Μέχρι και πριν από λίγους μήνες, η εικόνα ευρωπαϊκών στρατευμάτων να αποβιβάζονται στη Γροιλανδία με αποστολή να αποτρέψουν πιθανή αμερικανική εισβολή θα έμοιαζε περισσότερο με σενάριο ταινίας πολιτικής φαντασίας παρά με είδηση. Κι όμως, στον παγωμένο Βορρά, εκεί όπου οι πάγοι καθημερινά λιώνουν, το αδιανόητο μετατρέπεται σταδιακά σε πραγματικότητα.
Η Γροιλανδία -για δεκαετίες σύμβολο γεωγραφικής απομόνωσης- βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας διεθνούς αντιπαράθεσης που δοκιμάζει τις αντοχές της νατοϊκής συμμαχίας, τις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης και τα όρια του μεταψυχροπολεμικού status quo. Η άφιξη στα τέλη της περασμένης εβδομάδας στρατευμάτων από Γαλλία, Γερμανία, Βρετανία, Σουηδία, Νορβηγία και Ολλανδία στο νησί, έστω και σε συμβολικούς αριθμούς, ήταν πολιτική δήλωση με σαφή αποδέκτη.
Οι πολυαναμενόμενες συνομιλίες μεταξύ αντιπροσωπειών από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Δανία και τη Γροιλανδία, που ολοκληρώθηκαν την περασμένη Τετάρτη δεν οδήγησαν σε κάποια θεαματική εξέλιξη. Αντίθετα, επιβεβαίωσαν αυτό που όλοι υποψιάζονταν, ότι το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι βαθύ και διαρκώς διευρύνεται.
«Θεμελιώδης διαφωνία»
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε με τον γνώριμο, ωμό τρόπο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, υποστηρίζοντας ότι η Δανία δεν είναι σε θέση να προστατεύσει το νησί σε περίπτωση απειλής από τη Ρωσία ή την Κίνα.
Από την άλλη πλευρά, ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λέκε Ράσμουσεν αναγνώρισε πως οι συνομιλίες απέτυχαν να γεφυρώσουν τη «θεμελιώδη διαφωνία» με την Ουάσιγκτον, κατηγορώντας εμμέσως τον Αμερικανό Πρόεδρο ότι εξακολουθεί να επιδιώκει την «κατάκτηση» της Γροιλανδίας.
Πράγματι, ο Λευκός Οίκος συνέχισε να ανεβάζει τους τόνους ακόμα και μετά τις διπλωματικές επαφές της προηγούμενης εβδομάδας. Ο Αμερικανός Πρόεδρος ανάρτησε στον προσωπικό του λογαριασμό στο Truth Social γράφημα με δύο έλκηθρα σκύλων να κατευθύνονται είτε προς τις ΗΠΑ είτε προς τη Ρωσία και την Κίνα, συνοδευόμενο από τη λεζάντα: «Ποιον δρόμο επιλέγεις, Γροιλανδέ;».
Η ανάρτηση ήρθε να προστεθεί σε προηγούμενες δηλώσεις του Τραμπ, ο οποίος είχε χλευάσει τη στρατιωτική παρουσία της Δανίας στη Γροιλανδία σημειώνοντας πως περιορίζεται σε «δύο έλκηθρα σκύλων».
Υπέρογκο κόστος, αντίθεση της κοινής γνώμης
Παρά την επιθετική ρητορική, υπάρχουν δύο παράγοντες που -προς το παρόν τουλάχιστον- θα μπορούσαν να συγκρατήσουν την όρεξη του Αμερικανού Προέδρου.
Ο πρώτος είναι το κόστος. Εκτιμήσεις ανεβάζουν το συνολικό τίμημα μιας πιθανής «απόκτησης» της Γροιλανδίας έως και στα 700 δισεκατομμύρια δολάρια - ποσό που ξεπερνά το μισό του ετήσιου προϋπολογισμού του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας. Το κόστος αυτό δεν αφορά μόνο μια υποθετική αγορά, αλλά και τις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις για υποδομές, στρατιωτική παρουσία, στήριξη του πληθυσμού και λειτουργία του κράτους σε ένα από τα πιο αφιλόξενα περιβάλλοντα του πλανήτη.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι η ίδια η αμερικανική κοινή γνώμη. Πρόσφατη δημοσκόπηση του Reuters/Ipsos δείχνει ότι μόλις το 17% των Αμερικανών εγκρίνει τις προσπάθειες του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία, ενώ η συντριπτική πλειοψηφία -τόσο Δημοκρατικών όσο και Ρεπουμπλικανών- απορρίπτει κατηγορηματικά τη χρήση στρατιωτικής βίας. Ενδεικτικό είναι ότι μόλις το 4% θεωρεί πως μια στρατιωτική προσάρτηση του νησιού θα αποτελούσε «καλή ιδέα».
Από αυτή την άποψη, η πιο ασφαλής επιλογή για την Ουάσιγκτον θα ήταν μια παρατεταμένη εκστρατεία με στόχο την ενθάρρυνση της γροιλανδικής ανεξαρτησίας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ένα δημοψήφισμα υπέρ της ανεξαρτησίας θα άνοιγε τον δρόμο για ένα πραγματικά σκληρό παζάρι. Δεν είναι τυχαίο ότι, κατά την επίσκεψή του στο νησί τον Μάρτιο του 2025, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς εξέφρασε ανοιχτά την ελπίδα πως οι «ανεξάρτητοι Γροιλανδοί θα επέλεγαν να συνεργαστούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Κόμβος στρατηγικής σημασίας
Σε κάθε περίπτωση όλα όσα λέγονται και γίνονται σήμερα δεν εξαντλούνται στο επίπεδο της επικοινωνίας. Πολλοί αναλυτές επιμένουν πως το «μεγάλο παιχνίδι» του 21ου αιώνα θα αφορά την περιοχή της Αρκτικής και από αυτή την άποψη η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας ενισχύεται από την τοποθεσία της σε κρίσιμες ναυτιλιακές οδούς, όπως η Βόρεια Θαλάσσια Οδός (NSR) και η Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή (TSR) που γίνονται σήμερα προσπελάσιμες λόγω της τήξης των πάγων.
Παράλληλα, το νησί διαθέτει κοιτάσματα σπάνιων γαιών και άλλων φυσικών πόρων κρίσιμων για την ενεργειακή μετάβαση και την παραγωγή στρατιωτικής τεχνολογίας, αυξάνοντας την περιφερειακή και παγκόσμια στρατηγική αξία του.
Οι ίδιοι οι Γροιλανδοί επιμένουν, βέβαια, πως η χώρα τους δεν αποτελεί ούτε πιόνι ούτε λάφυρο. Ωστόσο, το νησί βρίσκεται όλο και περισσότερο εγκλωβισμένο ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις που βλέπουν στον αρκτικό χάρτη κάτι πολύ περισσότερο από χιόνι και πάγο. Όσο η αντιπαράθεση οξύνεται, τόσο τα σενάρια πολιτικής φαντασίας θα μοιάζουν όλο και πιο ρεαλιστικά.
