"Η τροπή που θα πάρουν τα πράγματα στην Αίγυπτο θα εξαρτηθεί από το αν θα γίνουν άμεσα εκλογές με τη συμμετοχή και των Αδελφών Μουσουλμάνων" εκτιμά ο Αλέξανδρος Κούτσης, ομότιμος καθηγητής Μεσανατολικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Μιλώντας στην "Αυγή" επισημαίνει ότι ο στρατός στην Αίγυπτο είναι προσανατολισμένος στο να παρεμβαίνει στην πολιτική όταν ανακαλύπτει "εσωτερικό εχθρό" και πως για την αιγυπτιακή Αριστερά η εξέλιξη ήταν "το μη χείρον".
Συνέντευξη στην Αναστασία ΓΙΑΜΑΛΗ
* Ο πρόεδρος Μόρσι εξελέγη με εκλογές ακριβώς πριν από έναν χρόνο. Τι άλλαξε;
Στις εκλογές οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι (Α.Μ.) είχαν πάρει πάνω από 50% των εδρών και άλλο ένα 2% είχε ένα άλλο ισλαμικό κόμμα, πιο εξτρεμιστικό, οι σαλαφιστές. Οι ισλαμικές δυνάμεις ήλεγχαν τη Βουλή. Σκοπός βέβαια εκείνης της Βουλής ήταν να θεσπίσει ένα νέο Σύνταγμα μέσω επιτροπής 100 ατόμων η οποία ανέλαβε αυτό το έργο. Οι Α.Μ. προωθούσαν διατάξεις που ενίσχυαν το ισλάμ και τον ρόλο του στην πολιτική. Τον Αύγουστο αποχώρησαν από την επιτροπή επειδή διαφώνησαν κόμματα της αντιπολίτευσης και οι Κόπτες. Ο Μόρσι τότε, αντί να αλλάξει την κατεύθυνση, προχώρησε στην ολοκλήρωση της πρότασης του Συντάγματος και την έθεσε σε δημοψήφισμα που έγινε τον Δεκέμβριο και πέρασε με 68%, αλλά με μειωμένη συμμετοχή. Αυτή η διαδικασία τον έκανε να χάσει τη δημοτικότητά του και τότε ξεκίνησε μια προσπάθεια απομάκρυνσής του. Αυτό είναι το ένα και σοβαρό σκέλος της αντιπαράθεσης, το άλλο είναι το οικονομικό. Στον οικονομικό τομέα ο Μόρσι κληρονόμησε από τον Μουμπάρακ μια δύσκολη οικονομική κατάσταση, η οποία επιδεινώθηκε με υψηλά ποσοστά ανεργίας και πληθωρισμό. Προσπάθησε να διαπραγματευτεί με το ΔΝΤ, που του επέβαλε πρόγραμμα λιτότητας, καταργώντας έτσι τις επιδοτήσεις σε καύσιμα και τρόφιμα.
* H ελληνική Ιστορία είναι τέτοια που, όταν βλέπουμε τανκς στον δρόμο και τον πρόεδρο του Αρείου Πάγου να ορκίζεται πρωθυπουργός, μιλάμε για "χούντα". Είναι "χούντα";
Είναι οπωσδήποτε πραξικόπημα όταν ο στρατός ανατρέπει εκλεγμένη κυβέρνηση, με κάθε όρο πολιτικής επιστήμης. Από εκεί και πέρα το πώς θα εξελιχθεί θα φανεί. Ο στρατός έκανε δύο τεράστια λάθη. Πρώτον, συνέλαβε τον Μόρσι και έχει εκδώσει εντάλματα για 300 ηγέτες των Α.Μ., άρα δεν διευκολύνει την επιδιωκόμενη συμφιλίωση από τη νέα πολιτική ηγεσία. Δεύτερον, έριξε "μαύρο" στα κανάλια των Α.Μ. και άλλα κανάλια προσπαθώντας να εμποδίσει τον συντονισμό της αντιπολίτευσης. Με λίγα λόγια παραβίασε πολιτικά δικαιώματα. Αναρωτιέται κανείς τι προβλέπει το πρόγραμμα του στρατού. Διεξαγωγή εκλογών για νέα Βουλή και νέο πρόεδρο. Η Βουλή θα συντάξει νέο Σύνταγμα. Η ερώτηση είναι αν θα συμμετέχουν στις εκλογές οι Α.Μ. Θεωρώ πως δεν θα συμμετέχουν, διότι δεν θα θέλουν να νομιμοποιήσουν το πραξικόπημα. Ακόμη, ίσως αρχίσει ένοπλος αγώνας, διότι με τη σύλληψη των ηγετών του κόμματος η στρατιωτική ηγεσία ουσιαστικά σπρώχνει τους Α.Μ. στην παρανομία. Αν αρχίσει κάποια ταραχή, θα είναι εύκολο για τον στρατό να ακυρώσει τις εκλογές διότι "οι συνθήκες δεν το επιτρέπουν". Εκεί πια μετατρέπεται το όλο εγχείρημα σε χούντα.
