"Ο όρος Αραβική Άνοιξη, που έχει υπερισχύσει, είναι λανθασμένος" εξηγεί ο Ζιλμπέρ Ασκάρ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών (SOAS) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Ο διάσημος Λιβανέζος αναλυτής, που γράφει συχνά για τη Monde Diplomatique και το ZNet, βρέθηκε στην Αθήνα για το τριήμερο του R Project στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και μίλησε στην "Αυγή" της Κυριακής για τις αραβικές εξεγέρσεις. Ο ίδιος προβλέπει πως στην περιοχή θα επικρατήσει αστάθεια και τονίζει πως η Αριστερά πρέπει να απαντά με σαφές και πλήρες εναλλακτικό πρόγραμμα.
* Ποιες κομματικές και κοινωνικές δυνάμεις επέτρεψαν στην Αραβική Άνοιξη «να συμβεί»; Θεωρούμε πως η Αραβική Άνοιξη ήταν νικηφόρα ή ότι θα φανεί στο μέλλον;
Πρώτον ο όρος Αραβική Άνοιξη που έχει υπερισχύσει, είναι λανθασμένος, διότι η άνοιξη, αναφέρεται σε βραχυπρόθεσμα γεγονότα, όπως η άνοιξη των λαών τον 19ο αιώνα. Αντίθετα, αυτό που συμβαίνει τώρα στις αραβικές χώρες έχει μακροπρόθεσμη δυναμική, είναι μια επαναστατική διαδικασία. Δεν πρόκειται για επανάσταση, με την λογική πως ολοκληρώθηκε, αλλά με τη λογική πως ξεκίνησε και κανείς δεν ξέρει πότε θα τελειώσει. Η επαναστατική αυτή διαδικασία έχει τις ρίζες της στην κοινωνικο-οικονομική κατάσταση στη περιοχή. Για να γίνει σαφές στο ελληνικό κοινό, να πούμε ότι στις αραβικές χώρες είχαν επί 7 δεκαετίες μια κατάσταση σαν αυτή που βιώνετε εσείς σήμερα, όχι τόσο έντονη, αλλά σίγουρα δεν απείχε πολύ. Δημιούργησε τεράστια ανεργία και έφτασε σε σημείο βρασμού. Βέβαια, πρόκειται για τις συνέπειες ενός πολύ διεφθαρμένου καπιταλισμού που αναπτυχθηκε στην περιοχή όπου κυριάρχησαν αυταρχικά καθεστώτα και κάπως έτσι ήρθε η έκρηξη.
Είναι μόνο η αρχή, δεν θα υπάρξει σταθερότητα στην περιοχή μέχρι να υπάρξει πραγματική λύση στα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα και αυτό δεν θα συμβεί χωρίς βαθιές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα μπορείτε να φαντάζεστε λύσεις εντός παγκόσμιου καπιταλισμού χωρίς αλλαγή συστήματος, στις αραβικές χώρες κάτι τέτοιο είναι αδύνατον. Χρειάζεται ριζοσπαστική αλλαγή, γι' αυτό λέω πως ίσως θα πάρει πολλά χρόνια, με την εξέγερση να έχει τα πάνω και τα κάτω της. Είδαμε άλλωστε πως μέσα σε δύο χρόνια εκείνοι που πίστευαν πως οι ταραχές τελείωσαν με την πτώση του Μουμπάρακ και του Μπεν Άλι έκαναν λάθος.
