Χωρίς μεγάλες εκπλήξεις στο περιεχόμενο, αλλά με ανοιχτό το ενδεχόμενο ανατροπής στη διαδικασία, έληξε τα ξημερώματα της Τετάρτης ο μαραθώνιος των διαπραγματεύσεων για την κυβερνητική συμφωνία στη Γερμανία. Μετά τη σχεδόν πανηγυρική παρουσίαση των 185 σελίδων του κυβερνητικού προγράμματος από την ηγεσία των τριών κομμάτων που δήλωσαν ότι θέλουν να σχηματίσουν κυβέρνηση συνασπισμού για την επόμενη τετραετία, άρχισε η σπέκουλα για το αν τα 470.000 μέλη του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος θα δώσουν την "ευλογία" τους στο εγχείρημα. Στο ερώτημα της «Αυγής» σε πολιτικούς και δημοσιογράφους στο Βερολίνο για το αν πρέπει να θεωρείται δεδομένος αυτός ο συνασπισμός οι απαντήσεις ήταν ποικίλες. Από το προχωρημένο «εκτιμώ ότι οι πιθανότητες είναι 70-30», που στοιχηματίζει ο απερχόμενος υφυπουργός Εξωτερικών, Μίχαελ Γκέοργκ Λινκ, μέχρι το επιφυλακτικό «τι να σας πω; Μόνο τα απλά μέλη του SPD μπορούν να απαντήσουν σ' αυτό το ερώτημα», που ήταν η αντίδραση του αρχισυντάκτη της Zeit, Μίχαελ Τούμαν.
Μέχρι τις 12 Δεκεμβρίου που θα ολοκληρωθεί το δημοψήφισμα του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (θα γίνει με επιστολική ψήφο και θα διαρκέσει μια εβδομάδα), οι τόνοι στο Βερολίνο θα διατηρούνται χαμηλοί, καθώς ούτε η ηγεσία του SPD, αλλά ούτε οι μελλοντικοί κυβερνητικοί του εταίροι, θέλουν να ρισκάρουν ένα «όχι» της κομματικής βάσης στην κυβερνητική συμφωνία.
Μια συμφωνία που είναι αρκετά ισορροπημένη, εάν λάβει κανείς υπόψη τα πολιτικά δεδομένα. Πρώτον, ότι τις εκλογές τις κέρδισε πανηγυρικά η Μέρκελ, σχεδόν στα όρια της αυτοδυναμίας, οπότε η δική της σφραγίδα έπρεπε να είναι η πιο έντονη. Δεύτερον, ότι η βασική κόκκινη γραμμή των ηττημένων Σοσιαλδημοκρατών -η θέσπιση του κατώτατου μεροκάματου- έπρεπε να μείνει απαραβίαστη, για να πουν το «ναι» στη συμμετοχή τους στην κυβέρνηση τα κομματικά μέλη. Και, τρίτον, ότι κάτι έπρεπε να πάρουν οι Χριστιανοκοινωνιστές της Βαυαρίας - εν προκειμένω μια γενικόλογη υπόσχεση ότι θα επιβληθούν διόδια στους ξένους οδηγούς- για να επιβραβευτούν για την εξαιρετική εκλογική τους επίδοση.
«Ο δίκαιος συμβιβασμός»
Αν κάνει κανείς τον κόπο να διαβάσει τις 185 σελίδες της κυβερνητικής συμφωνίας - στις κομματικές οργανώσεις του SPD έχουν ήδη αρχίσει οι σχετικές παρουσιάσεις- θα διαπιστώσει δύο πράγματα. Πρώτον, ότι οι διατυπώσεις είναι εξαιρετικά γενικόλογες και δεύτερον ότι αφήνουν και στα τρία κόμματα το περιθώριο να μιλούν επίσημα για έναν «δίκαιο συμβιβασμό» και ανεπίσημα για «επικράτηση των βασικών τους θέσεων».
