Κανάκ σημαίνει ελεύθερος άνθρωπος. Τις τελευταίες ημέρες οι κρατούντες στο Παρίσι αναγκάστηκαν να το θυμηθούν. «Οι ηλικιωμένοι πάλεψαν για τα δικαιώματά μας, τώρα η νεολαία παλεύει για να τα διατηρήσει». Η 24χρονη Μανί, κάτοικος της Νουμεά, εκφράζει γλαφυρά την κατάσταση που δημιούργησε η μεταρρύθμιση Μακρόν στη Νέα Καληδονία, μια γαλλική αποικία από το 1853. Η μεταρρύθμιση διευρύνει το εκλογικό σώμα στη Νέα Καληδονία σε βάρος των αυτόχθονων Κανάκ, επιβεβαιώνοντας ότι ο Εμανουέλ Μακρόν προχωρά σε μια αποικιοκρατικού χαρακτήρα κίνηση που ακυρώνει ουσιαστικά τη διαδικασία που είχε ξεκινήσει με τη Συμφωνία της Νουμεά το 1998, όταν δηλαδή το Παρίσι, ύστερα από τον αγώνα των Κανάκ, είχε παραχωρήσει περιορισμένη πολιτική αυτονομία στη Νέα Καληδονία. Σήμερα η Ειδική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Αποαποικιοποίηση εξακολουθεί να θεωρεί τη Νέα Καληδονία ένα από τα 17 «μη αυτόνομα εδάφη στον κόσμο, των οποίων οι πληθυσμοί δεν αυτοδιοικούνται πλήρως».
Εκτοτε, σε δύο από τα δημοψηφίσματα που διεξήχθησαν οι κάτοικοι απέρριψαν την ανεξαρτησία από τη Γαλλία, με το «ναι», όμως, να είναι ισχυρό. Έτσι, π.χ., στο δημοψήφισμα του 2018 το «όχι» στην ανεξαρτησία επικράτησε με 56,7%, με τον Λουί Μαπού του Σοσιαλιστικού Μετώπου Εθνικής Απελευθέρωσης των Κανάκ να εκφράζει την ικανοποίησή του για το ότι περίπου το 43% τάχθηκε υπέρ της ανεξαρτησίας των Κανάκ. Το ίδιο συνέβη το 2020, με το «όχι» να αποσπά 53,26%. Ωστόσο το κρίσιμο τρίτο δημοψήφισμα του 2021 με το θηριώδες 96,5% αμφισβητήθηκε έντονα από τους υπέρμαχους της ανεξαρτησίας, καθώς η κυβέρνηση επέμενε στη διεξαγωγή του παρά την πανδημία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Εμ. Μακρόν ανακοίνωσε πέρυσι τον Ιούλιο τη συνταγματική μεταρρύθμιση για τη διεύρυνση του εκλογικού σώματος, που ψηφίστηκε στις 2 Απριλίου από τη Γερουσία και την περασμένη Τρίτη στη Βουλή από τους βουλευτές του Μακρόν, της Δεξιάς, της Ακροδεξιάς, προκαλώντας την οργή των Κανάκ. Αν τελικά ολοκληρωθεί, σε ειδική συνεδρίαση και των δύο νομοθετικών σωμάτων, θεωρητικά «πριν από το τέλος του Ιουνίου», τότε περίπου 25.000 άτομα θα προστεθούν στο εκλογικό σώμα, γεγονός που, σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο, εξειδικευμένο στο θέμα Μπενουά Τρεπιέ, θα αλλάξει «βαθιά τις πολιτικές ισορροπίες». Οι οπαδοί της ανεξαρτησίας θεωρούν ότι πρόκειται για μια «δυναμική ενέργεια» του Παρισιού για να «περιορίσει ακόμη περισσότερο τον αυτόχθονο λαό των Κανάκ». Για τους Κανάκ το θέμα του εκλογικού σώματος αποτελεί τη «μητέρα των μαχών», θεωρώντας ότι η Γαλλική Δημοκρατία θέλει να τους διαλύσει ξανά μέσα στην ίδια τους τη χώρα, όπως είχε γίνει κατά την αρχική πράξη της αποικιακής ενσωμάτωσης τον 19ο αιώνα.
