Πριν από τριάντα χρόνια, ο κόσμος αποτελούσε ένα πολύ διαφορετικό “οικοσύστημα”. Η μεταπολεμική διαμόρφωση της παγκόσμιας σφαίρας, οι αντίρροπες δυνάμεις που όριζαν την τύχη της, υποχωρούσαν. Ο Ψυχρός Πόλεμος έληγε όπως σχεδόν είχε αρχίσει, σιωπηλά κι αθόρυβα. Άλλωστε δεν είχε κηρυχθεί ποτέ επίσημα. Το Τείχος είχε “πέσει", η “εντολή” Ρέιγκαν στον Γκορμπατσόφ -“κύριε Πρόεδρε, παρακαλώ γκρεμίστε αυτό το τείχος”- είχε εκτελεστεί.
Η Αμερική ήταν πια παντοδύναμη. Νομοτελειακά είχε νικήσει, αλλά μ’ ένα τρόπο που κανείς δεν είχε φανταστεί. Ο αντίπαλός της αιμορραγούσε, υπέκυπτε στις ανυπέρβλητες αδυναμίες του, στη δυσκολία του να αυτοσυντηρηθεί, στρατιωτικά και οικονομικά. Ιδεολογικά κυρίαρχες, κυρίαρχες και στους συμμάχους τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες φάνταζαν μεγαλύτερες κι από το “μεγαλείο” τους.
Δεν χρειάστηκε καιρός για να το αποδείξουν στην πράξη. Το ρεσάλτο του Σαντάμ στο κουβεϊτιανό πετρέλαιο τον Αύγουστο του 1990 ήταν ένα μοιραίο λάθος για τον ίδιο και μια χρυσή ευκαιρία για την αμερικανική ισχύ. Λάθος, διότι το παγκόσμιο σκηνικό είχε γείρει επικίνδυνα προς τη μια πλευρά. Τα πήγαινε-έλα του Γιεβγκένι Πριμακόφ στη Βαγδάτη, προσωπικού απεσταλμένου του Γκορμπατσόφ στο Ιράκ, και οι συζητήσεις του στα “παλάτια” του δικτάτορα ήταν περισσότερο για την τιμή των όπλων. Η ευκαιρία για τον πατέρα Μπους να αποδείξει ότι στο γύρισμα της Ιστορίας η Αμερική ήταν ο επικεφαλής κείτονταν στα πόδια του. Ήταν, βέβαια, το πετρέλαιο στη μέση κι οι μεγάλες μπίζνες γύρω απ’ αυτό. Κι ο εμμονικός φόβος ότι κάποιος μπορεί να το στερήσει από τους Αμερικανούς. Δεν είχαν περάσει και αιώνες από το σοκ του αραβικού εμπάργκο, το 1973, που άλλαξε μια για πάντα το αμερικανικό όνειρο κάνοντάς το “πανάκριβο”...
Η “Καταιγίδα της Ερήμου” που ακολούθησε σήμανε την απαρχή της απόλυτης “αμερικανοκρατίας” στο παγκόσμιο σύστημα. Σ’ όλες τις διεθνείς συγκρούσεις που ακολούθησαν έκτοτε -Σομαλία, Αϊτή, γιουγκοσλαβικός εμφύλιος, Κόσοβο, Αφγανιστάν, “πόλεμος κατά της τρομοκρατίας”, Β’ Πόλεμος στο Ιράκ, “διάδοση της δημοκρατίας”, “πόλεμος των φυλών” (στο Πακιστάν), ανατροπή Καντάφι, ISIS-, η Αμερική ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή. Πρωτοστάτης και επικεφαλής, διηύθυνε και κατηύθυνε. Ήταν ο “παγκόσμιος χωροφύλακας” κι ο Πρόεδρος της, ο “πλανητάρχης”.
Στο απόγειο της δύναμής της, κάποιοι προσπαθούσαν να διαβλέψουν, να προβλέψουν ή ακόμη και να φανταστούν πώς θα τελείωνε αυτή η περίοδος. Αν θα ήταν ποτέ δυνατόν τα κλισέ των σχολικών βιβλίων Ιστορίας -“εσωτερικές έριδες, πολιτικές διαμάχες, οικονομική παρακμή”- που περιέγραφαν τα αίτια κατάρρευσης των αυτοκρατοριών να περιελάμβαναν κάποτε και τις ΗΠΑ. Για άλλη μια φορά η Ιστορία ξεπέρασε τη φαντασία. Το άδοξο τέλος της παγκόσμιας “αμερικανοκρατίας” εκτυλίσσεται σήμερα σε πραγματικό χρόνο ως ένα είδος ιστορικού ριάλιτι. Μόνον που είμαστε πια πολύ απασχολημένοι για να το προσέξουμε και πολύ αδιάφοροι για να το συνειδητοποιήσουμε. Κυρίως επειδή ήρθε με έναν τρόπο που επίσης δεν είχαμε φανταστεί. Μια αυτάρεσκη, διχαστική περσόνα στον Λευκό Οίκο, ένα αστρονομικό χρέος, ένας θανατηφόρος ιός, μια κατακερματισμένη, ταξικά και φυλετικά, κοινωνία, ένα χαοτικό διοικητικό σύστημα αλληλεπικαλυπτόμενων εξουσιών. Είτε με τη νίκη του γηραιού Μπάιντεν είτε με την επανεκλογή του υπερφίαλου Τραμπ, η αμερικανική παρακμή γυρίζει σελίδα στο βιβλίο της παγκόσμιας Ιστορίας.
