Ηταν μια σύνοδος που ξεκίνησε με αρκετή αισιοδοξία και μεγάλες φιλοδοξίες. Στόχος, ο περιορισμός των πλαστικών αποβλήτων που επιβαρύνουν τον πλανήτη, μολύνουν τις θάλασσες και απειλούν με τεράστιες καταστροφές μια σειρά από χώρες, ειδικά στην περιοχή της Ασίας. Συνολικά 184 χώρες-μέλη του ΟΗΕ διαπραγματεύτηκαν επί περίπου δύο εβδομάδες στη Γενεύη για μέτρα περιορισμού της παραγωγής πλαστικών, για την ενίσχυση κινήτρων για την ανακύκλωσή τους όπως και για τη χρήση πιο εύκολα επαναχρησιμοποιούμενων υλικών. Από ένα σημείο και μετά ωστόσο κατέστη σαφές ότι οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες δεν είχαν μεγάλη διάθεση να προχωρήσουν σε δραστικά μέτρα, τα οποία θα είχαν οικονομικό κόστος.
Ετσι, μέχρι και την περασμένη Πέμπτη το βράδυ, και λίγο πριν από την ολοκλήρωση της συνόδου, ήταν τελικά ασαφές αν θα υπάρξει ένα τελικό κείμενο που να ικανοποιεί τις αρχικές διακηρύξεις, καθώς μια σειρά από τις πιο «προωθημένες» χώρες θεώρησαν ότι η πρόταση που κατατέθηκε δεν ήταν καθόλου αντάξια των προκλήσεων που θέτει η πραγματικότητα. Κυρίως επειδή δεν περιείχε δεσμευτικές προτάσεις και ουσιαστικά δεν έθετε καν το ζήτημα περιορισμού της παραγωγής.
Οι εκπρόσωποι της Greenpeace έκαναν λόγο για ένα χαστούκι για την ανθρωπότητα και το περιβάλλον. «Περιμέναμε τα χειρότερα. Αλλά ήρθαν ακόμα χειρότερα από αυτά (…) Αυτό που μας εξέπληξε πραγματικά, ωστόσο, είναι ότι όλα τα σχετικά ζητήματα, όπως η παραγωγή, η απαγόρευση των τοξικών χημικών ουσιών, όλα αυτά τα στοιχεία απουσιάζουν στο σύνολό τους» αναφέρει η σχετική ανακοίνωση της οργάνωσης.
Ποιοι μπλοκάρουν
Αντιθέτως, εξαιρετικά ικανοποιημένοι από την πρόταση για το τελικό κείμενο εμφανίστηκαν εκπρόσωποι των σημαντικότερων πετρελαιοπαραγωγών χωρών, όπως η Σαουδική Αραβία. Μέχρι την τελευταία στιγμή συνεχίζονταν λοιπόν οι προσπάθειες για την επεξεργασία ενός κειμένου που θα κατάφερνε να γεφυρώσει σε λίγες ώρες όσα δεν είχε γίνει δυνατόν να συμφωνηθούν μέσα σε ένα δεκαήμερο.
Μεταξύ εκείνων που ζήτησαν στη Γενεύη ένα κείμενο που να λαμβάνει υπόψη κάτι περισσότερο από τις κόκκινες γραμμές των χωρών που παράγουν πετρέλαιο ήταν ο εκπρόσωπος του Παναμά Χουάν Κάρλος Μοντερέι Γκόμεζ. «Οι κόκκινες γραμμές μας και οι κόκκινες γραμμές των περισσότερων χωρών σε αυτή την αίθουσα όχι μόνο έχουν καταπατηθεί, αλλά έχουν επίσης φτυστεί κατάμουτρα. Στόχος μας είναι να τερματίσουμε τη ρύπανση από πλαστικά, όχι απλώς κάποια γενικόλογη πολιτική συμφωνία».
Χαρακτηριστική πάντως ήταν η αδυναμία της Ευρώπης και εδώ να αποδείξει και στην πράξη την «πρωτοπορία» της σε θέματα που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος. Σε διπλωματικό ύφος, για παράδειγμα, ο εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης έκανε λόγο για εντατικοποίηση των προσπαθειών προκειμένου η σύνοδος της Γενεύης να μην καταλήξει σε πλήρες φιάσκο. Στόχος ήταν οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν αν χρειαστεί και όλη τη νύχτα της περασμένης Πέμπτης προς την Παρασκευή, έτσι ώστε να παρουσιαστεί κάποιο καλύτερο κείμενο - το κατά πόσο θα είναι δεσμευτικό και αν θα τηρηθεί στην πράξη είναι μια άλλη ιστορία.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της WWF, «αυτό εξαρτάται από την πολιτική βούληση και τη διπλωματική ισχύ των κρατών που πρέπει τώρα να συνεργαστούν». Είναι μια μικρή μειοψηφία χωρών που παράγουν πετρέλαιο και πλαστικό, οι οποίες «έχουν πράγματι επιτύχει ένα για τις ίδιες επιθυμητό κείμενο» δήλωσε ο εκπρόσωπος της οργάνωσης. «Και τώρα ολόκληρη η διεθνής κοινότητα πρέπει να αποδείξει ότι είμαστε έτοιμοι να τερματίσουμε την κρίση των πλαστικών. Τότε μπορεί να πετύχουμε».
Πάντως δεν είναι η πρώτη φορά που μια τέτοια προσπάθεια για δεσμευτικές αποφάσεις αποτυγχάνει. Ουσιαστικά το ίδιο είχε συμβεί και στην αντίστοιχη περσινή σύνοδο στο Μπουζάν της Νότιας Κορέας.
Δύσκολη η ανακύκλωση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη διάρκεια της συνόδου, μόλις ένα 10% των παραγόμενων πλαστικών οδηγείται στην ανακύκλωση παγκοσμίως. Αυτό έχει να κάνει και με την πρόσμιξη διάφορων χημικών ουσιών που δημιουργούν πιο σταθερά και φθηνότερα στην παραγωγή τους υλικά, που κάνουν όμως ακριβότερη τη διαδικασία επεξεργασίας για την επαναχρησιμοποίησή τους. Σε μια περίοδο που πολλές οικονομίες αντιμετωπίζουν προβλήματα, προσπαθούν να αποφύγουν δεσμεύσεις που θα ανεβάσουν το κόστος παραγωγής.
Αν και το πρόβλημα είναι γνωστό τις δύο τελευταίες δεκαετίες, η παραγωγή πλαστικών έχει αυξηθεί κατακόρυφα, ενώ αν συνεχιστεί με τους ίδιους ρυθμούς, εκτιμάται πως έως το 2050 θα έχει υπερδιπλασιαστεί. Το 2023 παράχθηκαν 413,8 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών, με την Κίνα να έχει την πρωτιά με ποσοστό 33,%. Ακολουθούν ΗΠΑ και Καναδάς με 17,1%, ενώ η Ευρώπη ήταν υπεύθυνη για το 12,3% των πλαστικών συσκευών. Μεγαλύτερη παραγωγός χώρα στην Ε.Ε. είναι φυσικά η Γερμανία, ακολουθούμενη από το Βέλγιο και τη Γαλλία. Ο Αλεξάνταρ Ράνκοβιτς από το Think Thank «Common Initiative» κατηγορούσε αυτές τις μέρες τους Ευρωπαίους για υποκρισία, αφού έχουν την ευχέρεια να… κρύβονται πίσω από την αρνητική στάση των χωρών που παράγουν πετρέλαιο.
