Την περασμένη εβδομάδα αδίκησα τον Ρόμπερτ Μενάσσε, όταν έγραψα για τον Τζόναθαν Κόου ότι «έπρεπε να βρεθεί ένας Βρετανός» για να μας εισαγάγει στα γραφειοκρατικά άδυτα της Ε.Ε. Ο Αυστριακός συγγραφέας, που έχει βάλει στόχο να μας εξηγήσει την Ένωση των 27 μέσα από τη λογοτεχνία, είχε γράψει το «Η Πρωτεύουσα» (Die Hauptstadt), που είχε μεταφραστεί στα ελληνικά, επιχειρώντας ένα έργο που φαντάζει εκ προοιμίου ακατόρθωτο. Να μας ξεκλειδώσει τον λαβύρινθο των χαρτογιακάδων των Βρυξελλών.
Στο καινούριο του βιβλίο, με τίτλο «Η Διεύρυνση» (Die Erweiterung), που ελπίζω να μεταφραστεί στα ελληνικά σύντομα, το επιτυγχάνει πολύ καλύτερα, κινούμενος σε δύο κυρίως άξονες. Ο πρώτος και ίσως βασικότερος αφορά τις προσπάθειες της Αλβανίας να ενταχθεί στην Ε.Ε., με την πολιτική της ηγεσία να αγωνίζεται να ισορροπήσει ανάμεσα σε έναν ρομαντικό φιλοευρωπαϊσμό και έναν κιτς πατριωτισμό, που αναζητά σύμβολα ιστορικής συνέχειας και παράδοσης.
Η κατάσταση αυτή περιγράφεται με σαρκαστικό τρόπο, που καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι διάφορες εθνικές προκαταλήψεις και φιλοδοξίες, όταν διασταυρώνονται με το αρτηριοσκληρωτικό πρωτόκολλο των τεχνοκρατών και τις συχνά καταπονημένες από εσωτερικές έριδες υπηρεσίες, μπορεί να παράγει τραγελαφικά αποτελέσματα.
Οσο και αν τα περισσότερα στοιχεία αυτής της διήγησης είναι φανταστικά, το βιβλίο θα ήταν χρήσιμο να διαβαστεί και από Έλληνες διπλωμάτες, που αυτή την περίοδο λογικά θα πρέπει να ασχολούνται με την ψυχρότητα στις σχέσεις των Αθηνών με τα Τίρανα και την εμπλοκή της προενταξιακής διαδικασίας σε αυτή την κόντρα, που δεν παράγει πάντα προβλέψιμα αποτελέσματα.
Η πολωνική «περίπτωση»
Σε δεύτερο επίπεδο, η ιστορία αφορά τη μετάλλαξη της Πολωνίας από μια χώρα φανατικών φιλοευρωπαϊστών σε μια «ανολοκλήρωτη» Δημοκρατία, που άλλοτε συνειδητά και άλλοτε από καπρίτσιο μοιάζει να απεχθάνεται την ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και να κάνει ό,τι μπορεί για να την φρενάρει. Δυο στενοί φίλοι, που κάποτε μάχονταν ενάντια στο καθεστώς Γιαρουζέλσκι, καταλήγουν ο ένας καιροσκόπος εθνικόφρων λαϊκιστής και ο άλλος υπάλληλος της Κομισιόν, που προσπαθεί να ξεμπλέξει από τα γρανάζια του συστήματος, που είναι στημένο έτσι ώστε να σκοτώνει εν τη γενέσει της κάθε ατομική πρωτοβουλία.
Η επιλογή των δύο χωρών προφανώς δεν είναι τυχαία. Το πάθος των Αλβανών για την Ευρώπη θα μπορούσε να καταλήξει κάποτε σε κάτι παρόμοιο με την απομυθοποίησή της, που μπορεί να αισθανθεί ο επισκέπτης μιας πολωνικής μεγαλούπολης.
Μέσα σε όλα αυτά και κάποιοι Αυστριακοί δημόσιοι υπάλληλοι στη Βιέννη, από τον αστυνομικό μέχρι τους υπευθύνους ενός μουσείου που αντιμετωπίζουν με την παραδοσιακή τους νωχέλεια, στα όρια της απάθειας, αλλά και την κλασική ευθυνοφοβία, μια υπόθεση που εξελίσσεται σε διεθνές σκάνδαλο.
Σίγουρα υπάρχουν πολλοί στις προαναφερθείσες πρωτεύουσες που θα δουν τον εαυτό τους στις σελίδες του βιβλίου. Αυτό είναι ένα «σύμπτωμα» της σημερινής Ευρώπης. Και όλα τα παραπάνω δεν είχαν τον χαρακτήρα βιβλιοκριτικής.
