Του Βόλφγκανγκ Μίνχαου
Είτε πρόκειται για τις τράπεζες, είτε για τον ενεργειακό ανεφοδιασμό, είτε για την αντιμετώπιση της κρίσης του ευρώ -στην Ευρώπη κάθε κυβέρνηση κάνει ό,τι θέλει. Ωστόσο, η πολιτική της αποψίλωσης της Ένωσης έχει την τιμή της. Εν προκειμένω την απώλεια ισχύος έναντι του Πούτιν στην κρίση της Κριμαίας.
Η διπλωματία είναι η τέχνη να στέλνεις κάποιον στην κόλαση με τέτοιον τρόπο, ώστε να χαίρεται για το ταξίδι. Στην περίπτωση του Βλαντίμιρ Πούτιν δεν χαίρεται σχεδόν κανείς. Αλλά ο Πούτιν τουλάχιστον κατανοεί το πράγμα με την κόλαση. Εμείς οι Ευρωπαίοι δεν κατανοούμε ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Η αιτία γι' αυτό δεν έγκειται στην πολύχρωμη ποικιλομορφία μας, αλλά στο γεγονός ότι κάποια στιγμή σταματήσαμε να αναπτύσσουμε τα κοινά μας συμφέροντα. Έτσι κατάφερε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους, χωρίς πολύ κόπο, να διχάσει την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ. Αλλά και ο Πούτιν γνωρίζει την τέχνη του Μακιαβέλι - το διαίρει και βασίλευε. Όταν επίσημα αυτή την εβδομάδα είπε σε συνέντευξη Τύπου ότι δεν σχεδιάζει πόλεμο, αυτό ήταν οτιδήποτε άλλο εκτός από υποχώρηση. Ήταν μια τακτική κίνηση ενόςς στρατηγικού μυαλού. Προφανώς θέλει να υπονομεύσει την αλληλεγγύη της Δύσης.
Συγκεκριμένα, η χαοτική απάντησή μας στη ρωσική επιθετικότητα έναντι της Ουκρανίας οφείλεται στην αποτυχία μας να ενισχύσουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση σε τρεις βασικούς πυλώνες:
1. Μας λείπει μια πραγματική κοινή ενεργειακή πολιτική. Τα οικονομικά επιχειρήματα υπέρ της ήταν πάντα εντυπωσιακά. Η παραγωγή ενέργειας και η διανομή της θα είναι πολύ πιο αποτελεσματική σε ευρωπαϊκό επίπεδο από ό,τι σε κατακερματισμένες εθνικές αγορές. Αλλά πάνω απ' όλα, μια κοινή ενεργειακή πολιτική θα επέτρεπε στρατηγική ανεξαρτησία από τη Ρωσία αλλά και από άλλα ολιγοπώλια.
Αντ' αυτού, κάθε χώρα κάνει τη δική της συμφωνία με τον Πούτιν. Μάλιστα, ο πρώην καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ, αμέσως μετά την αναχώρησή του από το γραφείο του έσπευσε να μπει στη ρωσική λίστα μισθοδοσίας. Αυτή την εβδομάδα εκπροσωπούσε επίσης τα ρωσικά συμφέροντα με την κριτική του για τις αποτυχημένες εμπορικές συμφωνίες μεταξύ της Ε.Ε. και της Ουκρανίας Στη συζήτηση για τις ρωσικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν ακουγόταν συχνά η φωνή του. Επίσης, ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Φρανκ - Βάλτερ Στάινμαϊερ δεν είναι γνωστός για την απόσταση που κρατάει από τον Πούτιν.
Και ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι ήταν στενός φίλος του Πούτιν. Ο διάδοχός του ως πρωθυπουργός της Ιταλίας, μέχρι πολύ πρόσφατα, ο Ενρίκο Λέτα, καθόταν στο Σότσι πλάι στον Πούτιν την ώρα που οι πολιτικοί του αντίπαλοι πριόνιζαν την καρέκλα του στη Ρώμη. Τα πρωτοσέλιδα των ελληνικών εφημερίδων παρουσίαζαν τον υπουργό τους των Εξωτερικών σε σημαντική αποστολή στη Μόσχα αυτή την εβδομάδα. Ακόμη και η Ελλάδα διατηρεί την ψευδαίσθηση μιας ανεξάρτητης πολιτικής έναντι της Ρωσίας. Το γεγονός ότι εμείς οι Ευρωπαίοι έχουμε τόση δυσκολία να διαμορφώσουμε μια κοινή θέση έναντι Πούτιν, ως εκ τούτου, δεν εκπλήσσει κανέναν.