* Τα κυρίαρχα ΜΜΕ επιχειρούν να παρουσιάσουν τις εξεγέρσεις στις αραβικές χώρες σαν διεκδίκηση για "καλύτερο καπιταλισμό" με "πολιτικές ελευθερίες". Πώς το σχολιάζετε;
Αυτά είναι ανοησίες. Aυτού του τύπου οι ανοησίες προπαγανδίζονται απο νεοφιλελεύθερους. Ένας διάσημος εξ αυτών εξηγούσε σε άρθρο του στους Financial Times πως ο μικροπωλητής που αυτοπυρπολήθηκε στην Τυνησία , το έκανε για "την ελεύθερη αγορά". Πρόκειται για ύβρη στην μνήμη του. Η πραγματικότητα όμως, όπως αυτή ακούστηκε απο τα συνθήματα της τυνησιακής εξέγερσης ήταν "Η απασχόληση είναι δικαίωμα", όπως καταλαβαίνει, δεν πρόκειται για αίτημα που υμνεί τον νεοφιλελευθερισμό.
Στην εξέγερση της Αιγύπτου, το σύνθημα ήταν "Ψωμί, ελευθερία (πολιτική) και κοινωνική δικαιοσύνη". Δεν μιλάμε λοιπόν για καπιταλιστικές αξίες. Το γεγονός πως οι βασικές διεκδικήσεις ήταν κοινωνικές εξηγεί γιατί οι ακραίες ισλαμιστικές δυνάμεις που ανέλαβαν την ηγεσία στην Τυνησία και την Αίγυπτο δεν είναι σε θέση να σταθεροποιήσουν την κατάσταση, διότι ακριβώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτά τα αιτήματα. Η οικονομική προοπτική που προσφέρουν είναι η συνέχιση του ίδιου συστήματος, με την ΕΚΤ, το ΔΝΤ κ.ο.κ. και γι' αυτό ακριβώς το τέλος τους είναι προδιαγεγραμμένο.
* Θα μπορούσαμε να πούμε πως οι εξεγέρσεις ξεκινώντας από τις αραβικές χώρες συνεχίζονται στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Θα μπορούσε όλο αυτό να λειτουργήσει ως ντόμινο;
Σίγουρα. Όμως, τα όσα συμβαίνουν στις αραβικές χώρες και τις χώρες του Νότου της Ευρώπης είναι περισσότερο σύμπτωση παρά το αποτέλεσμα της ίδιας κρίσης. Αυτό το οποίο βλέπουμε στον ευρωπαϊκό Νότο είναι αποτέλεσμα της παγκόσμιας νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής οικονομίας. Αυτή η κρίση δεν έχει φτάσει ακόμη στο σημείο όπου επερωτά το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Εδώ είναι η μεγάλη διαφορά με τις εξεγέρσεις στις αραβικές χώρες. Εκεί, είναι πράγματι σε μια επαναστατική διαδικασία. Μέχρι τώρα όμως, αυτό το οποίο βλέπουμε στον ευρωπαϊκό Νότο δεν μπορεί να περιγραφεί ως επαναστατική διαδικασία, είναι μία κρίση στην οποία ο κόσμος αντιστέκεται μαζικά, πράγμα πολύ σημαντικό, αλλά δεν έχει φτάσει σε αυτό το κομβικό σημείο.
* Θεωρείτε πως υπάρχει έδαφος συνεργασίας ανάμεσα στην Αριστερά και το Ισλάμ στις αραβικές εξεγέρσεις;
Σίγουρα υπάρχει έδαφος για προσηλυτισμούς σε αρχικό στάδιο σε όλες τις χώρες, από την Αίγυπτο έως τη Συρία. Στα αρχικά στάδια βλέπουμε ανθρώπους να πηγαίνουν από την Αριστερά στους φονταμεταλιστές του Ισλάμ. Όπως είδαμε σε Τυνησία και Αίγυπτο, τα δύο αυτά μέτωπα έχουν αντίθετες απόψεις, οικονομικές, πολιτισμικές κ.λπ. Βλέπουμε λοιπόν τώρα και στις δύο χώρες, που πλέον βρίσκονται στο δεύτερο στάδιο, πως τα δύο αυτά μέτωπα έρχονται αντιμέτωπα το ένα με το άλλο.
