Όλα βαίνουν καλώς, πλέον, στη χώρα - θεματοφύλακα των ελευθεριών και των δικαιωμάτων και η ένταξη του μουσουλμανικού στοιχείου συνεχίζεται απρόσκοπτα. Ο Πρόεδρος έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων, τώρα που η γαλήνη και η ηρεμία έχουν αποκατασταθεί, η αστυνομία είναι διακριτική με τους αφρικανικής καταγωγής πολίτες και η ελευθερία της έκφρασης έχει θριαμβεύσει. Υπολείπεται μια λεπτομέρεια: Ο νέος “χάρτης δημοκρατικών αξιών” που θα πρέπει στο εξής να υπογράψουν όλοι οι ιμάμηδες εντός της γαλλικής επικράτειας.
Οι πληροφορίες διέρρευσαν και δεν διαψεύστηκαν: Το ανώτατο μουσουλμανικό συμβούλιο της Γαλλίας (CFCM), το οποίο εκπροσωπεί εννέα ξεχωριστές μουσουλμανικές ενώσεις, κλήθηκε να συμπεριλάβει στο σχετικό κείμενο την αναγνώριση των δημοκρατικών αξιών της Γαλλίας την απόρριψη του Ισλάμ ως πολιτικού κινήματος και την απεμπόληση οποιασδήποτε ξένης επιρροής. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό για όσους πρέπει να υπογράψουν τον νέο “χάρτη”; Είναι ενθουσιασμένοι; Νιώθουν ότι εξαναγκάζονται; Ότι δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά; Τα λόγια του ιμάμη του μεγάλου τζαμιού του Παρισιού και αντιπροέδρου του CFCM Σεμ - Εντίν Χαφίζ δεν κρύβουν το δίλημμα μπροστά στη δυσκολία της συγκυρίας: "Δεν συμφωνούμε όλοι για το τι είναι αυτός ο χάρτης αξιών και τι θα περιέχει, αλλά βρισκόμαστε σε μια ιστορική καμπή για το Ισλάμ στη Γαλλία και εμείς οι μουσουλμάνοι πρέπει να αναλάβουμε τις ευθύνες μας".
Πιεστικό ζήτημα
Το σχέδιο προβλέπει ότι το CFCM θα δημιουργήσει ένα μητρώο ιμάμηδων που ιερουργούν στη Γαλλία, καθένας από τους οποίους θα πρέπει να υπογράψει τον "χάρτη" σε αντάλλαγμα της “διαπίστευσής” του στο κράτος. Τον Οκτώβριο, ο Πρόεδρος Μακρόν είχε μιλήσει για την ανάγκη να ασκηθεί "τεράστια πίεση" στις θρησκευτικές αρχές της μουσουλμανικής κοινότητας. Όμως αυτός είναι ένας δύσκολος στόχος σε μια χώρα που λατρεύει τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους, επισημαίνει εύστοχα η Λούσι Ουίλιαμσον, ανταποκρίτρια του BBC στο Παρίσι.
Ο Μακρόν προσπαθεί να σταματήσει την εξάπλωση του πολιτικού Ισλάμ στην Γαλλία δίχως να φανεί ότι παρεμβαίνει σε θρησκευτικά ζητήματα ή ότι κάνει διακρίσεις σε βάρος μιας συγκεκριμένης θρησκείας. Η ένταξη των μουσουλμάνων στη γαλλική κοινωνία έχει αναχθεί σε πιεστικό πολιτικό ζήτημα τα τελευταία χρόνια, πάνω στο οποίο έχει “επενδύσει” όλο το φάσμα της Δεξιάς. Η Γαλλία έχει περίπου πέντε εκατομμύρια μουσουλμάνους, τη μεγαλύτερη μουσουλμανική κοινότητα της Ευρώπης.
Ο Ολιβιέ Ρόι, ειδικός στο γαλλικό Ισλάμ, εξηγεί ότι ο “χάρτης” του Μακρόν εγείρει δύο ζητήματα: το ένα είναι η διάκριση, επειδή στοχεύει μόνο σε μουσουλμάνους ιεροκήρυκες, το άλλο είναι το δικαίωμα στη θρησκευτική ελευθερία. "Είσαι υποχρεωμένος να αποδεχτείς τους νόμους του κράτους αλλά δεν σου ζητείται να τους λατρέψεις” εξηγεί. “Δεν μπορείς να κάνεις διακρίσεις εναντίον της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, αλλά η Καθολική Εκκλησία δεν είναι υποχρεωμένη να δεχτεί τον γάμο των ομοφυλοφίλων".
