FINANCIAL TIMES
Οι βομβιστικές επιθέσεις που έγιναν στην Κωνσταντινούπολη το περασμένο Σάββατο είναι μια φρικιαστική υπενθύμιση ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει πολλαπλούς κινδύνους. Η τρομοκρατία και η οικονομική αδυναμία ενισχύουν η μία την καταστροφική ισχύ της άλλης. Ο πρόεδρος της χώρας, ο Ταγίπ Ερντογάν, πιστεύει ότι ο απολυταρχισμός και ο πατριωτισμός μπορούν να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα. Κάνει λάθος.
Η τουρκική λίρα έχει χάσει 9% της αξίας της έναντι του δολαρίου μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ και 15% από τις αρχές Σεπτεμβρίου. Ο Ερντογάν κατηγορεί για την πτώση την «κερδοσκοπία», συγκρίνοντας αυτό που συμβαίνει με τη λίρα με την απειλή του Ισλαμικού Κράτους και καλεί τους Τούρκους να επαναπατρίσουν το ξένο συνάλλαγμα. Αυτό είναι μάλλον απίθανο να αποδώσει.
Η προσδοκία ότι ο Τραμπ θα ξεκινήσει ένα μεγάλο πρόγραμμα δημοσιονομικής τόνωσης έχει αυξήσει τα επιτόκια στα μακροπρόθεσμα ομόλογα των ΗΠΑ και έχει ενισχύσει την αξία του δολαρίου. Αλλά δεν επηρέασε εξίσου όλες τις ισοτιμίες. Η τουρκική λίρα περιλαμβάνεται στους μεγάλους χαμένους, έχοντας υποστεί τη δεύτερη μεγαλύτερη πτώση μετά το μεξικανικό πέσο.
Την προηγούμενη εβδομάδα, ωστόσο, η λίρα σταθεροποιήθηκε, ίσως εν μέρει χάρη στην έκκληση του κυρίου. Ένας ακόμα λόγος ίσως είναι η απόφαση της κεντρικής τράπεζας να αυξήσει το επιτόκιο επαναγοράς στην πρώτη αύξηση από τον Ιανουάριο του 2014. Μια περισσότερο πειστική εξήγηση είναι η ενίσχυση των νομισμάτων των αναδυόμενων οικονομιών. Το «ξέσπασμα Τραμπ» ίσως να σταμάτησε, προς το παρόν.
Αλλά το ερώτημα είναι γιατί η λίρα αποδείχτηκε τόσο αδύναμη. Το μεξικανικό πέσο είναι ευάλωτο γιατί η οικονομία της χώρας εξαρτάται από τις ΗΠΑ και είναι εκτεθειμένη στον προστατευτισμό του Τραμπ. Στην Τουρκία, η αδυναμία του νομίσματος οφείλεται εν μέρει στο μεγάλο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών και στις τεράστιες υποχρεώσεις του ιδιωτικού τομέα σε συνάλλαγμα. Τα διαδοχικά πολιτικά σοκ που υπέστη η Τουρκία πριν ακόμη από το τρομοκρατικό χτύπημα του Σαββάτου -οι πόλεμοι στο Ιράκ και στη Συρία και η απόπειρα πραξικοπήματος- επίσης αποτελούν παράγοντες (σ.τ.μ.: για την αδυναμία της λίρας). Άλλος ένας παράγοντας όμως είναι ο απολυταρχισμός του προέδρου, καθώς και η αντίθεσή του σε υψηλότερα επιτόκια.
Οι επιθέσεις του σαββατοκύριακου σημειώθηκαν αμέσως μετά την παρουσίαση από το κόμμα του κυρίου Ερντογάν ενός προσχέδιου Συντάγματος το οποίο θα μπορούσε να ενισχύσει αλλά και να επεκτείνει την παραμονή του στην προεδρία. Η Τουρκία γίνεται ένας πολύ λιγότερο ελκυστικός προορισμός για το ξένο κεφάλαιο.
Ο ιδιωτικός επιχειρηματικός τομέας (χωρίς να περιλαμβάνονται οι τράπεζες) έχει χρέη σχεδόν 210 δισεκατομμύρια δολάρια σε ξένο νόμισμα. Αυτή η ευπάθεια έχει υπερκεράσει την επιτυχημένη μείωση του καθαρού χρέους του δημόσιου τομέα σε μόλις 23% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος φέτος. Καθώς η λίρα υποχωρεί και τα επιτόκια ανεβαίνουν, το βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους των εταιρειών της χώρας θα αυξηθεί, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Πάνω απ’ όλα, η σταθερότητα του νομίσματος και της οικονομίας εξαρτάται από τη μαζική εισροή κεφαλαίων. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της χρονιάς θα είναι φέτος 4,4% του ΑΕΠ και θα αυξηθεί σε 5,6% την επόμενη χρονιά.
Η Τουρκία χρειάζεται επίσης μια τεράστια εισροή κεφαλαίου μόνο για να χρηματοδοτήσει επενδύσεις. Το ακαθάριστο εθνικό ποσοστό αποταμίευσης της χώρας προβλέπεται από το ΔΝΤ μόλις στο 13% του ΑΕΠ για το 2016. Χωρίς εισροές κεφαλαίων, η Τουρκία θα υποστεί όχι μόνο νομισματική κρίση, αλλά και κατάρρευση της ανάπτυξης. Ακόμα και το ανεπαρκές μέσο ετήσιο ποσοστό ανάπτυξης 3,3% μεταξύ 2012-2016 θα ήταν αδύνατο να επιτευχθεί χωρίς εισροές ξένων κεφαλαίων.
Ο κύριος Ερντογάν δεν μπορεί με φοβέρες να αναγκάσει τους ξένους να χρηματοδοτήσουν την οικονομία του και η οικονομική επιτυχία είναι απαραίτητος παράγοντας για την πολιτική σταθερότητα. Απαιτούνται φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, μεγαλύτερη αποταμίευση και φιλόξενο περιβάλλον για το ξένο κεφάλαιο. Μόνο τότε θα έχει η Τουρκία μια καλή πιθανότητα να πετύχει την οικονομική πρόοδο και την πολιτική γαλήνη που επιθυμεί ο ηγέτης της και χρειάζεται απελπισμένα ο λαός της.
