Ρεπορτάζ:
Όνειρο ήταν και ξύπνησαν. Οι μεγαλόστομες δηλώσεις των σημαντικότερων πρωταγωνιστών της Ευρωζώνης στις αρχές του χρόνου -πριν από τις εκλογές στην Ιταλία και κυρίως πριν από την κρίση της Κύπρου- ότι «τα χειρότερα πέρασαν», ότι «η Ευρωζώνη θα βγει ενισχυμένη από την κρίση», ότι «η εμπιστοσύνη στην Ευρωζώνη επιστρέφει» αποδείχτηκαν απατηλές. Η εμπιστοσύνη δεν επέστρεψε το 2012 και είναι άγνωστο εάν θα επιστρέψει το 2013. Αντιθέτως, το ευρώ υποχώρησε ως «σκοτεινό αντικείμενο του πόθου» των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες είχαν δει στο κοινό νόμισμα μια ενδιαφέρουσα εναλλακτική έναντι του δολαρίου.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, που επικαλούνται οι χθεσινοί Financial Times, το 2012 οι κεντρικές τράπεζες των αναπτυσσόμενων χωρών, κυρίως των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική), «ξεφόρτωσαν» 45 δισεκατομμύρια ευρώ από τα συναλλαγματικά αποθεματικά τους. Μεταξύ 2011 και 2012 τα συναλλαγματικά διαθέσιμα των αναπτυσσόμενων χωρών σε ευρώ μειώθηκαν κατά 8%.
Συνεπώς, η ανταγωνιστικότητα του ευρώ έναντι του δολαρίου μειώθηκε.
«Το ευρώ θα είναι το νούμερο δύο μεταξύ των διεθνών νομισμάτων, αλλά δεν διακρίνω την παραμικρή ελπίδα να μπορεί να διεκδικήσει τη θέση του δολαρίου», επισημαίνει σε συνέντευξή του στους Financial Times ο Αμερικανός οικονομολόγος Τζέφρεϊ Φράνκελ, σχολιάζοντας τις εξελίξεις.
Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, η επιλογή των συναλλαγματικών αποθεματικών θεωρείται αξιόπιστος δείκτης για το ποια νομίσματα είναι ιδιαίτερα σταθερά και ασφαλή. Ενώ το ποσοστό του δολαρίου στα αποθεματικά των αναπτυσσομένων χωρών παραμένει σταθερό στο 60% εδώ και χρόνια, το αντίστοιχο ποσοστό του ευρώ μειώθηκε πέρυσι στο 24%, που είναι το χαμηλότερο από το 2002. Σύμφωνα με τους Financial Times, οι κεντρικές τράπεζες των αναδυομένων οικονομιών στράφηκαν πέρσι σε άλλα νομίσματα, όπως το δολάριο Αυστραλίας.
Στροφή και σε άλλα νομίσματα
Στο μεταξύ, αυξάνεται η «γοητεία» των νομισμάτων των ίδιων των αναπτυσσομένων χωρών. Χαρακτηριστική είναι η απόφαση της Κίνας και της Βραζιλίας την περασμένη εβδομάδα να προχωρήσουν την επόμενη τριετία σε απευθείας εμπορικές συναλλαγές στα εθνικά τους νομίσματα, αξίας έως 30 δισ. δολ. ετησίως. Έτσι θα περιορίσουν σημαντικά το ποσοστό του συναλλάγματος που διατηρούν οι δύο χώρες σε δολάρια, ενώ θα μειώσουν και το ρίσκο σε περίπτωση νέας αναταραχής στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς θα μπορεί η μία να δανείζεται στο νόμισμα της άλλης, παρακάμπτοντας την ανάγκη διατήρησης διαθεσίμων σε δολάρια.
Σύμφωνα με την Φράνκελ, το ευρώ έχει τη δυνατότητα να γίνει και πάλι ελκυστικό, στην περίπτωση που η Ευρωζώνη βαθύνει τη δημοσιονομική της ενοποίηση και προχωρήσει σε μια ενιαία αγορά κρατικών ομολόγων. «Ο βαθμός ενοποίησης των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών έχει υποχωρήσει. Στο επίπεδο αυτό είναι που το ευρώ έχασε έδαφος ως διεθνές νόμισμα», υπογράμμισε ο Αμερικανός οικονομολόγος. Βέβαια, ακόμη κι αν η Ευρωζώνη ξεπεράσει την κρίση της, μπορεί να έχει χάσει το τραίνο, καθώς «οι μεγάλες αλλαγές που σημειώνονται στην παγκόσμια οικονομία προωθούν τα νομίσματα των νέων, αναδυόμενων οικονομιών, τα οποία θα είναι ανταγωνιστικά τόσο προς το ευρώ όσο και προς το δολάριο».
Στρέβλωση στον εσωτερικό ανταγωνισμό
Την ώρα που η κρίση ωθεί το ευρώ να υποχωρεί στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, παράλληλα στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό της Ευρωζώνης. Οι επιχειρήσεις του Βορρά δανείζονται πολύ πιο φθηνά σε σχέση με τις ανταγωνίστριές τους στον Νότο, με αποτέλεσμα οι δεύτερες να χάνουν συνεχώς μερίδια αγοράς, αφού το αυξημένο κόστος του τραπεζικού δανεισμού τους τις κάνει συνεχώς λιγότερο ανταγωνιστικές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Goldman Sachs, που επίσης επικαλούνται οι Financial Times, οι διαφορές μεταξύ των επιτοκίων που πληρώνουν οι επιχειρήσεις της Ευρωζώνης για τραπεζικά δάνεια έφθασαν σε επίπεδο - ρεκόρ τον Ιανουάριο. Αν και το δεύτερο εξάμηνο του 2012 είχε αρχίσει να κλείνει η ψαλίδα μεταξύ της απόδοσης των δεκαετών ισπανικών και ιταλικών ομολόγων και των αντίστοιχων γερμανικών, από το τέλος της περασμένης χρονιάς η διαφορά μεγάλωσε και πάλι και έφθασε στις 3,7 ποσοστιαίες μονάδες τον Ιανουάριο.
Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι η Fiat δανείζεται πολύ ακριβότερα από τη Volkswagen ή ότι μια μικρομεσαία ισπανική επιχείρηση έχει με το καλημέρα σας πρόβλημα ανταγωνισμού σε σχέση με την αντίστοιχη γερμανική. Συνεπώς, οι προοπτικές ανάπτυξης στον ευρωπαϊκό Νότο είναι εκ προοιμίου ναρκοθετημένες.
Να σημειωθεί ότι ο βασικός λόγος που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κρατάει τα επιτόκιά της στο ιστορικό χαμηλό 0,75% είναι να πέφτει φθηνό χρήμα στην πραγματική οικονομία, ώστε να επενδύουν οι επιχειρήσεις και να δημιουργούν θέσεις εργασίας. Ωστόσο, στον Νότο, που έχει και το μεγαλύτερο πρόβλημα ανεργίας, το τραπεζικό χρήμα -όταν διοχετεύεται στις επιχειρήσεις- δεν είναι φθηνό.
Περιμένοντας τον Ντράγκι
Το θέμα του δανεισμού των επιχειρήσεων της ευρωπαϊκής περιφέρειας δεν είναι το μόνο που θα «πονοκεφαλιάσει» το διευθυντήριο της ΕΚΤ την επόμενη Πέμπτη. Το βασικό θέμα θα είναι η Κύπρος, παρά το γεγονός ότι για την ώρα το περιβόητο bank run που φοβόταν η ΕΚΤ δεν έγινε. Όλοι περιμένουν από τον διοικητή της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, να πει μια καθαρή κουβέντα, να πείσει ότι η περίπτωση της Κύπρου είναι πράγματι «μοναδική», ότι οι καταθέσεις στην υπόλοιπη Ευρωζώνη δεν απειλούνται από μια λύση «α λα κυπριακά», όπως είπε ο πρόεδρος του Eurogroup, Γερούν Ντέισελμπλουμ - ακόμη κι αν ώς ένα βαθμό το πήρε πίσω. Οι τραπεζίτες σε όλη την Ευρωζώνη προσδοκούν από τον Ντράγκι να ηρεμήσει τα πνεύματα, να στείλει ένα μήνυμα ότι δεν πρόκειται να αντιμετωπίσει και άλλες χώρες όπως την Κύπρο. Υπενθυμίζεται ότι η ΕΚΤ έβαλε το πιστόλι στον κρόταφο στη Λευκωσία, απειλώντας ότι θα κλείσει τις στρόφιγγες της έκτακτης ρευστότητας στις κυπριακές τράπεζες, εάν η κυβέρνηση δεν αποδεχτεί την απόφαση του Eurogroup. Θα κάνει το ίδιο και στην περίπτωση της Ισπανίας;
«Ας προσέχατε», λέει το Κρεμλίνο στους Ρώσους καταθέτες στην Κύπρο
Εάν κάποιοι Ρώσοι επιχειρηματίες που είχαν επιλέξει για έδρα τους την Κύπρο περίμεναν από την κυβέρνησή τους να τείνει χείρα βοηθείας γελάστηκαν. «Η ρωσική κυβέρνηση δεν προτίθεται να βοηθήσει τις επιχειρήσεις που έχασαν χρήματα στην Κύπρο», δήλωσε χθες ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης Ίγκορ Σουβάλοφ, ενώ παράλληλα άφησε να εννοηθεί ότι η Μόσχα είναι αποφασισμένη να επιβάλει πιο αυστηρούς περιορισμούς στη φυγή κεφαλαίων σε off shore χρηματοπιστωτικά κέντρα.
Υπενθυμίζεται ότι οι κάτοχοι λογαριασμών στη Λαϊκή Τράπεζα της Κύπρου, εκ των οποίων πολλοί είναι Ρώσοι υπήκοοι, θα χάσουν έως και το 60% των αποταμιεύσεών τους εάν υπερβαίνουν τις 100.000 ευρώ, βάσει του προγράμματος στο οποίο συμφώνησαν η Λευκωσία και η τρόικα.
Εάν Ρώσοι χάνουν χρήματα, «είναι κρίμα, αλλά η ρωσική κυβέρνηση δεν θα προβεί σε καμιά ενέργεια σε μια τέτοια κατάσταση», δήλωσε ο Σουβάλοφ, πρόσθεσε όμως ότι εάν κάποια μεγάλη εταιρεία στην οποία είναι μέτοχος το ρωσικό κράτος υποστεί σοβαρές ζημιές, «το θέμα θα εξεταστεί κατά περίπτωση».
Να σημειωθεί ότι η Κύπρος είναι κόμβος για μεγάλης κλίμακας ροές κεφαλαίων προς και από τη Ρωσία, περιλαμβανομένου σχεδόν ενός 25% της ροής των άμεσων ξένων επενδύσεων στη χώρα και του διεθνούς δανεισμού, σύμφωνα με την επενδυτική τράπεζα Morgan Stanley.
«Ορισμένα από τα χρήματα αυτά τοποθετήθηκαν στην Κύπρο λόγω της ευνοϊκής φορολογικής μεταχείρισης που επιφύλασσε στους ξένους καταθέτες, όμως ένα μέρος των τοποθετήσεων οφείλεται σε προσπάθεια αποφυγής των φορολογικών αρχών της Ρωσίας», επισήμανε ο Σουβάλοφ.
