ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ (Ανέκδοτο) ΙΟΥΝΙΟΣ 1994
Του Ignacio Ramonet*
Ρουάντα, Βοσνία, Σαράγεβο, αβάσταχτες εικόνες σφαγής, μάχης και ερειπίων. Συμβολίζουν με τραγικό τρόπο, 50 χρόνια μετά την απόβαση στη Νορμανδία και την απελευθέρωση της Γηραιάς Ηπείρου, την απάθεια και την αδυναμία της Ευρώπης. Μήπως σηματοδοτούν και το τέλος του μεγάλου ευρωπαϊκού οράματος; Σίγουρα το πληγώνουν σοβαρά, την ώρα όπου 40 εκατ. φτωχοί, 19 εκατ. άνεργοι και 3 εκατ. άστεγοι υπενθυμίζουν στους ηγέτες την απειλή της διάλυσης του κοινωνικού κράτους η οποία επικρέμαται πάνω από την Ευρώπη.
Όπως και οι προηγούμενες εκλογές, η 12η Ιουνίου δεν θα έχει βοηθήσει καθόλου στη συνειδητοποίηση των πραγματικών διακυβευμάτων της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Δύο χρόνια μετά την καμπάνια για την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, οι τέταρτες εκλογές για το Ευρωκοινοβούλιο θα μπορούσαν επιτέλους να αποτελέσουν μια ευκαιρία για τους πολίτες να συγκρίνουν διαφορετικά ή και αντικρουόμενα οράματα για την οργάνωση της Γηραιάς Ηπείρου. Δεν έγινε τίποτα, και στη Γαλλία αυτό οφείλεται κυρίως στα μεγάλα κόμματα που ανταγωνίζονται σε κοινοτοπίες και γενικότητες, αναμένοντας τις προεδρικές εκλογές του 1995. Οι διαφωνίες της εσωτερικής πολιτικής κυριαρχούν και οι πλειονότητα των 87 βουλευτών που θα πάνε στις Βρυξέλλες δεν θα έχει δεσμευτεί σε τίποτα στους ψηφοφόρους.
Και αυτοί ενώ, με το δίκιο τους, γκρινιάζουν για το «δημοκρατικό» έλλειμμα από το οποίο υποφέρει η Ένωση, την ίδια ώρα συμβάλλουν στο να χειροτερέψει η κατάσταση, αποδεχόμενοι την ανευθυνότητα των ευρωβουλευτών. Για να λυθούν πολλά προβλήματα, η Ευρώπη θα μπορούσε να αποτελεί ένα σοβαρό πλαίσιο δράσης. Είναι, όμως, οι ψηφοφόροι διατεθειμένοι ν' ανταλλάξουν ό,τι τους έχει απομείνει από τη δημοκρατική παρέμβαση στη χώρα τους με κάποια υποθετικά μέσα ελέγχου των αποφάσεων που παίρνονται στις Βρυξέλλες; Υπάρχει πράγματι η αίσθηση ότι το σύστημα των συγκοινωνούντων δοχείων δεν λειτουργεί: την εξουσία που χάνουν τα εθνικά Κοινοβούλια δεν την ξαναβρίσκουμε στο Ευρωκοινοβούλιο.
Για να μπορέσει ο πολίτης να βαρύνει στις αποφάσεις των Βρυξελλών, διαθέτει δύο τόπους. Είτε άμεσα, μέσω του Ευρωκοινοβουλίου, είτε έμμεσα, ελέγχοντας την κυβέρνησή του. Βλέπουμε, λοιπόν, πεντακάθαρα το ενδιαφέρουν που παρουσιάζει το να στέλνουμε στο Ευρωκοινοβούλιο βουλευτές με βάση καθαρές πολιτικές πλατφόρμες και ταυτόχρονα να οργανώνουμε καλύτερα τον έλεγχο των εθνικών κοινοβουλίων πριν τη λήψη οποιαδήποτε απόφασης σε ενωσιακό επίπεδο. Χωρίς να αλλάξουμε τις λεπτές ισορροπίες του «θεσμικού τριγώνου» της Ένωσης, υπάρχουν απλά μέσα για να λειτουργήσουν με περισσότερη δημοκρατία. Ποιος φταίει αν κάτι τέτοιο δεν γίνεται, παρά οι ίδιες οι κυβερνήσεις και τα κόμματα που τις στηρίζουν;
Από την άλλη πλευρά, απέναντι στη βαθιά μετάλλαξη του παραγωγικού συστήματος, οι πολίτες περιμένουν από την Ευρώπη τη διατήρηση του κοινωνικού μοντέλου, το οποίο αποτελεί την καρδιά του σύγχρονου ευρωπαϊκού πολιτισμού. Και όχι την επιδείνωση της ανεργίας, της επισφαλούς εργασίας και του αποκλεισμού. Γιατί το κοινωνικό παραμένει ένα παραμελημένο κομμάτι της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.
Στο πλαίσιο της οξυμένης εσωτερικής ανταγωνιστικότητας, του εκβιασμού και της διαφθοράς, το κόστος της εργασίας υπαγορεύει τους νόμους. Η αναζήτηση του μέγιστου κέρδους οδηγεί στο ροκάνισμα του κράτους πρόνοιας, το οποίο δέχεται από παντού επιθέσεις. Την ώρα που η ανεργία και ο αποκλεισμός εντείνονται, η επιβίωση των ευρωπαϊκών κοινωνιών ως αλληλέγγυα σύνολα δεν είναι εξασφαλισμένη. Κι έτσι αναγεννιούνται ο εθνικισμός, ο λαϊκισμός και η ξενοφοβία.
Σ' ένα τέτοιο πλαίσιο, η ελπίδα να οικοδομήσουμε τον μεγάλο ευρωπαϊκό πύργο θα αποδειχθεί, άραγε, τόσο μάταια όσο το εγχείρημα του πύργου της Βαβέλ;
* Ο Ignacio Ramonet διετέλεσε διευθυντής της Le Monde diplomatique (1990-2008).
