H εκρηκτική αύξηση των ανισοτήτων θα καταλάβει μια από τις πιο ψηλές θέσεις στην ατζέντα της κοινής διάσκεψης που θα έχουν αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα.
Η ανθρωπιστική οργάνωση Oxfam, που προειδοποιεί εδώ και καιρό για την έκταση του προβλήματος, αποκάλυψε προσφάτως ότι 85 άνθρωποι διαθέτουν όσο πλούτο έχουν και οι 3,5 δισεκατομμύρια φτωχότεροι κάτοικοι του πλανήτη. O Γάλλος οικονομολόγος, Τομά Πικετί θεωρεί ότι η ανεξέλεγκτη οικονομική ανισότητα αποτελεί απειλή για όλους μας. Ο Πάπας και ο πρόεδρος Ομπάμα συμφωνούν μαζί του.
Η επικεφαλής του ΔΝΤ, Κριστίν Λαγκάρντ και ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Τζιμ Κιμ έχουν επίσης εκφράσει τις ανησυχίες τους για το φαινόμενο τις τελευταίες εβδομάδες. Πόσο διατεθειμένοι όμως είναι πραγματικά οι δύο οργανισμοί για να αντιμετωπίσουν την πληγή της ακραίας ανισότητας; Το ερώτημα είναι σημαντικό. Μέσω της οικονομικής τους ισχύος και της ηγεσίας τους, οι δυο τους ασκούν ακόμη μεγάλη επιρροή στην πολιτική των κυβερνήσεων σε όλο τον κόσμο.
Ένας αδιαμφισβήτητα ενδεικτικός τομέας είναι οι δημόσιες υπηρεσίες. Η έλλειψη πρόσβασης σε παιδεία και υγεία υψηλής ποιότητας -φαινόμενο που συχνά οξύνεται από τις ιδιωτικοποιήσεις- μπορεί να αυξήσει τις ανισότητες. Η υιοθέτηση εισιτηρίων στην υγεία δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση και η Παγκόσμια Τράπεζα συμφωνεί: "Υπάρχουν σήμερα συντριπτικά στοιχεία που συνηγορούν ότι τα εισιτήρια στην πραγματικότητα επιδείνωσαν την ποιότητα της υγείας. Έκανε επομένως λάθος η τράπεζα; Ναι νομίζω ότι η προσέγγιση της ήταν ιδεολογική".
Είναι ευχάριστο να ακούς κάτι τέτοιο. Ιδίως με δεδομένη την υποστήριξη που εξέφραζε στο παρελθόν η Παγκόσμια Τράπεζα για τα εισιτήρια. Οι πράξεις όμως και όχι τα λόγια είναι που μετράνε. Θα θέλαμε να δούμε την τράπεζα να εφαρμόζει ένα παγκόσμιο πρόγραμμα για την απάλειψη των εισιτηρίων αυτών από όλες τις χώρες προκειμένου να διορθωθούν οι ζημιές που έχουν γίνει. Πολλές χώρες εξακολουθούν ακόμη να χρεώνουν, σπρώχνοντας 150 εκατομμύρια ανθρώπους στη φτώχεια κάθε χρόνο και προκαλώντας πολλούς θανάτους.
Πότε, επίσης, θα εγκαταλείψει η τράπεζα τα δαπανηρά πειράματα της με τις ιδιωτικές παροχές που απειλούν να οδηγήσουν σε χρεοκοπία τα υπουργεία Υγείας και αποκλείουν τους φτωχότερους; Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, η Oxfam αποκάλυψε ότι ο βραχίονας της Παγκόσμιας Τράπεζας για τον ιδιωτικό τομέα, το ICF σχεδίασε μια σύμπραξη ιδιωτικού και δημοσίου τομέα στο Λεσότο της Νότιας Αφρικής που διοχετεύει σήμερα τα μισά κονδύλια για την υγεία σε ένα μόνο νοσοκομείο στερώντας έτσι τα νοσοκομεία της υπαίθρου από απαραίτητους πόρους.
