Με μοναδική εξαίρεση το Ισραήλ και τον σκληροπυρηνικό πρωθυπουργό του Μπένιαμιν Νετανιάχου, όλες οι άλλες πλευρές πανηγυρίζουν για την ιστορική συμφωνία του Ιράν με τις μεγάλες δυνάμεις που επιτεύχθηκε την Κυριακή στις συνομιλίες της Γενεύης. Η συμφωνία δείχνει να βάζει τέλος στη μακρόχρονη διένεξη της Τεχεράνης με τη Δύση με αφορμή το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Περισσότερο απ' όλους όμως, οι Ιρανοί είναι εκείνοι που ελπίζουν ότι αυτή η συμφωνία θα έχει άμεσο θετικό αντίκτυπο στην καθημερινότητά τους, τερματίζοντας τον πολύχρονο οικονομικό στραγγαλισμό της χώρας τους από τη Δύση. Μια κατάσταση που έχει βυθίσει την οικονομία της χώρας στο ναδίρ, στερώντας της όχι μόνον πρώτες ύλες και εμπορικά αγαθά, αλλά και ζωτικής σημασίας πόρους, όπως τα φάρμακα και η ιατρική τεχνολογία. Στην αντίπερα όχθη, φανερά εκνευρισμένος από το "άδειασμα" των Αμερικανών, ο Νετανιάχου χαρακτήρισε τη συμφωνία "ιστορικό λάθος" και ανακοίνωσε ότι θα στείλει ομάδα Ισραηλινών εμπειρογνωμόνων στην Ουάσιγκτον για να τη μελετήσουν ενδελεχώς...
Συμφωνία και ανταλλάγματα
Η συμφωνία προβλέπει τη μερική χαλάρωση του καθεστώτος των κυρώσεων κατά του Ιράν με αντάλλαγμα την εφαρμογή περιορισμών στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Η πιο βασική απ' αυτές επιβάλλει τη διακοπή της διαδικασίας εμπλουτισμού ουρανίου σε ποσοστό άνω του 5%, δηλαδή όσο απαιτείται για την παρασκευή πυρηνικού καυσίμου. Επίσης επιβάλλεται η "αδρανοποίηση" των υφιστάμενων αποθεμάτων ουρανίου με ποσοστό εμπλουτισμού κοντά στο 20%, ώστε να μην μπορούν να εμπλουτιστούν περαιτέρω. Το Ιράν δεσμεύεται εξάλλου να μην εγκαταστήσει άλλες φυγοκεντρικές μηχανές εμπλουτισμού ουρανίου ή να κατασκευάσει νέες εγκαταστάσεις γι' αυτό τον σκοπό, ενώ είναι υποχρεωμένο να παράσχει ελεύθερη καθημερινή πρόσβαση στους επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του στη Νατάνζ και το Φορντό.
Από την πλευρά τους, οι δυτικές δυνάμεις θα πρέπει να προχωρήσουν σε "περιορισμένη, προσωρινή, στοχευμένη και υπό αναίρεση" άρση των κυρώσεων, να μην επιβάλουν περαιτέρω κυρώσεις σχετιζόμενες με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και να αναστείλουν συγκεκριμένες κυρώσεις που αφορούν το εμπόριο χρυσού και πολύτιμων μετάλλων, την αυτοκινητοβιομηχανία και την πετροχημική βιομηχανία του Ιράν. Επίσης, θα πρέπει να επιτρέψουν τις αδειοδοτημένες επισκευές και επιθεωρήσεις ασφαλείας αεροσκαφών συγκεκριμένων ιρανικών αεροπορικών εταιρειών και να μεταβιβάσουν σε δόσεις 4,2 δισ. δολάρια που προέρχονται από πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου, έσοδα που είχαν "παγώσει" μετά το τελευταίο πακέτο κυρώσεων του περασμένου χρόνου.
Παγκόσμιος αντίκτυπος
Το διπλωματικό ντιλ της Τεχεράνης με τη Δύση είχε παγκόσμιο αντίκτυπο, μεταβάλλοντας τις τάσεις στις διεθνείς αγορές, προκαλώντας πτώση των τιμών του πετρελαίου και παράλληλη άνοδο των τιμών των μετοχών. Η τιμή του πετρελαίου Μπρεντ σημείωσε κάμψη άνω των 2 δολ. το βαρέλι χθες για να κλείσει στα 108,70 δολ. ενώ οι τιμές των μετοχών στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια κατέγραψαν άνοδο της τάξης του 0,4%. Ο δείκτης MSCΙ, που καταγράφει την πορεία των μετοχών σε 45 χώρες, σημείωσε άνοδο 0,2%. Στην Ιαπωνία, η οικονομία της οποίας εξαρτάται απόλυτα από την πορεία των πετρελαϊκών τιμών, ο κυριότερος χρηματιστηριακός δείκτης σημείωσε άνοδο 1,5%.