Ετσι ξεκίνησαν αντιδράσεις με αποκλεισμούς δρόμων και πολλές διαδηλώσεις με αίτημα την απόσυρση της μεταρρύθμισης. Απέναντι στην αδιάλλακτη στάση του Παρισιού οι αντιδράσεις / αντιστάσεις κλιμακώθηκαν. Σημειώθηκαν συγκρούσεις με τις αστυνομικές δυνάμεις, λεηλασίες μαγαζιών, συλλήψεις, ενώ έχασαν τη ζωή τους τρεις νεαροί Κανάκ από σφαίρες «αγνώστων». Το γεγονός ότι οι σφαίρες δεν προήλθαν από αστυνομικούς ή χωροφύλακες επιβεβαιώνει την ανησυχία όλων στη Νουμεά και στις μεγάλες πόλεις: την ενεργοποίηση ένοπλων παραστρατιωτικών ομάδων που δραστηριοποιούνται κατά της ανεξαρτησίας. Πρόκειται για τα σοβαρότερα επεισόδια από τον Μάιο του 1988, όταν έχασαν τη ζωή τους 19 οπαδοί της ανεξαρτησίας και 2 χωροφύλακες.
Λάδι στη φωτιά από την κυβέρνηση
Σήμερα η κυβέρνηση «ρίχνει λάδι στη φωτιά» στέλνοντας στρατό και καταργώντας το TikTok, ενώ ο υπουργός Εσωτερικών Ζεράλντ Νταρμανέν δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να αποσύρει τη μεταρρύθμιση, θέτοντας το ρητορικό ερώτημα: «Αρκούν λεηλασίες και δολοφονίες για να μην ψηφίσει η Βουλή ένα κείμενο ή, ακόμη χειρότερα, για να μην γίνει σεβαστό ένα δημοψήφισμα;». «Δεν χρειάζονται δυναμικές ενέργειες, επιδείξεις ισχύος, έστω κι αν αυτή είναι η μόνη απάντηση που ξέρει το υπουργείο Εσωτερικών» απάντησε η πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, επί προεδρίας Ολάντ, Κριστιάν Τομπιρά, επικρίνοντας τον υπουργό. «Η ανωμαλία είναι να βρίσκεται ένα τέτοιο θέμα στα χέρια του υπουργείου Εσωτερικών»...
Χαρακτηριστικό είναι ότι στο Παρίσι τα μεγάλα συστημικά ΜΜΕ αρχίζουν να ανακαλύπτουν τους... Κανάκ, δίνοντας, όμως, μαζικά τον λόγο στους επικεφαλής της Δεξιάς στη Νέα Καληδονία και στα μέλη της κυβέρνησης στο Παρίσι. Για παράδειγμα, το γνωστό, υψηλής ακροαματικότητας ραδιόφωνο RTL έκανε αφιέρωμα με τίτλο «Ταραχές στη Νέα Καληδονία: Ποιοι είναι οι Κανάκ;». Με καθυστέρηση 171 ετών κάποιοι θυμούνται σκοτεινές σελίδες της γαλλικής Ιστορίας, όπως εκείνη του 1931, όταν 111 Κανάκ μετατράπηκαν σε... εκθέματα στην Αποικιακή Έκθεση στο Παρίσι υπό τον τίτλο «Αυθεντικοί κανίβαλοι»! Σήμερα τα γαλλικά ΜΜΕ παρουσιάζουν, στην πλειονότητά τους, τους Κανάκ ως «ταραξίες», «ριζοσπαστικοποιημένους», «καθάρματα», που μάλιστα χειραγωγούνται από το... Αζερμπαϊτζάν, την Κίνα, τη γαλλική Αριστερά, την Τουρκία, τις ΗΠΑ. Μια αντιμετώπιση που έχει την ερμηνεία της, σύμφωνα με τον Καληδόνιο ιστορικό Λουί Ζοζέ Μπαρμπανσόν: «Στη Γαλλία πιστεύουν πάντα ότι οι Κανάκ είναι ανίκανοι να σκεφτούν μόνοι τους»...
