Την Παρασκευή συμπληρώθηκαν δύο εβδομάδες από την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία και τώρα πια αρχίζουν να φαίνονται οι συνέπειες που έχει στη Συμφωνία Ε.Ε. - Τουρκίας για το προσφυγικό και να προβάλλουν αναπόφευκτα ερωτήματα σχετικά με τη συνέχιση της εφαρμογής της ή τον τρόπο εφαρμογής της, που μέχρι στιγμής κανείς δεν φαίνεται να θέλει να δει. Πιστή λοιπόν η Ε.Ε. στο δόγμα "Τι κι εάν δεν λειτουργεί, τι κι αν η πραγματικότητα είναι άλλη από αυτή που θέλουμε, εμείς θα συνεχίζουμε με τον ίδιο τρόπο, λες και δεν έχει συμβεί τίποτα, μέχρι την καταστροφή" συνεχίζει βάση προγράμματος. Η Κομισιόν μόλις την Πέμπτη ανακοίνωσε την έγκριση της καταβολής 1,4 δισ. ευρώ στην Τουρκία, ενώ ο επίτροπος για τη Διεύρυνση Γιοχάνες Χαν ζήτησε να παρασχεθεί περαιτέρω βοήθεια για να μπορέσει η Τουρκία να σηκώσει το βάρος των 3 εκατομμυρίων προσφύγων.
Είχε προηγηθεί η δήλωση Ερντογάν ότι η Ε.Ε. δεν έχει τηρήσει τις υποσχέσεις της έναντι της Τουρκίας. Στο μεταξύ, παραβλέπεται προφανώς ή καλύτερα αποσυνδέεται από την εφαρμογή της συμφωνίας η ίδια η πραγματικότητα της σημερινής Τουρκίας, με τις συνεχείς διώξεις Τούρκων πολιτών, υπό την απειλή μάλιστα της επαναφοράς της θανατικής ποινής και ενώ ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν έχει ανακαλέσει προσωρινά την ισχύ της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο πλαίσιο της κήρυξης κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
Και το ερώτημα αναπόφευκτα προβάλλει: Πόσο ασφαλής χώρα μπορεί να θεωρείται πια η Τουρκία; Και κατά πόσο η Ε.Ε. μπορεί από τη μία να στέλνει πρόσφυγες σε μια ασταθή Τουρκία, όπου δεν ισχύει πια η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, και από την άλλη να κληθεί να δεχθεί Τούρκους πρόσφυγες;
Θα μπορούσε κάποιος να απαντήσει στο ερώτημα με μια νομικίστικη σπαζοκεφαλιά, όπως άλλωστε ακούσαμε προ εβδομάδας σε συνέδριο δημάρχων μιας αυστριακής ΜΚΟ με τον εμπνευστή της συμφωνίας Τζ. Κνάους, από τον Χάνες Σβόμποντα, πρώην πρόεδρο της Προοδευτικής Συμμαχίας Σοσιαλιστών και Δημοκρατικών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Συγκεκριμένα, ο Χ. Σβόμποντα είχε παραδεχθεί ότι μπορεί σύντομα οι Ευρωπαίοι να υποδεχτούν Τούρκους πρόσφυγες, σημειώνοντας ότι μπορεί η Τουρκία να είναι ασφαλής για κάποιους ανθρώπους και όχι για άλλους.
Όμως πέραν των νομικίστικων ισχυρισμών και προφάσεων, η ίδια η πραγματικότητα αποκαλύπτει τις πρακτικές συνέπειες της απόπειρας πραξικοπήματος αλλά και τις ανεπάρκειες της ίδιας της Συμφωνίας.
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, στα νησιά του Αιγαίου, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του συντονιστικού καταγράφονται 9.313 πρόσφυγες. Συγκεκριμένα, τα επίσημα στοιχεία κατέγραφαν στη Λέσβο 3.933 πρόσφυγες και μετανάστες, στη Χίο 2.555, στη Σάμο 1.344, στη Λέρο 678, στην Κω 797 και ακόμη 6 πρόσφυγες στην Κάλυμνο. Η χωρητικότητα στα hotspots της Λέσβου, της Σάμου και της Χίου έχει ξεπεραστεί προ πολλού, ενώ την τελευταία εβδομάδα παρατηρείται μια μικρή και σταθερή αύξηση των αφίξεων στα νησιά, η οποία έτεινε να παγιωθεί γύρω στις 90-100 αφίξεις καθημερινά. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι μιλάμε πραγματικά για μικρή αύξηση, όμως, όταν το σύστημα είναι στα όριά του, και η μικρότερη αύξηση ανησυχεί. Κι αυτό αποδεικνύεται και από την επιστολή της περιφερειάρχη Βορείου Αιγαίου Χριστιάννας Καλογήρου στον αναπληρωτή υπουργό Μεταναστευτικής Πολιτικής Γ. Μουζάλα και στον ΑΝΥΕΘΑ και επικεφαλής του συντονιστικού οργάνου της κυβέρνησης για το προσφυγικό Δ. Βίτσα, στην οποία ζητάει εγκαίρως να ληφθούν μέτρα αποσυμφόρησης των νησιών.
Παράλληλα, από τις 21 Ιουλίου, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, έχουν ανακληθεί οι Τούρκοι αξιωματούχοι - σύνδεσμοι (liaison officers) στο πλαίσιο συνολικής Οδηγίας των τουρκικών αρχών που ζητούν από όλους τους δημόσιους υπαλλήλους να επιστρέψουν στην Τουρκία, εκτός από εκείνους που εργάζονται στις πρεσβείες, στο πλαίσιο των εκκαθαρίσεων μετά την απόπειρα πραξικοπήματος αλλά και στην προσπάθεια αποφυγής κατάθεσης αιτημάτων ασύλου από Τούρκους αξιωματούχους σε άλλες χώρες. Αστυνομικές πηγές χρέωναν την επιστροφή τους στο ότι έληξαν τα διαβατήριά τους. Την ίδια ώρα, η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι οι εν λόγω αξιωματούχοι πρόκειται να αντικατασταθούν, χωρίς ωστόσο να δίνονται ημερομηνίες. Στο μεταξύ, οι επιστροφές στην Τουρκία είναι παγωμένες λόγω της απουσίας των συνδέσμων.
Παρ' όλα αυτά, οι κυβερνητικοί κύκλοι επισημαίνουν πως φαίνεται να είναι θέληση τόσο της Άγκυρας όσο της Αθήνας και του Βερολίνου να συνεχίσει να εφαρμόζεται η συμφωνία.