"Δικαίωμά μας η πυρηνική τεχνολογία"
Αναμφισβήτητα, κορυφαία φυσιογνωμία των διαπραγματεύσεων υπήρξε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ, που η στάση του και η διαπραγματευτική του ικανότητα επισημάνθηκαν με διθυραμβικά σχόλια από τα περισσότερα ιρανικά ΜΜΕ. "Διαβάζοντας"από την ιρανική σκοπιά τη συμφωνία, ο Ζαρίφ υποστήριξε ότι το ντιλ με τις μεγάλες δυνάμεις δεν υποχρεώνει το Ιράν να εγκαταλείψει του πυρηνικό πρόγραμμά του, ενώ παράλληλα αμβλύνει το καθεστώς των κυρώσεων. «Η δομή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν διασφαλίστηκε στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, ενώ αυτή των κυρώσεων κατέρρευσε», δήλωσε ο Ιρανός υπουργός στη διάρκεια συνάντησής του με επιστήμονες στην Τεχεράνη.
Ο Ζαρίφ, που έτυχε υποδοχής ήρωα στο αεροδρόμιο της Τεχεράνης όταν επέστρεψε το βράδυ της Κυριακής από τη Γενεύη, επανέλαβε ότι το Ιράν έχει δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός του, αν και η πρόβλεψη αυτή δεν διατυπώνεται σαφώς στο κείμενο της συμφωνίας. "Δεν υπάρχει ανάγκη τα δικαιώματα μιας χώρας να αναγνωριστούν, οι άλλες χώρες πρέπει απλώς να τα σέβονται», είπε χαρακτηριστικά ο Ιρανός υπουργός.
Μυστική διπλωματία
Η ιστορική συμφωνία της ομάδας 5+1 (ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, ΟΗΕ, Ρωσία) με το Ιράν είναι ο καρπός πολύμηνων μυστικών διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε Αμερικανούς και Ιρανούς αξιωματούχους. Οι μυστικές συνομιλίες, οι σημαντικότερες διπλωματικές επαφές σε διάστημα τριάντα ετών ανάμεσα στις δύο χώρες, επιβεβαιώθηκαν από Αμερικανούς αξιωματούχους και έναν Ιρανό αξιωματούχο και δείχνουν την ισχυρή βούληση της κυβέρνησης του Ομπάμα να προσεγγίσει την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που διατηρεί μυστική την ταυτότητά του, τα δύο πρόσωπα -κλειδιά αυτών των μυστικών συνομιλιών ήταν ο Ουίλιαμ Μπερνς, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ και ο Τζέικ Σάλιβαν, ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν. Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, οι δύο άνδρες, ορισμένες φορές μαζί με άλλα κυβερνητικά στελέχη, όπως μέλη της υπηρεσίας Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου, συναντήθηκαν τουλάχιστον πέντε φορές κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους με Ιρανούς αξιωματούχους.
Οι Μπερνς και Σάλιβαν, μαζί με τεχνικούς εμπειρογνώμονες, έφθασαν στο Μουσκάτ του Ομάν με στρατιωτικό αεροπλάνο, για λόγους μυστικότητας, για να συναντήσουν Ιρανούς αξιωματούχους, τον Μάρτιο, μήνες πριν την εκλογή του μεταρρυθμιστή Μοχάμαντ Ρουχάνι στην προεδρία του Ιράν, γεγονός που δείχνει ότι η Τεχεράνη είχε υιοθετήσει κι αυτή στρατηγική προσέγγισης με την Ουάσιγκτον πριν την αλλαγή φρουράς στην ιρανική προεδρία. Ωστόσο, κανενός είδους διαπραγμάτευση δεν θα ήταν δυνατή χωρίς το πράσινο φως του ανώτατου πνευματικού ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ. Τέσσερις από τις μυστικές αμερικανο-ιρανικές συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν μετά την ανάληψη της ιρανικής προεδρίας από τον Ρουχανί, τον Αύγουστο, πράγμα που σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον επιτάχυνε τις διαδικασίες για να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία που παρουσιάστηκε από την αλλαγή φρουράς στην ιρανική προεδρία.
