Μέσα στο κλίμα έντασης που είδαμε στο προηγούμενο τεύχος, η απεργία έχει ξεκινήσει με μεγάλη συμμετοχή η οποία υπερβαίνει τις όποιες ιδεολογικοπολιτικές διαιρέσεις μεταξύ των φοιτητών, γεγονός που αναγκάζεται να παραδεχτεί και η ‘Μακεδονία' στο ρεπορτάζ της επομένης …προφητεύοντας όμως ενδοφοιτητικές συμπλοκές που βέβαια από τα πριν χρεώνει στην ‘Αριστερή Παράταξη': «Δεξιοί και αριστεροί, παρά το χάσμα που τους χωρίζει, παρά τους διαπληκτισμούς εις τους οποίους έρχονται καθημερινώς συνεφώνισαν εις την απόφασιν περί αποχής εκ των μαθημάτων. Τούτον βέβαια δεν σημαίνει ότι θα διεξάγουν μαζή και τον αγώνα…Δεν είναι μάλιστα απίθανον και να συμπλακούν αι δύο παρατάξεις ακόμη και κατ' αυτήν την διάρκειαν του απεργιακού αγώνος». Και συνεχίζει ανεβάζοντας τους τόνους : «ένας όμιλος…εξεπήδησεν από εν καφενείον του Συντριβανίου και ενώ διέσχιζε την Λεωφόρον Πανεπιστημίου εκραύγαζε – Ζήτω η απεργία !- Η Αστυνομία εκινητοποίησε τας δυνάμεις της και έλαβε δρακόντια μέτρα προς περιφρούρησιν της τάξεως…Δια χθες …ουδεμία συγκέντρωσις ύποπτος και ουδέν ατόπημα. Η Αστυνομική περίπολος… δεν συνήντησεν εις τον δρόμον της εχθρούς» ! Η ορολογία προφανώς ταιριάζει σε πολεμικό ανακοινωθέν – όπως σωστά σημειώνει ο Γ. Γκλαρνετάτζης – παρά σε ρεπορτάζ μιας φοιτητικής διαδήλωσης. Ως προς το καφενείο που αναφέρεται, μάλλον πρόκειται για εκείνο του Κώστα Μήτα – όπως καταγράφει ο Τομανάς στην εργασία του για τα παλιά καφενεία της Θεσσαλονίκης – και έχουμε ήδη γράψει γι' αυτό και για το οποίο οι φοιτητές είχαν γράψει και σχετικό ασμάτιον: «Αντί της Λέσχης το κυλικείο, στου Μήτα το καφενείο»
Αυστηρές αντιδράσεις των Πρυτανικών Αρχών
Σε σχετική ανακοίνωση της η Σύγκλητος σε αυστηρό ύφος αναφέρει: «Εις περίπτωσιν ομαδικής αποχής από των μαθημάτων θέλουσι ληφθή υπό της Συγκλήτου τα υπό του νόμου ενδεικνυόμενα μέτρα διακοπτόμενης της λειτουργίας του Πανεπιστημίου και των παραρτημάτων αυτού». Αργότερα την ίδια μέρα, ο Πρύτανης Βυζουκίδης εκδίδει σε αυστηρότερο ύφος και προσωπική απόφαση : «Έχων υπόψη την σημερινήν απόφασιν της Συγκλήτου και πληροφορηθείς ότι οι παρά τους Πανεπιστημιακούς νόμους επανειλημμένως άνευ αδείας της Πρυτανείας συνερχόμενοι και αντιπειθαρχικά κινήματα δημιουργούντες φοιτηταί εμμένουσιν εις την εκ των μαθημάτων αποχήν, ορίζω καθ' ο έχω εκ του Νόμου δικαίωμα, όπως διακοπή η λειτουργία του Πανεπιστημίου και των παραρτημάτων αυτού από της αύριον Τρίτης, 1ης Δεκεμβρίου, ώρας 7ης π.μ μέχρι νεωτέρας ειδοποιήσεως»
Η δεύτερη μέρα της απεργίας ξεκινά με επεισόδια και συλλήψεις
