του Πωλ Κρούγκμαν
Yπάρχουν ενδείξεις ανάκαμψης σε κάποιες χώρες της Ευρώπης που σφυροκοπούνται από τη λιτότητα. Ακόμη και η Ελλάδα δείχνει κάποια σημάδια πως σηκώνει κεφάλι. Και ξέρετε τι θα συμβεί σίγουρα, κάποιοι θα πουν, "να, βλέπετε, υπάρχει ανάπτυξη παρά τη λιτότητα. Τόσο οι Κεϋνσιανιστές όσο και ο Κρούγκμαν έκαναν λάθος".
Το ενδιαφέρον είναι πως την ίδια στιγμή άλλοι άνθρωποι (ή σε κάποιες περιπτώσεις, νομίζω, οι ίδιοι άνθρωποι) μιλούν για την έλλειψη ανάκαμψης στις ΗΠΑ και λένε "αυτό κρατάει τόσο που δεν μπορέι να είναι κυκλικό. Τόσο οι Κεϋνσιανιστές όσο και ο Κρούγκμαν έκαναν λάθος". Ό,τι και να γίνει, απ' ό,τι φαίνεται, εγώ κάνω λάθος. Αυτό το οποίο θα έπρεπε όμως να δούμε είναι τι προβλέψεις κάνουν τα μοντέλα (και όχι οι άνθρωποι). Και θα ήθελα να επισημάνω κάποιες παρατηρήσεις που έκανα πέρυσι το φθινόπωρο. Τότε είχα επισημάνει ότι, σύμφωνα με τα μακροοικονομικά που διδασκόμαστε στα πανεπιστήμια, οι οικονομίες τελικά "αυτο-επανακάμπτουν" από τις κρίσεις που προκύπτουν από αρνητικές διαταραχές της ζήτησης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δημιουργήθηκαν από δημοσιονομική λιτότητα. Και όταν λέω ότι τα διδασκόμαστε, εννοώ ότι υπάρχουν στα βιβλία όπως το "World's Best Principles Booκ".
Η ιδέα είναι ότι η υψηλή ανεργία παράγει σταδιακά πτώση των μισθών και των τιμών και ότι η οικονομία οδηγεί προς τα κάτω την καμπύλη της συνολικής ζήτησης μέχρι η πλήρης απασχόληση μακροπρόθεσμα να αποκατασταθεί. Το πρόβλημα είναι πως σε αυτό το μακροπρόθεσμο το κόστος σε ανθρώπινες ζωές θα είναι τεράστιο μέχρι να φτάσουμε σε εκείνη την αποκατάσταση. Πέραν τούτου, σημείωσα ότι σε μια παγίδα ρευστότητας είναι δύσκολο να δει κανείς γιατί η καμπύλη της συνολικής ζήτησης θα έπρεπε να πέσει. Ο συνηθισμένος τρόπος μέσω του οποίου οι χαμηλότερες τιμές αυξάνουν τη ζήτηση, μέσω μιας αυξημένης προσφοράς ρευστού χρήματος και χαμηλότερα επιτόκια, δεν δουλεύει. Ωστόσο, ένα χειρότερο άχθος χρέους σημαίνει πως, παρά τις χαμηλές τιμές, πιθανότατα μειώνεται και η ζήτηση. Άρα, η καμπύλη της ζήτησης θα πέσει με "λάθος" τρόπο και ο μηχανισμός αυτο-διόρθωσης δεν θα λειτουργεί. Αλλά, ένα λεπτό: αυτή είναι μία ανάλυση για μια κλειστή οικονομία ή, πιο ρεαλιστικά, για μια οικονομία με κυμαινόμενη συναλλαγματική ισοτιμία. Τι θα συμβεί όμως στην περίπτωση της Ελλάδας που έχει σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία (επειδή δεν έχει εθνικό νόμισμα) ως μέρος μιας νομισματικής ένωσης.
Σε αυτή την περίπτωση οι μειωμένοι μισθοί και τιμές θα κάνουν τη χώρα πιο ανταγωνιστική, άρα η καμπύλη της ζήτησης θα πέσει τελικά, αλλά για άλλους λόγους. Άρα θα περιμέναμε ο αποπληθωρισμός να φέρει τελικά την ανάκαμψη στην Ελλάδα, ακόμη και σε ένα απόλυτα κεϋνσιανό πλαίσιο. Ωστόσο, αυτό που έχει σημασία είναι ότι το κόστος της λιτότητας και της ακαμψίας του νομίσματος υπήρξε τεράστιο και θα συνεχίσει να είναι τεράστιο για πολλά χρόνια, ακόμη και αν το ΑΕΠ αυξάνεται και πάλι.