Η “άλλη πλευρά”
Η σχεδιάστρια μόδας Ιμάν Μεστάουι, που δέχεται συχνά επιθετικά σχόλια απ’ όσους αποκαλεί «ανθρώπους του μίσους» -τους σκληροπυρηνικούς ισλαμιστές που θεωρούν ότι οι μαντίλες της δεν καλύπτουν ικανοποιητικά τα κεφάλια των γυναικών-, εξηγεί τα πράγματα από τη σκοπιά της “άλλης πλευράς”. Η ιδέα, λέει, να ενστερνιστούν οι ιμάμηδες τις «γαλλικές αξίες» είναι πρόβλημα από τη στιγμή που οι μουσουλμάνοι θεωρούνται ήδη όχι... “εντελώς” Γάλλοι. Αυτή η πρωτοβουλία «μάς οδηγεί σε ένα παράξενο μέρος, όπου πρέπει να δείξεις ότι προσυπογράφεις τις δημοκρατικές αξίες, ότι νιώθεις πως είσαι Γάλλος, όταν όμως οι άλλοι δεν πιστεύουν ότι είσαι πραγματικά» τονίζει. “Νιώθουμε πως ό,τι κι αν κάνουμε, είτε πληρώνουμε φόρους είτε κάνουμε στρατιωτική θητεία, δεν είναι ποτέ αρκετό. Πρέπει να αποδείξεις ότι είσαι πραγματικός Γάλλος, να τρως χοιρινό, να πίνεις κρασί, να μη φοράς χιτζάμπ, να φοράς μίνι φούστες. Είναι γελοίο!”.
Το χειρότερο είναι ότι εκφράζονται ήδη αμφιβολίες για το κατά πόσο ο “χάρτης” θα έχει αποτέλεσμα. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι ιμάμηδες έχουν ιδιαίτερα μεγάλη επίδραση στους νεότερους μουσουλμάνους, ειδικά όταν πρόκειται για εξτρεμιστική βία.
Δεν θα λειτουργήσει, εκτιμά ο Ρόι, για έναν πολύ απλό λόγο: Οι τρομοκράτες δεν προέρχονται από τα τζαμιά του σαλαφισμού, του κινήματος που ταυτίζεται με το πολιτικό Ισλάμ. “Εάν κοιτάξετε τα βιογραφικά των τρομοκρατών, θα δείτε ότι κανένας από αυτούς δεν είναι προϊόν των κηρυγμάτων του σαλαφισμού" σημειώνει.
Άλλοι πάντως είναι πιο αισιόδοξοι. Ο Χακίμ Ελ Καράουι, ειδικός στα γαλλικά ισλαμιστικά κινήματα στο Institut Montaigne, που συμβουλεύει τακτικά την κυβέρνηση, θεωρεί ότι η πρωτοβουλία για τον “χάρτη δημοκρατικών αξιών” είναι μια σωστή κίνηση, “ολοκληρωμένη, με πολιτιστικό υπόβαθρο, αλλά και σημαντική για την οργάνωση και τη χρηματοδότηση των μουσουλμανικών ενώσεων". Ωστόσο, από μόνη της δεν αρκεί.
Απογοήτευση
Θεωρεί πως η κυβέρνηση οφείλει να εμπλέξει τους ίδιους τους μουσουλμάνους στη διαδικασία, "επειδή μπορούν να κάνουν πολλά για τη διάδοση της φωτισμένης εκδοχής του Ισλάμ στα κοινωνικά δίκτυα”. Η κυβέρνηση δεν είναι σε θέση να το κάνει αυτό, υπογραμμίζει.
Σε αυτό συμφωνεί και ο Ολιβιέ Ρόι. Χωρίς την υποστήριξη της βάσης της μουσουλμανικής κοινότητας, ο νέος "χάρτης" θα είναι δύσκολο να εφαρμοστεί. «Ας υποθέσουμε ότι η τοπική μουσουλμανική κοινότητα αποφασίζει να αγνοήσει το CFCM και διορίζει τον δικό της ιμάμη. Τι θα κάνει η κυβέρνηση;” αναρωτιέται. “Ή θα αλλάξει το σύνταγμα και η Γαλλία θα εγκαταλείψει την έννοια της θρησκευτικής ελευθερίας ή δεν θα μπορεί να επιβάλει πιστοποιημένους ιμάμηδες στις τοπικές μουσουλμανικές κοινότητες".
Η συζήτηση συνεχίζεται, όμως η γενικότερη απογοήτευση της μουσουλμανικής κοινότητας για τις επιλογές της τρέχουσας κυβέρνησης είναι δεδομένη. Η Μεστάουϊ λέει ότι έπεισε όλη την οικογένειά της να ψηφίσει Μακρόν στις εκλογές του 2017. Σήμερα διαπιστώνει μια “τεράστια μετατόπιση” προς τα δεξιά σε θέματα όπως η μετανάστευση και η δημόσια ασφάλεια. Τα λόγια της δεν κρύβουν αυτή τη διάχυτη απογοήτευση. “Υποστήριξα τον Μακρόν. Ήταν μια πραγματική ελπίδα για την κοινότητά μας, αλλά τώρα νιώθουμε ότι έχουμε εγκαταλειφθεί”...