Παρατηρείται επίσης μια συνεργασία των πιο προοδευτικών κομματιών του παλαιού καθεστώτος και των φιλελεύθερων με την Αριστερά ενάντια στους φονταμενταλιστές. Προσωπικά, διαφωνώ με αυτήν την πρακτική. Σαφώς η υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων είναι κάτι θεμιτό αλλά νομίζω πως η Αριστερά θα έπρεπε να συγκροτήσει την εικόνα της ως η μόνη εναλλακτική, στην υπάρχουσα κοινωνική δομή. Μόνο αν παρουσιαστεί αυτόνομα ως η μοναδική εναλλακτική θα κερδίσει τον κόσμο. Η δημοκρατική συμμαχία με τους φιλελεύθερους μπορεί να αποτρέψει πολλές κοινωνικές δυνάμεις από το να συστρατευθούν στον αγώνα. Υπάρχει ανάγκη η Αριστερά να δώσει προοπτική, με πρόγραμμα, και να κερδίσει τις μάζες πράγμα το οποίο φάνηκε και από τις συνδικαλιστικές κινητοποιήσεις στην Τυνησία και από την επιτυχία του Νασερικού υποψήφιου στις προεδρικές εκλογές της Αιγύπτου. Υπάρχει δυναμική, η οποία για να ξεδιπλωθεί χρειάζεται μια Αριστερά με σαφώς διαμορφωμένο αριστερό πρόγραμμα.
* Παρατηρούμε πως ο πληθυσμός των αραβικών χωρών είναι σαφώς νεαρότερος από τον πληθυσμό της Ευρώπης. Η Ελλάδα είναι χώρα γερόντων. Πόσο πιθανή είναι η εξέγερση;
Σωστή παρατήρηση και ισχύει πως τις επαναστάσεις τις οραματίζονται πιο εύκολα οι νεαρότερες κοινωνίες απ' ό,τι οι γηρασμένες κοινωνίες του δυτικού κόσμου, της Ευρώπης, των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας. Ωστόσο, πρώτον η νεολαία διατηρεί την προοπτική της ως 'αναζωογονητής' της κοινωνίας, ακόμη και αν είναι η μειοψηφία. Η αποτελεσματικότητα της νεολαίας είναι πάντα μεγαλύτερη από αυτή των γηραιότερων. Τώρα, σε ό,τι αφορά την ψήφο, είναι περισσότερα τα προβλήματα, διότι στον δρόμο η νεολαία είναι αυτή που δίνει τον ρυθμό, αλλά αν είναι περισσότεροι οι γηραιότεροι, είναι πιο δύσκολο να αποφευχθεί μια συντηρητική κυβέρνηση.
Είναι μια ιδιαίτερη πρόκληση αυτή για την Αριστερά, και δη για τη ριζοσπαστική Αριστερά, να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα αξιόπιστο, ικανό να πείσει τον κόσμο ότι αξίζει να το ζήσει. Μέχρι τη δεκαετία του '60, η ριζοσπαστική Αριστερά ήταν βαθιά ιδεολογικοποιημένη και αυτό ήταν αρκετό για κινητοποιήσει τον κόσμο το 1968. Σήμερα, χρειάζεται μια πιο ώριμη ριζοσπαστική Αριστερά, ικανή να δώσει σαφείς απαντήσεις, αξιόπιστες, που δεν ακούγονται ουτοπικές. Στις γερασμένες κοινωνίες δεν "πιάνει" η ουτοπία.
Έχει αυτό το πρόγραμμα ο ΣΥΡΙΖΑ;
Αυτό για το οποίο είμαι σίγουρος -χωρίς να γνωρίζω τις λεπτομέρειες του προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ- είναι πως ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σε θέση να κάνει αυτή τη συζήτηση. Εσείς ξέρετε καλύτερα απο μένα πως ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι μονολιθικός, αυτός ο πλουραλισμός επιτρέπει τον έντονο εσωτερικό διάλογο που μόνο καρποφόρος μπορεί να είναι. Ο κόσμος ελπίζει στον ΣΥΡΙΖΑ και αυτό είναι θετικό.