* O ρόλος του στρατού στην Αίγυπτο είναι παραπλήσιος με εκείνον του τουρκικού στρατού; Είναι εγγυητής της κοινωνικής προόδου και του κοσμικού κράτους;
Θα ξεκινήσω ανάποδα. Ο στρατός, επί Νάσερ, δεν ήταν δημοφιλής λόγω βασανιστηρίων και αυθαιρεσιών. Σε γενικές γραμμές στον χώρο της Μ. Ανατολής, επειδή οι αποικιοκρατικές δυνάμεις -Αγγλία και Γαλλία τότε- ήθελαν να ελέγχουν πιθανές εξεγέρσεις, εκπαίδευσαν τις ένοπλες δυνάμεις να προστατεύουν το κράτος, όχι μόνο από εξωτερικούς, αλλά και από εσωτερικούς εχθρούς. Συνεπώς η ηγεσία του στρατού έχει αυτή τη νοοτροπία: όταν βλέπει ότι το κράτος απειλείται από εσωτερικές δυνάμεις, επεμβαίνει στην πολιτική.
Στην Τουρκία ο Ερντογάν κατάφερε σταδιακά και μεθοδικά να ξεδοντιάσει τον στρατό και να τον απομακρύνει από την πολιτική διεργασία. Στην Αίγυπτο -δυστυχώς για τον Μόρσι- ένας χρόνος στην προεδρία δεν ήταν αρκετός. Σε αυτό το πλαίσιο η αντιπολίτευση, που οργάνωσε τις διαδηλώσεις, εδέχθη την ανάμειξη του στρατού ως μεταβατική και έχουν την αίσθηση ότι, όπως διαδηλώνοντας ανέτρεψαν τον Μουμπάρακ και τον Μόρσι, αν χρειαστεί, με διαδηλώσεις θα ανατρέψουν και τη χούντα. Το αν θα τα καταφέρουν θα φανεί. Αξίζει να προσθέσουμε το "γιατί" ο στρατός έκανε το πραξικόπημα: όχι μόνο για να σώσει την Αίγυπτο από την εσωτερική απειλή, αλλά και για οικονομικά συμφέροντα. Ο στρατός στην Αίγυπτο, όπως και στην Τουρκία, συμμετέχει σημαντικά στην οικονομική δραστηριότητα ως μέτοχος σε βιομηχανίες και στον τουρισμό. Οι διαδηλώσεις έθιγαν τα οικονομικά συμφέροντα του στρατού. Αυτός είναι και ο λόγος που ο στρατός ανέτρεψε και τον Μουμπάρακ.
* H Aριστερά έχει δυνάμεις στους δρόμους, στα συνδικάτα, ώστε να παίξει ρόλο, ή λειτουργεί συμπληρωματικά προς δυνάμεις με τις οποίες δεν έχει καμία σχέση;
Όταν έγινε ανεξάρτητη η Αίγυπτος, οι αριστερές δυνάμεις ήταν αποδυναμωμένες. Επί αγγλικής κυριαρχίας απαγορευόταν η δημιουργία κομμουνιστικού κόμματος. Η ίδρυση επιτράπηκε μετά την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Αγγλία χρειάστηκε να συμμαχήσει με τη Σοβιετική Ένωση. Όταν μετά το 1946 άρχισαν οι ζυμώσεις για ανεξαρτησία, το Κ.Κ. Αιγύπτου ήταν αδύναμο: συμμετείχε, αλλά όχι δυναμικά. Επί Νάσερ, η κυβέρνηση φυλάκιζε τους κομμουνιστές και την ίδια πολιτική εφάρμοζε και ο Μουμπάρακ. Ο ρόλος τους ήταν πάντα περιορισμένος, αλλά με την ανατροπή Μουμπάρακ δόθηκε η ευκαιρία να αναλάβουν περισσότερη δράση. Σήμερα βρίσκονται στο πλευρό των δυνάμεων που θέλουν να απομακρύνουν τους Α.Μ., διότι η Αριστερά δεν θα ήθελε ένα θεοκρατικό καθεστώς, χωρίς όμως να δέχεται τον στρατό.