2. Ο δεύτερος πυλώνας της αποτυχίας μας είναι οι εθνικοί εγωισμοί στην αντιμετώπιση της κρίσης του ευρώ. Από τη σκοπιά του Πούτιν είναι ένα σημάδι της αδυναμίας στη λήψη στοιχειωδών αποφάσεων. Ο Νότος της Ε.Ε. έχει καταδικαστεί σε μόνιμη ακαμψία, στερείται κάθε δυνατότητας να λάβει δικές του πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις. Στην Κύπρο, μάλιστα, μια κυβέρνηση προσπάθησε να ζητήσει βοήθεια από τη Ρωσία όταν η Ε.Ε. αρνήθηκε να τη βοηθήσει.
Οι πρόσφατες αποφάσεις του γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με τις αγορές ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η κατάργηση του ορίου του 3% στις ευρωεκλογές στέλνουν το μήνυμα της μη εμπιστοσύνης. Η εντύπωση που προκαλείται στον έξω κόσμο; Η Γερμανία ζορίζεται συνεχώς τόσο νομικά όσο και οικονομικά με τις απαιτήσεις που προκύπτουν από τη νομισματική ένωση.
3. Η τρίτη αδυναμία μας έγκειται στις τράπεζές μας και στη συνεχιζόμενη ανικανότητά μας να δημιουργήσουμε μια πραγματική τραπεζική ένωση. Ορισμένες τράπεζες έχουν τέτοια ανοίγματα υψηλού πιστωτικού κινδύνου στη Ρωσία και την Ουκρανία, ώστε οι κυβερνήσεις τους να το έχουν ρίξει στους προσεκτικούς ελιγμούς. Κανείς δεν θέλει να διακινδυνεύσει μια νέα οικονομική κρίση, μόνο και μόνο επειδή αίφνης κάποιοι θυμήθηκαν να επιδείξουν ηθική δύναμη.
Στην περίπτωση των τραπεζών, ισχύει κάτι παρόμοιο με την ενέργεια. Η Ρωσία διαδραματίζει μικρότερο ρόλο στο συνολικό τραπεζικό σύστημα της ζώνης του ευρώ, απ ότι σε ορισμένα κράτη - μέλη. Εάν υπήρχε μια αποτελεσματική τραπεζική ένωση με έναν κοινό μηχανισμό εκκαθάρισης των προβληματικών τραπεζών, δεν θα ήταν απαραίτητο για την Ε.Ε. να λαμβάνει υπόψη της τα εμπορικά συμφέροντα των επιμέρους τραπεζών.
Για παράδειγμα, για τους Αυστριακούς, οι κίνδυνοι στον τραπεζικό τομέα από τη Ρωσία και την Ουκρανία είναι πολύ μεγάλοι. Αν υπήρχε τραπεζική ένωση, θα μπορούσαν να τους διαχειριστούν. Μέχρι να υπάρξει όμως, η κάθε χώρα παλεύει για τον εαυτό της. Και βεβαίως, εύλογα η Αυστρία, για παράδειγμα, υποστηρίζει ότι οι πιθανές κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας θα βλάψουν την ίδια.
Σε αυτή τη συζήτηση, εμφανίζονται και τα κλασικά επιχειρήματα των ευρωσκεπτικιστών. Ωρύονται ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι ακριβή. Υπολογίζουν την κάθε δεκάρα που μπορεί να κοστίσει- κυρίως οι σχολαστικοί της επιτροπής προϋπολογισμού της γερμανικής Βουλής. Όμως, η πολιτική της αποψίλωσης της Ε.Ε. έχει επίσης μια τιμή - αυτή της απώλειας μεριδίων της παγκόσμιας εξουσίας. Εν τω μεταξύ, ο Πούτιν διαθέτει πολύ περισσότερη «ήπια δύναμη» από ό,τι η Ευρώπη.