Η Παγκόσμια Τράπεζα υπήρξε στο παρελθόν ένας από τους βασικούς υποστηρικτές της δωρεάν πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τελευταία όμως έχει αρχίσει να δείχνει ενθουσιασμό για την ιδιωτική παιδεία προωθώντας την στο Πακιστάν και άλλες χώρες. Ωστόσο, έρευνες της UNESCO δείχνουν ότι προκειμένου να στείλουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία, το 20% των φτωχότερων οικογενειών της χώρας θα έπρεπε να δαπανήσουν περίπου το 127% του οικογενειακού τους εισοδήματος.
Το ΔΝΤ έχει αρχίσει να αποστασιοποιείται από το ίδιο του το δόγμα τις τελευταίες εβδομάδες δίνοντας στη δημοσιότητα ορισμένες αξιοσημείωτες εκθέσεις για την ανισότητα και υποστηρίζοντας ότι προοδευτική φορολόγηση και η αναδιανομή καταπολεμούν τις κοινωνικές ανισότητες και βοηθούν την ανάπτυξη. Ενώ όμως τα λόγια του ηχούν σήμερα πιο λογικά, οι ενέργειες του οργανισμού παραμένουν προσηλωμένες στις αποτυχίες του παρελθόντες.
Την προηγούμενη εβδομάδα, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο για το Χρέος και την Ανάπτυξη επισήμανε ότι το ΔΝΤ αυξάνει τους οικονομικούς όρους για τη χορήγηση δανείων επιμένοντας στις γνωστές συνταγές λιτότητας -κόψτε τις δημόσιες δαπάνες, κάντε τους ανθρώπους να δουλέψουν σκληρότερα με λιγότερη εργασιακή ασφάλεια, μειώστε τη γραφειοκρατία, κόψτε τα επιδόματα, ιδιωτικοποιήστε και απελευθερώστε. Το ΔΝΤ επέμεινε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να καταργήσει το Σαββατοκύριακο και να υιοθετήσει μια εβδομάδα έξι εργάσιμων ημερών ως προϋπόθεση για το πακέτο διάσωσης. Πότε λοιπόν οι νέες ιδέες θα αρχίσουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο δρα το ΔΝΤ;
Αν τόσο η Παγκόσμια Τράπεζα όσο και το ΔΝΤ θέλουν πραγματικά να αλλάξουν την πρακτική τους, θα πρέπει να αναγνωρίζουν αυτά που δείχνει η ίδια τους η έρευνα -κυρίως το γεγονός ότι ο ιδιωτικός τομέας δεν είναι πάντοτε ο καταλληλότερος τρόπος διάθεσης σπάνιων πόρων. Όπως αποδεικνύει ο οικονομολόγος Μάικλ Σάντελ, όσο περισσότερο τα πράγματα ορίζονται σε σχέση με την τιμή τους τόσο περισσότερη σημασία αποκτά ο πλούτος. Αν αυτό ίσχυε μόνο για κάποια πολυτελή αγαθά -τη σαμπάνια ή τα κότερα- τότε πιθανότατα δεν θα πείραζε και πολύ. Όταν όμως χρησιμοποιείς τα χρήματα σου για να αγοράσεις πολιτική επιρροή, ασφάλεια ή ποιοτική εκπαίδευση και περίθαλψη τότε η διανομή του πλούτου αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.
Ένα βήμα που θα μπορούσε να κάνει η ηγεσία της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΔΝΤ αυτή την εβδομάδα θα ήταν να υποστηρίξουν τον στόχο της μείωσης της ακραίας ανισότητας, έναν στόχο που προτάθηκε από τον Τζόζεφ Στιγκλιτς και την κυβέρνηση της Βραζιλίας μεταξύ άλλων. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μια καθαρή ένδειξη ότι είναι αποφασισμένοι να ξεκόψουν με το παρελθόν τους.
