Σε μια χώρα όπου η μετανάστευση θεωρείται, με βάση τις σφυγμομετρήσεις, ως η "μεγαλύτερη απειλή για την εθνική ασφάλεια" και σε μια πόλη που, σύμφωνα με τον δήμαρχό της, θα ήταν η "ασφαλέστερη στον κόσμο αν δεν είχε μετανάστες", είναι επόμενο οι εκρήξεις ρατσιστικής βίας να γίνονται όλο και συχνότερες. Τα πογκρόμ γεννήθηκαν, άλλωστε, στην αυτοκρατορική Ρωσία.
Το Μπιριούλοβο, ένα μικρό προάστιο της νότιας Μόσχας συγκέντρωσε πάνω του τα φώτα της διεθνούς δημοσιότητας όταν, την προηγούμενη εβδομάδα, χιλιάδες άτομα διαδήλωσαν και στη συνέχεια επιτέθηκαν σε τοπική αγορά με αφορμή ένα φόνο Ρώσου πολίτη από Αζέρο μετανάστη. Οι αρχές ανταποκρίθηκαν με το δικό τους πογκρόμ, συλλαμβάνοντας περισσότερους από 1.000 μετανάστες μέσα στις επόμενες ώρες. Στο τέλος συνελλήφθη και ο φερόμενος ως δράστης της δολοφονίας, ο οποίος, αφού πρώτα ξυλοκοπήθηκε σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση, οδηγήθηκε μπροστά στον ίδιο τον υπουργό Εσωτερικών και πάλι παρουσία των καμερών.
Όλα αυτά ενδεχομένως δεν θα είχαν τόση σημασία αν το περιστατικό του Μπιριούλοβο ήταν το μοναδικό. Ωστόσο, μόλις τον Ιούλιο, ανάλογες βίαιες επιθέσεις κατά μεταναστών είχαν σημειωθεί στην πόλη Πουγκατσέφ της νότιας Ρωσίας, ενώ στα τέλη του 2010 διαδηλώσεις από ακροδεξιές ομάδες με αίτημα την απομάκρυνσή τους πραγματοποιήθηκαν σε πολλές άλλες πόλεις της χώρας. Τη ρατσιστική βία φαίνεται να ευνοεί ένα πολιτικό περιβάλλον που βυθίζεται όλο και περισσότερο στον αυταρχισμό και την ξενοφοβία: ακτιβιστές της Greenpeace ρίχνονται στη φυλακή, μέλη "βλάσφημων" συγκροτημάτων ροκ εξορίζονται στη Σιβηρία, ξένοι διπλωμάτες ξυλοκοπούνται και οι αρχές λαμβάνουν μέτρα κατά των ομοφυλοφίλων και των επικριτικών για το Κρεμλίνο Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων.
Στην αιχμή του κύματος αυταρχισμού παραμένει όμως το μεταναστευτικό. Το καλοκαίρι, οι ρωσικές αρχές πραγματοποίησαν δεκάδες επιχειρήσεις "σκούπα", που κατέληξαν στη σύλληψη χιλιάδων ατόμων και τον εγκλεισμό τους σε ειδικά στρατόπεδα. Υπεύθυνη για τις επιχειρήσεις αυτές ήταν η ομοσπονδιακή υπηρεσία μετανάστευσης που προσφάτως αναβαθμίστηκε σε υπουργείο. Στα αντιμεταναστευτικά πογκρόμ δεν μετέχουν μόνο αστυνομικές δυνάμεις αλλά και ειδικές "πολιτοφυλακές" που, ειδικά στις επαρχίες που συνορεύουν με τον Καύκασο, έχουν αποκτήσει σχεδόν θεσμικό χαρακτήρα.
Η Ρωσία αποτελεί τον βασικό προορισμό για μετανάστες από την κεντρική Ασία. Υπολογίζεται ότι περίπου τέσσερα εκατομμύρια Τατζίκοι, Ουζμπέκοι και Κυργίζιοι εργάζονται εκεί έχοντας λάβει τα νόμιμα έγγραφα, ενώ εκτιμάται ότι άλλοι τόσοι ζουν εκεί χωρίς αυτά. Οι μετανάστες αποτελούν έναν βολικό στόχο για την αποκλιμάκωση των κοινωνικών εντάσεων σε μια χώρα με τεράστιο και συνεχώς διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών. Εκτός των άλλων, οι επιπτώσεις της διεθνούς οικονομικής κρίσης γίνονται όλο και πιο αισθητές στη ρωσική οικονομία και οι σκληρές πολιτικές λιτότητας επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση στο κοινωνικό πεδίο.
