Καθώς ο Ταγίπ Ερντογάν περνούσε το κατώφλι τού παλατιού Κονσταντινόφσκι για να συναντήσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν την περασμένη Τρίτη, οι αντίπαλοι του συριακού εμφυλίου είχαν εμπλακεί σε μια θανάσιμη λαβή στο Χαλέπι. Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την Αγία Πετρούπολη, τα στρατεύματα του Μπασάρ Αλ Άσαντ και οι αντικαθεστωτικοί αντάρτες πολεμούσαν από σπίτι σε σπίτι για τον έλεγχο μιας στρατηγικής σημασίας συνοικίας στο ερειπωμένο, άλλοτε κραταιό εμπορικό κέντρο της Συρίας των δύο εκατομμυρίων κατοίκων. Όσοι μπορούσαν εγκατέλειψαν το Χαλέπι, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι παραμένουν εγκλωβισμένοι.
Το κέντρο της πόλης είναι στα χέρια των κυβερνητικών δυνάμεων, δίπλα τους βρίσκεται ένας κουρδικός θύλακος, ενώ ο ανατολικός τομέας και τα δυτικά προάστια ελέγχονται από τους αντάρτες. Τον Ιούλιο ο στρατός του Άσαντ, με την υποστήριξη της Χεζμπολά και της ρωσικής αεροπορίας, έκλεισε τη λαβίδα γύρω από τον ανατολικό τομέα. Οι αντάρτες εξαπέλυσαν μια απελπισμένη αντεπίθεση και κατάφεραν να σπάσουν τον κλοιό στη νοτιοδυτική συνοικία Ραμουσέχ, φέρνοντας σε δύσκολη θέση τους αντιπάλους τους. Βλέποντας στον χάρτη την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στις αρχές της εβδομάδας στο Χαλέπι, μπορεί να αντιληφθεί κανείς γιατί ο ανεφοδιασμός και η επιβίωση του ενός ισοδυναμεί με τον αποκλεισμό και την κατάρρευση του άλλου. Αλλά και γιατί η έκβαση της μάχης στο Χαλέπι, πέρα από τους συμβολισμούς, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει το τέλος του πολέμου ή τη μετεξέλιξή του.
Το ειδύλλιο Ερντογάν - Πούτιν
Υπάρχει άραγε ουσιαστική σύγκλιση μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας για μια διευθέτηση του συριακού μέχρι το τέλος της χρονιάς και τη λήξη της θητείας του Μπάρακ Ομπάμα; Οι ελπίδες που γεννήθηκαν τον περασμένο Φεβρουάριο κατέρρευσαν μαζί με την εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί στο ανώτατο επίπεδο. Η απόπειρα του πραξικοπήματος στην Τουρκία περιέπλεξε την κατάσταση, κατάφερε πλήγμα στον τουρκικό στρατό και στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, ενώ έδωσε ώθηση στο ειδύλλιο Ερντογάν - Πούτιν το οποίο είχε αναθερμανθεί πριν εκδηλωθεί το κίνημα της 15ης Ιουλίου.
Η εξαγγελία για κόκκινη γραμμή μεταξύ των γενικών επιτελείων Άγκυρας και Μόσχας σηματοδοτεί διάθεση για αποφυγή άλλων θερμών επεισοδίων, πρώτα απ' όλα στη Συρία. Οι δύο ηγέτες απέφυγαν να μιλήσουν δημοσίως για το Χαλέπι, αλλά την επομένη η Άγκυρα εμφανίστηκε διατεθειμένη να αποδεχθεί τη συμμετοχή του καθεστώτος Άσαντ στον διάλογο για την εξεύρεση λύσης, προσφέρθηκε να συμμετάσχει με αεροπλάνα στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους και ο Ερντογάν κάλεσε την Ουάσιγκτον να διαλέξει με ποιους θα πάει και ποιους θα αφήσει, τους πραξικοπηματίες ή τη δημοκρατική Τουρκία.