Στο πρώτο κεφάλαιο της συμφωνίας, αυτό της οικονομικής πολιτικής, οι τρεις κυβερνητικοί εταίροι δεσμεύονται ότι θα ξοδέψουν επιπλέον 23 δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις στην παιδεία, την έρευνα και τις υποδομές. Ο "θησαυροφύλακας" Βόλφγκανγκ Σόιμπλε έλεγε μέχρι την Τρίτη ότι υπάρχουν περιθώρια μόνο για 15 δισεκατομμύρια -λόγω των αυξημένων φορολογικών εσόδων-, αλλά την Πέμπτη ανακάλυψε αίφνης ότι το ποσό είναι «λογικό». Να σημειωθεί ότι η Γερμανία έχει βάλει στο σύνταγμά της το «φρένο χρέους» και είναι υποχρέωση του εκάστοτε υπουργού Οικονομικών να φροντίζει ώστε να μην ξεφεύγει ο νέος δανεισμός. Όμως, η δημιουργική λογιστική δεν είναι άγνωστη ούτε στη Γερμανία και η ομάδα εργασίας για τα οικονομικά κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων βρήκε τους τρόπους να «πακετάρει» τις επιπλέον δαπάνες, ώστε να μην εμφανίζεται «τρύπα» στους προϋπολογισμούς.
Τα κέρδη των κομμάτων
Αυτό που μπορεί να "πουλήσει" το κόμμα της Μέρκελ ως δική του σφραγίδα στην κυβερνητική συμφωνία είναι η δέσμευση ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αύξηση στη φορολογία. Οι Σοσιαλδημοκράτες τη ζητούσαν επίμονα για τα υψηλά εισοδήματα, αλλά δεν την πήραν.
Αυτό που πήραν, αντίθετα, ήταν η δέσμευση για τη θέσπιση κατώτατου ωρομίσθιου 8,5 ευρώ, αλλά από την πρωτοχρονιά του 2015 και με πολλούς αστερίσκους. Επί της ουσίας οι Χριστιανοδημοκράτες δεν είχαν μεγάλες αντιρρήσεις για το κατώτατο ημερομίσθιο, προτιμούσαν ωστόσο να μην επιβληθεί νομοθετικά, αλλά μέσω των συλλογικών συμβάσεων (άρα να μην ισχύσει ποτέ σε κάποιες περιοχές και σε κάποιους κλάδους). Να σημειωθεί ότι αυτή τη στιγμή στη Γερμανία υπάρχουν 5,6 εκατομμύρια εργαζόμενοι που αμείβονται χαμηλότερα από 8,5 ευρώ την ώρα.
Ζόρικος ήταν ο συμβιβασμός στον τομέα της διπλής υπηκοότητας. Το SPD ήθελε να μπορούν όλοι οι μετανάστες που θα παίρνουν τη γερμανική υπηκοότητα να διατηρούν, εάν θέλουν και τη δική τους. (Το ζήτημα αφορά κυρίως τη δεύτερη και τρίτη γενιά των Τούρκων μεταναστών). Τελικά η συμφωνία λέει ότι μόνο για τα παιδιά που γεννήθηκαν από το 1990 και μετά θα ισχύει η διπλή υπηκοότητα.
Επιτυχία των Χριστιανοδημοκρατών ήταν η διατήρηση των οικονομικών κινήτρων (επίδομα τέκνων και σύνταξη μητέρων) για να μένει η γυναίκα στο σπίτι είτε για να μεγαλώνει τα παιδιά της είτε να φροντίζει τους ηλικιωμένους. Το μόνο που παραχώρησε στους Σοσιαλδημοκράτες -που μάχονταν για την κατάργηση αυτών των κινήτρων- ήταν επιπλέον κονδύλια για βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς, ώστε να μπορούν οι μητέρες να δουλέψουν.
Από την άλλη πλευρά, ως επιτυχία των Σοσιαλδημοκρατών πλασάρεται η διόρθωση της δικής τους ασφαλιστικής μεταρρύθμισης, σύμφωνα με την οποία όλοι παίρνουν πλήρη σύνταξη στα 67. Στο εξής θα μπορεί να βγαίνει κανείς στη σύνταξη και στα 63, εάν έχει δουλέψει 45 χρόνια. Η εξαίρεση δεν αφορά πολλούς εργαζόμενους, ωστόσο έχει τη συμβολική της σημασία: Το SPD μπορεί να λέει, όπως τόνισε ο πρόεδρός του Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, ότι υποστηρίζει τα συμφέροντα «των απλών, εργατικών ανθρώπων».
Τέλος, η μεγάλη επιτυχία των Χριστιανοκοινωνιστών της Βαυαρίας είναι ότι κατάφεραν να μπει στην κυβερνητική συμφωνία η γενικόλογη διατύπωση ότι θα εξεταστεί το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων για τους ξένους. Το ενδεχόμενο αυτό το είχε αποκλείσει κατηγορηματικά προεκλογικά η Μέρκελ, όπως άλλωστε και οι Σοσιαλδημοκράτες.
