Του Μιχάλη Τρίκκα
Πολύ δύσκολα το πολιτικό "τάιμινγκ" θα μπορούσε να είναι περισσότερο φορτισμένο. Μπορεί η 17η Νοέμβρη να σημαίνει ελάχιστα για τη Χιλή, ωστόσο πριν από μόλις δύο μήνες συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από το ματοβαμμένο πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοσέτ και η συγκυρία μοιάζει ιδανική για μια αλλαγή σελίδας που θα κλείσει οριστικά την παρένθεση της δεξιάς κυβέρνησης Πινιέρα. Χιλιανοί φοιτητές και εργαζόμενοι υπενθυμίζουν άλλωστε με τις τελευταίες κινητοποιήσεις τους ότι "ο αγώνας συνεχίζεται".
Στην αρχή ήταν οι φοιτητές, μετά οι εκπαιδευτικοί, οι νοσηλευτές και τελικά οι ανθρακωρύχοι. Για περισσότερα από 20 χρόνια, η Χιλή δεν είχε ζήσει ανάλογες διαδηλώσεις. Η κοινωνική κατάσταση είναι τόσο εκρηκτική ώστε οι περισσότεροι πολιτικοί αναλυτές να μην συζητούν πλέον για το ποιος θα διαδεχτεί τον δεξιό μεγαλοεπιχειρηματία Σεμπαστιάν Πινιέρα μετά τις σημερινές προεδρικές εκλογές. Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι άλλο: Πως μπορεί οποιοσδήποτε πολιτικός να αντιμετωπίσει την ογκούμενη λαϊκή δυσαρέσκεια; Η οικονομική κρίση έχει αγκαλιάσει πια για τα καλά και τη Χιλή και η κυβέρνηση Πινιέρα κατόρθωσε μέσα στην τελευταία τετραετία να φέρει στην επιφάνεια με τον πιο δραματικό τρόπο τις αβυσσαλέες κοινωνικές ανισότητες που άφησαν παρακαταθήκη οι στρατηγοί σε συνεργασία με τη Σχολή του Σικάγο.
Διαβλέποντας με αρκετή οξυδέρκεια ότι η σημερινή κοινωνική πόλωση δεν θα μπορούσε να επιτρέψει την συνέχιση του "συμφιλιωτικού" και "συναινετικού" μοντέλου της κεντρώας Κονσερτασιόν -που κυβέρνησε τα 20 από τα 24 χρόνια της χιλιανής μεταπολίτευσης- η πρώην πρόεδρος και μεγάλο φαβορί των σημερινών εκλογών Μισέλ Μπασελέτ έπαιξε το χαρτί της ανασύστασης του Λαϊκού Μετώπου και της συγκρότησης μιας "νέας πλειοψηφίας" με βασικό εταίρο το Κ.Κ. "Είμαι πεπεισμένη ότι οι περισσότεροι Χιλιανοί θέλουν να δώσουν ένα τέλος στην ανισότητα" δήλωσε χαρακτηριστικά κατά την ανάληψη της υποψηφιότητας της.
Η αναθεώρηση του χουντικού Συντάγματος του 1981 αποτελεί μια από τις κεντρικές δεσμεύσεις της υποψηφιότητας Μπασελέτ και βασικό στοίχημα της προεδρικής της θητείας εφόσον εκλεγεί σήμερα ή στον δεύτερο γύρο του Δεκεμβρίου. Το συγκεκριμένο Σύνταγμα παραμένει σχεδόν αναλλοίωτο, με τη μοναδική επέμβαση να περιορίζεται στην απάλειψη ορισμένων ιδιαίτερα αυταρχικών άρθρων από την κυβέρνηση Λάγος το 2005.
Όπως είναι επόμενο, η συνταγματική μεταρρύθμιση παραμένει βασικό ζητούμενο για τη χιλιανή Αριστερά. Μια μεγάλη μερίδα της ζητεί μάλιστα τη συγκρότηση συντακτικής συνέλευσης με στόχο τη θέσπιση ενός εντελώς διαφορετικού Συντάγματος, κάτι που καταγγέλλεται από τις συντηρητικές δυνάμεις ως προσπάθεια εισαγωγής του τσαβισμού από την πίσω πόρτα. "Είναι γελοίο, κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί ποτέ" διαβεβαιώνει ο πρώην υπουργός Οικονομικών Αντρές Βελάσκο παραγνωρίζοντας το πόσο μαζικό έχει γίνει σήμερα το αίτημα για ουσιαστική πολιτική αλλαγή.
Αίτημα και πολιτικοποίηση που πιθανότατα δεν θα υπήρχε σήμερα αν τα τελευταία χρόνια δεν είχαν σημειωθεί οι μαζικές φοιτητικές κινητοποιήσεις για την κατάργηση της ιδιωτικής και ασύλληπτα ταξικής παιδείας που τους κληροδότησε η δικτατορία Πινοσέτ. Το εκπαιδευτικό σύστημα χρηματοδοτείται σήμερα κατά 75% από τους ίδιους τους φοιτητές και τις οικογένειες τους, ενώ μόλις το 25% των εξόδων καλύπτεται από το κράτος. Στο πανεπιστημιακό επίπεδο τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα, με τους περισσότερους φοιτητές να χρεώνονται με πολυετή δάνεια προκειμένου να σπουδάσουν.
Οι παρατεταμένες, μαζικές, αγωνιστικές, αλλά και αφάνταστα κεφάτες κινητοποιήσεις των φοιτητών έδειξαν να ξυπνούν τη χιλιανή κοινωνία από τον λήθαργο του μεταπολιτευτικού "οικονομικού θαύματος" σε μια χώρα που εξακολουθεί να κατατάσσεται από τον ΟΗΕ μέσα στις πιο άνισες του κόσμου. Όταν η μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα La Nacion πραγματοποίησε σφυγμομέτρηση για το "καλύτερο πράγμα που συνέβη μέσα στο 2011", το αποτέλεσμα ήταν ενδεικτικό: 63% επέλεξαν τις φοιτητικές κινητοποιήσεις, ενώ μόλις 17% θυμήθηκαν την κατάκτηση ενός λατινοαμερικανικού κυπέλλου από ποδοσφαιρική ομάδα της χώρας.
"Μέσα σε πέντε μήνες μαζικών κινητοποιήσεων, οι Χιλιανοί φοιτητές άλλαξαν το πρόσωπο της χώρας" έγραψε στη Monde Diplomatique,ο Βικτόρ ντε λα Φουέντε, εκτίμηση που φαίνεται να μοιράζονται και οι περισσότεροι διανοούμενοι της χώρας. Το "Μανιφέστο των Ιστορικών", με το οποίο οι Χιλιανοί πανεπιστημιακοί εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους στο κίνημα, σημειώνει χαρακτηριστικά: "Αντικρίζουμε ένα επαναστατικό κίνημα κατά του νεοφιλελευθερισμού που επιδιώκει να αποκαταστήσει την πολιτική στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών και να ξαναϋφάνει τον καμβά της ιστορίας που κόπηκε με το πραξικόπημα του 1973". Με μια ακόμη βελονιά μπαίνει ενδεχομένως σήμερα.
