Μάταια μάλλον θα αναζητήσει κανείς λόγους αρχής πίσω από τους δισταγμούς τους και πιθανότατα, αν ο πόλεμος με το Ιράν εξελισσόταν σύμφωνα με τις προσδοκίες του Ντόναλντ Τραμπ, θα διαγκωνίζονταν σήμερα για το ποιος θα δηλώσει πρώτος συμμετοχή προκειμένου να εξασφαλίσει μερίδιο από τα λάφυρα. Η σημερινή πραγματικότητα, ωστόσο, είναι εντελώς διαφορετική με αποτέλεσμα οι εκκλήσεις του Αμερικανού προέδρου για τη συγκρότηση μιας πολυεθνούς ναυτικής δύναμης που να εξασφαλίζει την ασφαλή ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ να πέφτουν μέχρι στιγμής στο κενό.
Ο Κιρ Στράμερ, πρωθυπουργός μιας χώρας που σε άλλες εποχές θα έσπευδε πρώτη να συμπαρασταθεί στον ισχυρό σύμμαχο, ξεκαθάρισε ότι η Βρετανία «δεν πρόκειται να συρθεί σε μια ευρύτερη σύγκρουση» και πως ο καλύτερος τρόπος να μπει φρένο στην άνοδο της τιμής του πετρελαίου είναι ο τερματισμός των συγκρούσεων. Στη Γερμανία, ο υπουργός Άμυνας, Μπόρις Πιστόριους ήταν ακόμη πιο κατηγορηματικός: «Δεν είναι δικός μας πόλεμος» τόνισε ενώ και ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Αντόνιο Ταγιάνι υπογράμμισε πως ο ασφαλέστερος δρόμος για την ομαλοποίηση της κατάστασης είναι η επιστροφή στη διπλωματία.
Η επιφυλακτικότητα αυτή δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Ιαπωνία και Αυστραλία κατέστησαν επίσης σαφές ότι δεν πρόκειται να αποστείλουν ναυτικές δυνάμεις για την προστασία της ναυσιπλοΐας, παρά τη σημασία των Στενών του Ορμούζ για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Ήταν επόμενο όλα αυτά να προκαλέσουν μια ακόμα έκρηξη οργής του Αμερικανού προέδρου. Με το γνωστό του ύφος, προειδοποίησε ότι δεν πρόκειται να ξεχάσει τις χώρες που αρνούνται να βοηθήσουν, ενώ άφησε αιχμές ακόμη και για το μέλλον του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι η συμμαχία θα έχει «πολύ κακό μέλλον» αν οι εταίροι δεν ανταποκριθούν.
Είναι μια ρητορική που συνοδεύεται μονίμως από ένα επαναλαμβανόμενο επιχείρημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προστατεύουν διαχρονικά τους συμμάχους τους, χωρίς να λαμβάνουν ποτέ αντίστοιχη στήριξη. Η ιστορική εμπειρία ανατρέπει βέβαια την εικόνα. Η μοναδική φορά που ενεργοποιήθηκε το Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας -η ρήτρα συλλογικής άμυνας- ήταν μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και ήταν η Ουάσιγκτον που την ενεργοποίησε με αποτέλεσμα πολλές χώρες να συμμετάσχουν στους επακόλουθους πολέμους σε Αφγανιστάν και Ιράκ.
Η σημερινή απροθυμία των συμμάχων δεν εξηγείται μόνο από τον φόβο επέκτασης της σύγκρουσης, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον διαχειρίστηκε την κρίση. Κανείς δεν ξεχνά ότι ο Λευκός Οίκος δεν διαβουλεύτηκε αυτή τη φορά με κανένα προτού εξαπολύσει τη νέα επίθεση σε συντονισμό μόνο με το Ισραήλ του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Και βέβαια ποιος ξεχνά ότι μόλις λίγες εβδομάδες πριν, ο Τραμπ απειλούσε τους ίδιους του τους συμμάχους διεκδικώντας τη Γροιλανδία, τμήμα της Δανίας που συμμετέχει τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και το ΝΑΤΟ;
Κριτική Μπορέλ σε Ε.Ε.-Φον ντερ Λάιεν
Η σημερινή αποστασιοποίηση δεν αφορά μόνο τη σημερινή κρίση αλλά εκφράζει και μια βαθύτερη επιφύλαξη απέναντι στις μονομερείς επιλογές της Ουάσιγκτον. Σε δηλώσεις του στο Politico, ο πρώην επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ κατηγορεί ευθέως την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι δεν έχει καταφέρει να κάνει τις ΗΠΑ να λογοδοτήσουν για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Χαρακτηρίζει τον πόλεμο κατά του Ιράν «παράνομο» και «μη δικαιολογημένο από άμεση απειλή» ενώ κατηγορεί και τη σημερινή πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για «συστηματική μεροληψία» υπέρ της Ουάσιγκτον. Ζητά μάλιστα χωρίς περιστροφές την απόρριψη της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε. την οποία χαρακτηρίζει «άδικη εξ αρχής».
Όλα αυτά φανερώνουν βέβαια τα εμπόδια που συναντά η ενωμένη Ευρώπη για να παραμείνει ενωμένη. Αν και αρκετοί, οι απρόθυμοι μάλλον θα δυσκολευτούν αρκετά για να συγκροτήσουν κάποτε τη δική τους συμμαχία. Αντανακλούν όμως και μια αυξανόμενη τάση αμφισβήτησης της ίδιας της διατλαντικής σχέσης. Μιας σχέσης που, όπως δείχνει η σημερινή κρίση στα Στενά του Ορμούζ, δεν μπορεί να θεωρείται πλέον δεδομένη.
