Του Γιώργου Βαρεμένου*
Η απομακρυσμένη πρώην Σοβιετική Δημοκρατία του Τατζικιστάν, στον Νότο έχει εκτεταμένα σύνορα με το Αφγανιστάν (1.300 χιλιόμετρα), μέσω των οποίων γίνεται το τεράστιο εμπόριο ναρκωτικών που εκπορεύεται από τη χώρα των Ταλιμπάν και του «αδιάφθορου» Καρζάι. Το Τατζικιστάν είναι η μοναδική χώρα στην ευρύτερη περιοχή, που είναι γνωστή ως Τουρκεστάν, η οποία μιλάει γλώσσα που ανήκει στην οικογένεια του Ιράν.
Είναι μια από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου, με προϋπολογισμό 10 δισ. δολάρια, από τα οποία τα τέσσερα προέρχονται από τα εμβάσματα του ενάμισι εκατομμυρίου εμιγκρέδων. Αυτοί, κατά κύριο λόγο, βρίσκονται στη Ρωσική Ομοσπονδία, όπου απασχολούνται σε δεύτερης κατηγορίας δουλειές, κυρίως στον κατασκευαστικό τομέα, χωρίς συμβάσεις και άλλα περιττά δικαιώματα.
Το εξωτερικό χρέος της χώρας, που έχει την ατυχία να μην παράγει πετρέλαιο, δεν ξεπερνάει το 30% του ΑΕΠ, αλλά το εμπορικό ισοζύγιο είναι ένα προς τέσσερα εις βάρος των εξαγωγών. Εισαγωγές, δηλαδή, κι άγιος ο Θεός, ή μάλλον ο Αλλάχ στη συγκεκριμένη περίπτωση της καταραμένης φτώχειας.
Τη χώρα κυβερνάει από το 1994 ένας από τους διάφορους «πατερούληδες» της περιοχής, ονόματι Ραχμόν, πρώην Ραχμόνοφ, καθότι ο πρόεδρος ενίοτε «μεταρρυθμίζει» και τον εαυτό του. Μετέτρεψε τη θητεία του από πενταετή σε επταετή και στις προηγούμενες εκλογές είχε πάρει 79,9 και κάτι τοις εκατό. Θα μπορούσε να είναι και 80%, αλλά το 79,9 ηχεί μετριοπαθέστερο.
Ο Ραχμόν έχει πολύ καλές σχέσεις με τη Ρωσία, η οποία διαθέτει στη χώρα βάσεις με 5.000 στρατιώτες. Καλές είναι και οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, κυρίως στα σύνορα με το Αφγανιστάν, όπου Αμερικανοί ειδικοί εκπαιδεύουν τις ντόπιες δυνάμεις στη φύλαξή τους και σε άλλα καθήκοντα.
Ο πρόεδρος έχει δέκα παιδιά, κάτι που γενικώς θεωρείται ευλογία, αλλά στην Κεντρική Ασία κυκλοφορεί ένα κακεντρεχές ανέκδοτο, σύμφωνα με το οποίο είναι καλύτερα οι ηγέτες να έχουν ένα παιδί. Διότι είναι προτιμότερο να κλέβει ένας, παρά δέκα…
Στο Τατζικιστάν λειτουργεί το μοναδικό νόμιμο ισλαμικό κόμμα στην περιοχή, με δύο έδρες στο Κοινοβούλιο, το οποίο όμως δεν μπόρεσε να υποστηρίξει την κοινή με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα υποψήφια κ. Μπομπονατσάρεβα, διότι δεν μπόρεσε να περάσει το κατώφλι των 210.000 υπογραφών που ήταν απαραίτητες.
Πήραν μέρος μερικά άλλα κόμματα, μεταξύ των οποίων και το Κομμουνιστικό, το οποίο δεν έχει και τις χειρότερες σχέσεις με τον πρόεδρο. Σε κάποια από τα σχολεία - εκλογικά κέντρα, στα οποία δεν υπήρχαν παρατηρητές άλλων κομμάτων, είχαν διασωθεί πάντως κάποιες προτομές του Λένιν. Ο εκπρόσωπος του Κομμουνιστικού Κόμματος μας δήλωσε ότι δεν είναι γενικώς κατά του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος πρέπει να υπάρχει και να είναι ανταγωνιστικός με τον δημόσιο.
Σε συζήτησή μου με βουλευτή του κυβερνώντος κόμματος παρατήρησα ότι επί Σοβιετικής Ένωσης ίσως ήταν καλύτερα για τις γυναίκες, παρά σε συνθήκες μουσουλμανισμού, ο οποίος πάντως είναι σαφώς μετριοπαθής στο θέμα αυτό, όπως διαπίστωσα από τη μοντέρνα εμφάνιση πολλών κοριτσιών. Μου απάντησε ότι σε πολλούς τομείς ήταν καλύτερα επί Σοβιετικής Ένωσης, και κυρίως δεν υπήρχε η διαφορά μεταξύ φτώχειας και πλούτου. Το μεγάλο θέμα, βέβαια, είναι αν η εξίσωση γίνεται προς τα κάτω ή προς τα πάνω.
Το Τατζικιστάν, όπως σημείωσα ήδη, δεν διαθέτει πετρέλαιο, ενώ το κεντρικό σύστημα θέρμανσης, και στην πρωτεύουσα Ντουσανμπέ, έχει καταρρεύσει χωρίς από τη διοίκηση να έχουν διευκρινιστεί οι λόγοι. Μεγάλο θέμα για τη χώρα είναι η «αξιοποίηση των νερών» με την κατασκευή υδροηλεκτρικών σταθμών ως ένα βήμα για να βγει από την υπανάπτυξη.
Μεταξύ των άλλων, επισκέφθηκα το εκλογικό κέντρο στο οποίο ψήφισε ο Ραχμόν και περπάτησα εν μέσω μουσικής στο κόκκινο χαλί που τον οδηγούσε στην κάλπη. Ο πρόεδρος συναγωνίστηκε επάξια τον εαυτό του, αποσπώντας αυτή τη φορά ένα 86,9% των ψήφων. Δεύτερο το Κομμουνιστικό Κόμμα με 5,04%.
Οι αγροτικοί πληθυσμοί στο Τατζικιστάν έχουν ελάχιστη έως μηδενική πρόσβαση στην πληροφόρηση. Στην πρωτεύουσα Ντουσανμπέ κάτι γίνεται με το Internet. Κάποιοι με ρωτούσαν με αληθινό ενδιαφέρον για την κρίση. Η χώρα έγινε παγκόσμιο θέμα για τον χειρότερο λόγο.
Πώς να εξηγήσω τα τεκταινόμενα στο ευρωπαϊκό εργαστήριο της κρίσης, όπως χαρακτήρισε την Ελλάδα ο ίδιος, παρακαλώ, ο κ. Βενιζέλος ενημερώνοντας για την ελληνική προεδρία τις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής. Και στα φαρσί να τα εξηγούσα, φοβάμαι πως θα ήταν πολύ δύσκολο να καταλάβουν...
* Ο Γιώργος Βαρεμένος είναι βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας του ΣΥΡΙΖΑ.
Επισκέφθηκε το Τατζικιστάν ως παρατηρητής του ΟΑΣΕ στις εκλογές που διεξήχθησαν εκεί