Παρά το κλείσιμο του Πανεπιστημίου οι φοιτητές έχουν προγραμματίσει συγκέντρωση για τις 9 το πρωί στο προαύλιο του κεντρικού κτηρίου, αλλά βρίσκουν τις πόρτες κλειδωμένες «πράγμα το οποίον τους εξηρέθησεν», σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Μακεδονίας. «[…]πολλοί απεπειράθησαν να παραβιάσουν τας κλειστάς θύρας. Οι κλητήρες του Πανεπιστημίου κατέβαλλον πάσαν προσπάθειαν ν' αντιταχθούν κατά των προθέσεων των φοιτητών. Συγχρόνως ειδοποίησαν τηλεφωνικώς την Αστυνομίαν…Μετ' ολίγον κατέφθασεν επί τόπου ισχυρά αστυνομική δύναμις και διέλυσεν τους συγκεντρωθέντας…Διακόσιοι περίπου φοιτηταί με επικεφαλής τον γνωστόν κομμουνιστήν φοιτητήν Παπαπερικλήν κατηυθύνθησαν …εις την Λέσχην …τινές εξ' αυτών διέρρηξαν την οπισθίαν θύραν του μεγάρου και εκάλεσαν ακολούθως και τους άλλους φοιτητάς να εισέλθουν εντός…Η αστνομική δύναμις καταφθάσα …διέλυσε τους συγκεντρωθέντας και προέβη εις την σύλληψιν των Παπαπερικλή, Τοπαλούδη, Τουφεξή, Πανδέκη, Αθ. Χολέβα και Κοντομήτρου, Εκ τούτων οι τρείς πρώτοι είναι δεδηλωμένοι κομμουνισταί» Το τόσο λεπτομερειακά ενημερωμένο ρεπορτάζ της καλής εφημερίδας παραλείπει να αναφέρει ότι ο τέταρτος των συλληφθέντων ήταν μέλος της επιτροπής της ‘Εθνικής Παμφοιτητικής Ένωσης' γεγονός που αποδεικνύει ότι στις κινητοποιήσεις συμμετείχαν φοιτητές όλων των αποχρώσεων.
Παρ' όλη την σύλληψη του μέλους της, η ‘Επιτροπή Αγώνος' της συνεργαζόμενης με την ναζιστική οργάνωση τρία Ε ΕΠΕ, έβγαλε αμέσως ανακοίνωση καταγγέλλοντας την… βία και τους κομμουνιστές : «Συνάδελφοι η βία δεν είναι εκείνη η οποία θα επιλύση τα φοιτητικά ζητήματα …Η Σύγκλητος… μας απήντησε δια του κλεισίματος του Πανεπιστημίου…Δεν ερχόμεθα να εγκρίνωμεν ή να κατακρίνωμεν την ενέργειαν ταύτην…Η σημερινή διαγωγή των ευάριθμων κομμουνιστών φοιτητών οι οποίοι έθραυσον τας θύρας της Πανεπιστημιακής Λέσχης μας αποδεικνύει πόσον οι κύριοι αυτοί ενδιαφέρονται δια τα φοιτητικά ζητήματα και την φοιτητικήν περιουσίαν…Μας κατηγορούν ότι είμεθα όργανα της Πρυτανείας. Όχι δεν είμεθα όργανα αυτής …είμεθα όργανα των φοιτητών…Αυτό το απεδείξαμεν ευθύς εξ' αρχής, διότι αντί να συγκροτούμεν παρανόμως συνελεύσεις με ύποπτους πόρους εφροντίσαμεν κατ΄ αρχάς να λάβωμεν την άδειαν της σεβαστής Πρυτανείας και κατόπιν χωρίς εκβιασμούς και δημαγωγίας να προβώμεν εις αποφάσεις…Ζήτω ο Φοιτητικός αγών».
Την ίδια ώρα, άλλη επιτροπή φοιτητών επισκέπτεται τον αστυνομικό διευθυντή Θεσσαλονίκης Καλοχριστιανάκη, για να διαμαρτυρηθεί για την χρήση βίας και τις συλλήψεις από την αστυνομία, όπως και τον Γενικό Διοικητή Βορείου Ελλάδος Στ. Γονατά τον οποίο εκτός από τις διαμαρτυρίες ρώτησαν και για την τύχη του υπομνήματος προς τον Υπουργό Παιδείας για να λάβουν την απάντηση ότι αυτό «διεβιβάσθη ταχυδρομικώς…και κατά συνέπειαν δεν έφτασεν ακόμη εις χείρας του κ. Παπανδρέου».