Ο στρατός, για την Αριστερά εν προκειμένω, είναι το "μη χείρον". Αν παραμείνει στην εξουσία, βέβαια, δεν θα ισχύει αυτό. Τι ρόλο έπαιζε στα συνδικάτα; Όταν η Αίγυπτος ανεξαρτητοποιήθηκε, δεν υπήρχε αιγυπτιακή καπιταλιστική τάξη, οι επιχειρήσεις ήταν ξένες και εθνικοποιήθηκαν από τον Νάσερ το 1961. Τα συνδικάτα στην Αίγυπτο δεν στρέφονταν κατά των εθνικοποιημένων κυβερνήσεων, αλλά συνεργάζονταν για καλύτερες συνθήκες, με τον Νάσερ να τους δίνει προνόμια. Το συνδικαλιστικό κίνημα δεν ελεγχόταν από την Αριστερά, αλλά από το σοσιαλιστικό κόμμα του Νάσερ. Και επειδή δεν υπήρχε εγχώρια καπιταλιστική τάξη, δεν αναπτύχθηκαν τα συνδικάτα ως όργανα της Αριστεράς, αλλά ως όργανα της κυβέρνησης.
* Πώς τοποθετείται το νέο καθεστώς σε σχέση με τους Αμερικανούς, το Ισραήλ, το Ιράν; Ποιες οι διαφορές με τον Μόρσι;
Ορισμένοι από την αντιπολίτευση λένε πως ο Μόρσι ακολούθησε φιλοαμερικανική πολιτική. Διαφωνώ, και θα σας πω γιατί. Πρώτον, προσπάθησε να βελτιώσει τις σχέσεις Ιράν - Αιγύπτου επιτρέποντας σε ιρανικά πλοία να διασχίσουν τη Διώρυγα του Σουέζ. Υιοθέτησε μια στάση: "Δεν είμαι φίλος των Αμερικανών, αλλά δεν είμαι και εναντίον τους". Η πολιτική του απέναντι στη Χαμάς ήταν πως θα ανοίξει τα σύνορα και θα άρει το εμπάργκο από την Αίγυπτο. Στη συνέχεια συντηρητικοποιήθηκε -μάλλον ύστερα από πιέσεις Αμερικανών-, διότι δίνουν 2 δισ. δολάρια τον χρόνο ως οικονομική και στρατιωτική βοήθεια από τη συμφωνία του Καμπ Ντέιβιντ και ανανεώνεται ετησίως (εφόσον είναι οι Αμερικανοί ικανοποιημένοι από την ασκούμενη πολιτική). Η άλλη πολιτική που δημιούργησε προβλήματα ήταν ότι υποστήριξε τα κόμματα των Α.Μ. στον Περσικό Κόλπο, όπου η Αμερική έχει στρατηγικά συμφέροντα, και αυτό προκάλεσε δυσαρέσκεια στους σεΐχηδες της Αραβίας και του Περσικού Κόλπου. Είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με την Τουρκία και υποψιάζομαι πως η επίσκεψη που ετοιμαζόταν να κάνει ο Ερντογάν στη Γάζα τον Ιούλιο θα γινόταν μέσω της Αιγύπτου, πράγμα που δεν άρεσε στους Αμερικανούς.
Επομένως, οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν ένα δίλημμα τώρα. Βλέπουν με καλό μάτι την απομάκρυνση του Μόρσι, αλλά από την άλλη δεν αποδέχονται τον τρόπο με τον οποίο έγινε, διότι αυτό θα αναγκάσει την Αμερική να διακόψει τη βοήθεια προς την Αίγυπτο, καθώς το Κογκρέσο έχει αποφασίσει πως δεν παρέχει βοήθεια σε στρατιωτικά καθεστώτα. Η Αμερική θα πιέζει να γίνουν άμεσα εκλογές. Να σκεφτούμε μακιαβέλικα: Αν εγώ ήμουν στέλεχος των Α.Μ. γνωρίζοντας το δίλημμα των Αμερικανών, θα έκανα ό,τι μπορώ για να δημιουργήσω ταραχές και να μην γίνουν εκλογές. Να μην ξεχνάμε την νοοτροπία του στρατού: κάθε στρατιωτικός -ειδικά στη Μέση Ανατολή- προσπαθεί να λύσει τα προβλήματα με βία, με μόνο εργαλείο το σφυρί. Ο στρατός όλα τα βλέπει καρφιά.
