Συνέντευξη στην ΚΑΚΗ ΜΠΑΛΗ
O Μανώλης Μαραγκούλης ζει χρόνια στην Αίγυπτο, νιώθει την Αλεξάνδρεια σπίτι του. Διευθύνει το εκεί παράρτημα του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού και το Μουσείο Καβάφη, που είναι αφιερωμένο στον μεγάλο αλεξανδρινό ποιητή. Παρακολουθεί με αγωνία, σχεδόν με απόγνωση, τις εξελίξεις στη χώρα που επέλεξε ως δεύτερη πατρίδα του και πιστεύει ότι με την επέμβαση του στρατού αυτόν τον Ιούλιο το αδιέξοδο που προϋπήρχε έγινε ακόμη μεγαλύτερο. Ο Μαραγκούλης ξέρει την Αίγυπτο καλά, ζει σε μια πόλη συντηρητική, που στηρίζει τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, αλλά, όπως λέει στην «Αυγή», δεν παύει να εκπλήσσεται:
«Όταν εκείνη την Κυριακή το απόγευμα, στις 30 Ιουνίου, βγήκα στο μπαλκόνι μου, δεν πίστευα στα μάτια μου. Τέτοια παλλαϊκή και διαταξική αντίδραση δεν είχα ξαναδεί. Χιλιάδες άνθρωποι από τις δυτικές, τις φτωχές συνοικίες της Αλεξάνδρειας έφταναν σαν κύματα στο κέντρο, στα μπαλκόνια οι γείτονες κρεμούσαν σημαίες, έσπευδαν στη διαδήλωση μάνες με τα παιδιά τους, τα παιδάκια φώναζαν 'Ερχάλ, ερχάλ' (σ.σ.: φύγε, φύγε) και εννοούσαν τον πρόεδρο Μούρσι. Θαρρείς και ήταν όλη η Αλεξάνδρεια στον δρόμο, γυναίκες κουκουλωμένες και νεαροί με τη στάμπα του Τσε Γκεβάρα στο στήθος, κουκουλοφόροι και οικογένειες πάνω στα τρίκυκλα, οι κοσμικοί της αστικής τάξης και πολλοί που σίγουρα στις εκλογές είχαν ψηφίσει τους Αδελφούς Μουσουλμάνους».
Στη διαδήλωση, που αποτέλεσε την αρχή του τέλους της προεδρίας Μόρσι -μια μέρα μετά του έθεσε ο στρατός το τελεσίγραφο «ή κάνεις κυβέρνηση εθνικής ενότητας ή φεύγεις»- είχε καλέσει η Ταμαρούντ (σ.σ.: η ανταρσία). Μια ομάδα νέων που από τον Απρίλιο μάζευαν σπίτι - σπίτι υπογραφές εναντίον της κυβέρνησης Μόρσι και που ισχυρίζονται ότι κατάφεραν να πείσουν 20 εκατομμύρια Αιγύπτιους να υπογράψουν. Περισσότερους απ' όσους ψήφισαν έναν χρόνο πριν πρόεδρο τον Μοχάμεντ Μόρσι. Ποιοι ακριβώς ανήκουν σ' αυτή την ομάδα είναι ακόμη ένα από τα αινίγματα αυτής της ταραγμένης εποχής στην Αίγυπτο. Ωστόσο, πέτυχαν στην πρώτη επέτειο από την ορκωμοσία του δημοκρατικά εκλεγμένου προέδρου να κατεβάσουν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στον δρόμο που να ζητούν την παραίτησή του.
«Η αλήθεια είναι ότι η κυβέρνηση δεν χτύπησε τους διαδηλωτές, δεν έδωσε στον στρατό το δικαίωμα να επέμβει, ως ο 'υπερασπιστής' της τάξης και της ασφάλειας των πολιτών. Παρ' όλα αυτά, η επέμβαση ήταν άμεση και ωμή, πιθανά επειδή οι στρατιωτικοί φοβήθηκαν ότι μπορεί οι διαδηλώσεις να ξεφουσκώσουν», προσπαθεί να ερμηνεύσει ο Μ. Μαραγκούλης. Βέβαια, επισημαίνει ότι ο στρατός δεν επέβαλε στρατιωτικό νόμο, ότι θέλει να διατηρήσει όσο μπορούσε αυτή την ετερόκλητη συμμαχία που έχει δημιουργηθεί εναντίον των Αδελφών Μουσουλμάνων, «που δεν κατάφεραν να κυβερνήσουν ούτε μια μέρα».