Η Δική των συλληφθέντων και η πορεία της απεργίας
Την ίδια μέρα στις 6 το απόγευμα πραγματοποιήθηκε στο Πλημμελειοδικείο η δίκη των συλληφθέντων ενώ απ' έξω υπήρχε μια πολύ μεγάλη συγκέντρωση συμπαράστασης περισσότερων από 500 φοιτητών. Ως μάρτυρας προσήλθε ο καθηγητής του Συνταγματικού Γεώργιος Φαρδής, ο οποίος σύμφωνα πάντα με την ‘Μακεδονία' κατέθεσε «ότι αι προκληθείσαι ζημίαι ήσαν μηδαμιναί, εντελώς ανάξιαι λόγου. Επί πλέον τα επεισόδια δεν ήσαν καθόλου σοβαράς μορφής. Το δικαστήριον κατόπιν τούτου κηρύσει πάντας τους φοιτητάς αθώους»!
Το γεγονός προφανώς αποτελεί νίκη των απεργών, οι οποίοι καλούν νέα συγκέντρωση για την επομένη, 2 Δεκεμβρίου το απόγευμα, στην αίθουσα των Μοναστηριωτών. Εντωμεταξύ η επιτροπή της ΕΠΕ επισκέφτηκε εκείνο το πρωί Πρύτανη που «ήκουσεν ευμενέστατα την επιτροπήν και εν τέλει εδήλωσεν ότι η μεν Σύγκλητος θα συνέλθη και θα εξετάση τα προκύψαντα ζητήματα, αλλ' ότι δεν δύναται να πράξη τίποτε εάν δεν λυθή προηγουμένως η απεργία, αφού άλλωστε αυτή είναι και η διαταγή του υπουργείου Παιδείας».
Στη μαζική Συνέλευση των φοιτητών με την συμμετοχή όλων των παρατάξεων προτάθηκε από την ‘Αριστερή Παράταξη' για Πρόεδρος ο Παντέκης που με την όλη στάση του φαίνεται να έχει διαφοροποιηθεί από την ΕΠΕ η οποία αντιπρότεινε άλλον για Πρόεδρο «αλλά κατά σκανδαλώδη τρόπον –σύμφωνα βέβαια με την Μακεδονία – επεβλήθη προϊστάμενος ο κ. Παντέκης…». Μέσα σε αντεγκλήσεις η πρόταση του Προέδρου της Απεργιακής Επιτροπής «να μεταβούν εν σώματι οι φοιτηταί εις το Πανεπιστήμιον όπου συνεδριάζει η Σύγκλητος και ν' αξιώσουν όπως τα αιτήματά των λυθούν ευνοϊκώς…», όπως φαίνεται δεν έγινε αποδεκτή. Το αποτέλεσμα ήταν η Σύγκλητος ανενόχλητη ν' απορρίψει το σύνολο σχεδόν των φοιτητικών αιτημάτων τονίζοντας μάλιστα ότι «είναι υποχρεωμένη να τιμωρήση τους υπαιτίους …δια ν' αποσοβήθη η αναρχία εις το Πανεπιστημίον …Τέλος εις τόνον με τον οποίον διετυπώθησαν τα φοιτητικά αιτήματα λείπει η απαιτούμενη ευλάβεια προς πανεπιστημιακούς διδασκάλους. Εξ άλλου η εύκολος παροχή οικονομικών διευκολύνσεων ανεξαρτήτως ικανότητος εις όλους τους απόρους προκαλεί αθρόαν είσοδον φοιτητών… και εκτρέπει πολλούς νέους από καταλληλότερα δι' αυτούς και την κοινωνίαν σταδιοδρομίαν…» Η ταξική αυτή αντίληψη για τις ανώτερες σπουδές της απόφασης βρίσκεται βέβαια σε άμεση συσχέτιση με τις ανάλογες αντιλήψεις της Κυβέρνησης των Φιλελευθέρων και του υπουργού της επί της Παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου. Η αυταρχικοποίηση της όλης πολιτικής της εναρμονίζεται και με το τέλος της Συγκλητικής ανακοίνωσης που επιμένει να απαγορεύει «να χρησιμοποιούνται αίθουσαι του Πανεπιστημίου δια συγκεντρώσεις είτε φοιτητικών σωματείων, είτε ομάδων φοιτητών, εφ' όσον δεν θα επρόκειτο να συζητηθούν θέματα επιστημονικά».