Η ομοφωνία σε ό,τι αφορά τις διώξεις κατά των μεταναστών είναι άλλωστε εντυπωσιακή. Σε μια σπάνια ταύτιση απόψεων, φιλοκυβερνητικοί και φιλοδυτικοί φορτώνουν στους μετανάστες όλα τα δεινά για τη σημερινή Ρωσία. Η φιλελεύθερη Nezavisimaya Gazeta έγραψε την προηγούμενη εβδομάδα ότι οι αρχές έχουν αποτύχει να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των "εγκληματιών μεταναστών", ενώ ο εκλεκτός των δυτικών ΜΜΕ, Αλεξέι Ναβάλνι άρχισε να συλλέγει υπογραφές ώστε οι εσωτερικοί μετανάστες να χρειάζονται βίζα για να δουλέψουν στη Ρωσία. Αυστηρότερα μέτρα ζήτησαν επίσης τόσο η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία όσο και διανοούμενοι, όπως ο Μπορίς Καγκαρλίτσκι που είδε στις διαδηλώσεις του Μπιριούλιοβο μια "έκφραση του αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη".
Στην πρώτη γραμμή του αντιμεταναστευτικού μετώπου έχει τεθεί ο νέος δήμαρχος της Μόσχας, Σεργκέι Σομπιάνιν, ο πρώτος που έφερε την ξενοφοβία στην κεντρική πολιτική σκηνή. Η αντίδρασή του στα γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας ήταν ενδεικτική. Αντί να υποσχεθεί έστω να ξαναχτίσει την αγορά που κατέστρεψαν οι ρατσιστές, ανακοίνωσε πανηγυρικά ότι πλέον δεν θα εργάζονται εκεί μετανάστες. Και αντί να προσπαθήσει να καθησυχάσει κάπως τα θύματα των ρατσιστικών επιθέσεων, άναψε το πράσινο φως για την αστυνομική επιχείρηση που κατέληξε στη σύλληψη 1.200 μεταναστών.
Ο νυν δήμαρχος και πρώην προσωπάρχης του προέδρου Πούτιν είχε ξεκαθαρίσει τις προθέσεις του από την προεκλογική εκστρατεία. "Οι άνθρωποι που δεν μιλούν ρωσικά και που έχουν μια εντελώς διαφορετική κουλτούρα είναι καλύτερα να ζουν στις δικές τους χώρες. Γι' αυτό και δεν καλωσορίζουμε την προσαρμογή τους στη Μόσχα". Ο Σομπιάνιν έκανε τα λόγια του πράξη αμέσως μετά την εκλογή του, όταν τον Ιούλιο διέταξε μια κολοσσιαία επιχείρηση "σκούπα" στη ρωσική πρωτεύουσα. Όταν η επιχείρηση ολοκληρώθηκε, οι φυλακές της Μόσχας ήταν τόσο γεμάτες, ώστε ο δήμαρχος να δώσει εντολή για την μετατροπή ενός εγκαταλελειμμένου εργοστασίου σε κέντρο κράτησης.
Η απενοχοποίηση του ρατσισμού είχε καταλυτικές επιπτώσεις για τη ρωσική κοινωνία. Σήμερα, ένας στους τρεις πολίτες υποστηρίζει στις σφυγμομετρήσεις την αρχή της Ρωσίας για τους "καθαρόαιμους" Ρώσους, ενώ ανάλογο ποσοστό δηλώνει έτοιμο να ψηφίσει ένα υπερεθνικιστικό κόμμα στις εκλογές. Στους δρόμους της Μόσχας διακρίνει κανείς συνθήματα του τύπου "Σκοτώστε τους Καυκάσιους" δίπλα σε ναζιστικές σβάστικες. Ακόμη και στις μικρές αγγελίες για την ενοικίαση διαμερισμάτων, οι ιδιοκτήτες δεν κρύβουν την προτίμησή τους για ενοικιαστές με "σλαβικά χαρακτηριστικά".
Από το 2009, έχουν καταγραφεί 1.448 δολοφονίες με ρατσιστικό κίνητρο, σύμφωνα με το Κέντρο SOVA που εξετάζει ανάλογα περιστατικά. Κανείς δεν γνωρίζει τα ονόματα των θυμάτων αυτών. Όλοι όμως γνωρίζουν το όνομα του Ιγκόρ Σβιρίντοφ, του Ρώσου φιλάθλου που τον Δεκέμβριο του 2010 σκοτώθηκε στη διάρκεια συμπλοκής με ομάδα Καυκάσιων.
Όπως και την προηγούμενη εβδομάδα, ο θάνατος πυροδότησε βίαιες διαδηλώσεις κατά των μεταναστών. Και, όπως την προηγούμενη εβδομάδα, οι αρχές πήραν ανοιχτά το μέρος της ακροδεξιάς βίας. Ο τότε πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν επισκέφτηκε τον τάφο του Σβιντίροφ και λίγο αργότερα τάχθηκε υπέρ του περιορισμού "της εσωτερικής μετανάστευσης" από περιοχές "πολιτισμικά ασύμβατες" με τη Ρωσία.