Η ετερόκλητη συμμαχία
Αυτή τη στιγμή στην Αίγυπτο έχει δημιουργηθεί ένα μέτωπο εναντίον των Αδελφών Μουσουλμάνων, που χωράει σχεδόν τους πάντες: τους Σαλαφίτες μουσουλμάνους, τους Κόπτες χριστιανούς, τους αριστερούς, τους φιλελεύθερους του Ελ Μπαραντέι, τη νεολαία και βεβαίως τον στρατό. Ωστόσο, όπως επισημαίνει στην «Αυγή» ο Μανώλης Μαραγκούλης, «μετά από τόσα χρόνια δικτατορίας, έχει θρυμματιστεί κάθε δυνατότητα δημιουργίας σχημάτων και ηγετών που να μπορούν να κυβερνήσουν. Ακόμη και το νεολαιίστικο κίνημα, που τα καταφέρνει πολύ καλά στον ακτιβισμό, δεν έβγαλε ηγέτες, ούτε κατάφερε να δημιουργήσει μια εναλλακτική πλατφόρμα, πειστική στις βασικές της παραμέτρους».
Αντίθετα, σύμφωνα με τον Μ. Μαραγκούλη, ο στρατός ξέρει τι θέλει: «Θέλει να διατηρήσει τα οικονομικά του προνόμια, θέλει να δίνει την εικόνα ότι υπερασπίζεται το έθνος και την ομαλότητα κι ενδεχομένως θέλει να δώσει χρόνο στους αντιπολιτευόμενους να δημιουργήσουν πολιτικά σχήματα ικανά να φρενάρουν τους Αδελφούς Μουσουλμάνους», λέει. Δεν θέλει να κυβερνήσει, θέλει να ελέγχει την κυβέρνηση.
Η αποτυχία των Αδελφών...
Πώς, όμως, στήθηκε αυτό το μέτωπο μέσα σε μόνο ένα χρόνο; Πώς στράφηκαν τόσο πολλοί Αιγύπτιοι ενάντια στην εκλεγμένη τους κυβέρνηση; Η απάντηση που δίνει ο Μανώλης Μαραγκούλης είναι ότι χειροτέρευσε η καθημερινότητα των ανθρώπων: «Μπορώ να σας μιλήσω για την πόλη μου, την Αλεξάνδρεια. Πρώτον, ακριβαίνουν καθημερινά τα είδη βασικής ανάγκης, σε βαθμό που να μην μπορώ να καταλάβω πώς μπορούν να επιβιώνουν οι άνθρωποι. Επιπλέον, το ρεύμα κόβεται κάθε τρεις και λίγο, τα σκουπίδια πλημμυρίζουν τους δρόμους, τα δημόσια έργα έχουν αφεθεί στην τύχη τους. Άλλωστε το 'σύστημα' δεν άφησε τον Μόρσι να κυβερνήσει. Η αστυνομία τού ξεκαθάρισε ότι θα είναι σε... άδεια μέχρι να φύγει, η τροχαία εξαφανίζεται από τους χαοτικούς δρόμους μετά τη μία το μεσημέρι. Το καθημερινό μπάχαλο στους δρόμους αγανακτεί τους μαθημένους στην κίνηση Αιγύπτιους. Από τις 30 Ιουνίου εξαφανίστηκε και η φθηνή βενζίνη που χρησιμοποιούν τα ταξί και τα μίνι μπας. Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να πάνε στις δουλειές τους ή χρειάζονταν πολλαπλάσιο χρόνο.