Το τέλος της μεγάλης αυτής απεργίας
Την επομένη 3ης Δεκεμβρίου στον κινηματογράφο ‘Αλκαζάρ' που στεγάζονταν στο Χαμζά Μπέη στη γωνία Εγνατίας και Βενιζέλου, όπως μας πληροφορεί ο Γκλαρνέτατζης και μας ενημερώνει πάντα η ‘Μακεδονία', «παρά την μεσημβρίαν συνήλθον οι φοιτηταί αμφοτέρων των παρατάξεων. Ωμίλησαν διάφοροι ρήτορες εν μέσω θορύβου και εν τέλει επεκράτησεν η αντίληψις ότι η απεργία έπρεπε να λυθή», παρ' ότι από τα αιτήματα, μόνο δύο ελάχιστα είχαν ικανοποιηθεί. Η μεν καταβολή των διδάκτρων έλαβε απλά παράταση, η δε τιμή του συσσιτίου είχε μειωθεί στο μισό από 20 σε 10 δραχμές. Έτσι έληξε αυτή η πρώτη μεγάλη απεργία των φοιτητών της Θεσσαλονίκης μάλλον άδοξα. Αλλά οι απεργίες δεν κρίνονται μόνο από το τι πετυχαίνουν, κρίνονται κυρίως από τις συνειδητοποιήσεις που δημιουργούν, τους δεσμούς που φτιάχνουν, τις αδιαμεσολάβητες στιγμές αλήθειας που βιώνουν όσοι συμμετέχουν σ' αυτές. Γι' αυτό και μένουν στη μνήμη όσα χρόνια και αν περάσουν. Όπως έμεινε στη μνήμη των φοιτητών εκείνων των ημερών το τραγούδι στο ρυθμό της γνωστής «Λα Κουκαράτσα» που έγραψε γι' αυτήν ο τότε φοιτητής της Νομικής Γιάννης Τσιριμώκος - ο αργότερα γνωστός συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Γιάννης Μαρής:
«Όλοι αποφασισμένοι, στον αγώνα ενωμένοι
γεωπόνοι, δασολόγοι, νομικοί και φιλολόγοι
στην απεργία, στην απεργία,
μπρός με θάρρος φοιτητές,
στον αγώνα ενωμένοι
και θα βγούμε Νικητές»
Εν τω μεταξύ η Κυβέρνηση προχωρά την Εκπαιδευτική της μεταρρύθμιση
Πάντως η Κυβέρνηση ανεξάρτητα από τις φοιτητικές κινητοποιήσεις που αναφέραμε και οι οποίες άλλωστε δεν αφορούσαν τις Εκπαιδευτικές της μεταρρυθμίσεις, προχωρά και νομοθετικά στην ολοκλήρωση του έργου αναμόρφωσης του Εκπαιδευτικού Συστήματος με τις προτάσεις της για την Ανώτατη Βαθμίδα. Πρόκειται για προτάσεις που εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο μιας αστικής προσπάθειας, η οποία όμως δεν τολμά να προχωρήσει σε κάποιες ‘τολμηρές' ρυθμίσεις αντίστοιχες – όπως παρατηρούν οι Βρυχέα και Γαβρόγλου – με εκείνες που οι αστικές δυνάμεις άλλων Ευρωπαϊκών χωρών έχουν προχωρήσει την ίδια περίοδο, ενώ έντονη παραμένει η πάγια προσπάθεια ελέγχου των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων και η αντιμετώπιση τους με μια στενή δημοσιοϋπαλληλική αντίληψη. Επιστέγασμα αυτής της αντίληψης αποτελεί η απόφαση της Κυβέρνησης για τον διορισμό Κυβερνητικού Επιτρόπου στα Πανεπιστήμια. Απόφαση που όπως σημειώνει ο Αλ. Δημαράς «όσο και αν εξηγείται από τις συνθήκες της εποχής και τη στάση μερικών ακαδημαϊκών διδασκάλων δεν μπορεί να ερμηνευθεί αλλιώτικα παρά σαν έκφραση της πεποίθησης πως η κυβέρνηση έχει απόλυτη εξουσία σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, σαν έκφραση του απόλυτου συγκεντρωτικού πνεύματος που επικρατεί στην ελληνική εκπαίδευση από τα χρόνια του Καποδίστρια»!
Ας θυμίσουμε ότι αντίστοιχο θεσμό προέβλεπε μόνο η πρώτη πανεπιστημιακή νομοθεσία του 1836 – 37 και τον συναντάμε ξανά την περίοδο της Δικτατορίας του 1967.
Αξιοσημείωτο είναι πάντως ότι πρώτος Κυβερνητικός Επίτροπος και για τα δύο μάλιστα Πανεπιστήμια, Αθήνας και Θεσσαλονίκης, διορίζεται ο γνωστός διεθνούς φήμης καθηγητής μαθηματικών στο Μόναχο Κωνσταντίνος Καραθεωδωρής.
Αλλά για την όλη Μεταρρύθμιση της Ανώτατης Παιδείας, στο επόμενο τεύχος.