Μετά, χάθηκε και η αίσθηση της ασφάλειας με αυτή τη λευκή απεργία της αστυνομίας. Οι Αλεξανδρινοί συνήθως είναι μέρα - νύχτα έξω, τώρα κλείνονται μόλις σκοτεινιάσει στα σπίτια τους. Οι κλοπές των αυτοκινήτων με αίτημα λύτρα έγιναν καθημερινές. Κατά την εξέγερση του 2011 άδειασαν οι φυλακές από κάθε καρυδιάς καρύδι κι ενώ η αστυνομία θα μπορούσε σε χρόνο ρεκόρ να τους συλλάβει, δεν κάνει τον κόπο.
Τέλος, εδώ και δυο χρόνια καταστρέφεται συστηματικά το ιστορικό κέντρο της Αλεξάνδρειας από 20όροφες πολυκατοικίες που ξεφυτρώνουν χωρίς άδεια».
...και η διάψευση των υποσχέσεων
Απογοητευμένοι από τον Μόρσι είναι και πολλοί δικοί του, υπογραμμίζει ο Μ. Μαραγκούλης. «Απογοητεύτηκαν αυτοί που πίστεψαν την υπόσχεση των Αδελφών Μουσουλμάνων ότι θα δουλέψουν στην κυβέρνηση για να βελτιώσουν τη ζωή τους. Απογοητεύτηκαν οι λαϊκές τάξεις που ήλπιζαν να γίνει πιο υποφερτό το βιοτικό τους επίπεδο. Απογοητεύτηκαν οι εργαζόμενοι που προσδοκούσαν μια κάποια βελτίωση των εργασιακών σχέσεων, που είχαν αγανακτήσει με την καταστολή κάθε συνδικαλιστικής δράσης εκ μέρους του καθεστώτος Μουμπάρακ και περίμεναν να αλλάξουν τα πράγματα».
Παράλληλα, επισημαίνει ότι και πολλοί πιστοί ένιωσαν ότι οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι προσέβαλαν την ίδια τη θρησκεία με τις πολιτικάντικες σκοπιμότητές τους, ενώ κάποιοι άλλοι θύμωσαν επειδή η νέα κυβέρνηση αθέτησε τις υποσχέσεις της να τους δώσει πόστα.
Και βέβαια οι κοσμικοί φοβήθηκαν ότι θα στερηθούν την κοσμικότητά τους.
Ενδοϊσλαμικές διενέξεις
Σύμφωνα με τον διευθυντή του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στην Αλεξάνδρεια, η Αίγυπτος τα τελευταία δύο χρόνια δεν επηρεάζεται μόνο από τους παλιούς «μεγάλους παίκτες» - ΗΠΑ, Ισραήλ κ.λπ.-, αλλά έχει γίνει και θέατρο ενδοϊσλαμικών διενέξεων: «Από τη μια το Κατάρ και η Τουρκία στηρίζουν τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, από την άλλη η Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα τους αντιμάχονται, στηρίζουν τους Σαλαφιστές, οι οποίοι μέχρι πρόσφατα δεν συμμετείχαν στη δημόσια ζωή, περιορίζονταν στα τζαμιά τους».
Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι προέβαλαν, άλλωστε, ως πρότυπο της χώρας που ήθελαν να φτιάξουν την Τουρκία - και δημοκρατία, και Ισλάμ. Ωστόσο, τα ίδια τα μέλη τους έχουν μια αμφίθυμη σχέση απέναντι στους Τούρκους, δεν ξεχνούν την ιστορία, το δύσκολο παρελθόν μεταξύ Αράβων και Οθωμανών. Η Άγκυρα, πάντως, έκανε ό,τι μπορούσε για να απαλύνει τις παλιές διαφορές, ακόμη και με όχημα των πολιτισμό. «Πριν από τρεις μήνες εγκαινιάστηκε στην Αλεξάνδρεια ένα τουρκικό πολιτιστικό κέντρο και μάλιστα από τους υπουργούς Οικονομικών των δύο χωρών», λέει ο Μανώλης Μαραγκούλης. Και απευθύνει έκκληση στην ελληνική κυβέρνηση να μη θυσιάσει στον βωμό της κρίσης τους προαιώνιους δεσμούς του ελληνισμού με την Αλεξάνδρεια.