Εξοπλισμός των ανταρτών από τη CIA
Παραμονές του ταξιδιού Ερντογάν στην Αγία Πετρούπολη, η εφημερίδα "New York Times" διαπίστωνε ότι ο Πούτιν έχει το πάνω χέρι στα μέτωπα της Συρίας, όπου οι ρωσικές δυνάμεις αντιμετωπίζουν -για πρώτη φορά από τον πόλεμο του Αφγανιστάν- αντάρτες που εξοπλίζονται από τη CIA. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ήταν οι αποκαλυπτικές δηλώσεις αξιωματούχων, πολέμαρχων και αναλυτών για τα φορτία όπλων και πυρομαχικών, όπως αντιαρματικά βλήματα TOW, τα οποία στέλνονταν σε μεγάλες ποσότητες στη Συρία επί χρόνια. Τα πυρομαχικά στο Χαλέπι εξαντλούνται -λένε τώρα οι αντάρτες- και διαμαρτύρονται ότι τις τελευταίες εβδομάδες δεν έρχονται άλλοι πύραυλοι από τις «αποθήκες». Πού βρίσκονται άραγε αυτές οι αποθήκες; Και ποιοι είναι οι αντάρτες που διαμαρτύρονται;
Πρόκειται για εκατοντάδες μαχητές του Ελεύθερου Συριακού Στρατού, κυρίως όμως για χιλιάδες σκληροτράχηλους ντόπιους και ξένους πολεμιστές που ανήκουν στο πρώην παρακλάδι της Αλ Κάιντα στη Συρία, στην οργάνωση Αλ Νούσρα, η οποία μετονομάστηκε βιαστικά σε Τζαμπάτ Φαθ Αλ Σαμ (Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Συρίας). Τα «βαφτίσια» έγιναν στα τέλη Ιουλίου, μετά την περικύκλωση του ανατολικού τομέα.
Την ίδια ώρα, βορειότερα, τα «ξαδέλφια» τους, της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος, έχουν στριμωχτεί από την επίθεση των Κούρδων και Αράβων συμμάχων που κατέλαβαν την πόλη Μανμπίζ με αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη. Στις μάχες συμμετέχει και ένα «μικρό απόσπασμα» βρετανικών ειδικών δυνάμεων, όπως αποκάλυψε την περασμένη Τρίτη το BBC. Αλλά η πιο καθοριστική μάχη γίνεται στο Χαλέπι και εκεί έχουν στραμμένη την προσοχή τους αυτή τη στιγμή οι μεγάλοι και οι μικροί παίκτες της συριακής κρίσης. Μαζί τους και εκείνοι που φοβούνται ένα νέο προσφυγικό κύμα.
Καταλύτης στο Κουρδικό
Το μεγαλύτερο διακύβευμα για την Άγκυρα είναι ο «διάδρομος» βόρεια του Χαλεπιού που εξασφάλιζε τον ανεφοδιασμό των ανταρτών μέσω Τουρκίας και εξακολουθεί να διακόπτει την εδαφική συνέχεια των κουρδικών περιοχών κατά μήκος των τουρκικών συνόρων. Εάν πέσει στα χέρια των κυβερνητικών δυνάμεων ο ανατολικός τομέας της πόλης (που απέχει περίπου 60 χλμ. από τα τουρκικά σύνορα), οι Ρώσοι, ο Άσαντ και οι Κούρδοι θα έχουν πετύχει έναν κοινό στόχο: τον δραστικό περιορισμό της τουρκικής παρέμβασης εντός του συριακού εδάφους.
Το ρίσκο για τον Τούρκο πρόεδρο είναι σήμερα μεγαλύτερο απ' ό,τι ήταν πριν από μερικούς μήνες στην κρίση της Συρίας και στο Κουρδικό. Υψηλό ρίσκο πήραν και οι Κούρδοι που συμμάχησαν με τους Αμερικανούς στη Συρία και στο Ιράκ, ελπίζοντας ότι θα κάνουν πραγματικότητα το εθνικό όραμα της ανεξαρτησίας πάνω στα ερείπια του συριακού εμφυλίου και του Ισλαμικού Κράτους. Παράλληλα, το PKK πυκνώνει τις επιθέσεις στη νοτιοανατολική Τουρκία και προειδοποιεί ότι θα μεταφέρει το αντάρτικο από τα βουνά στις πόλεις.
Μέσα από αυτό το πολυεπίπεδο σκηνικό συγκρούσεων και διπλωματίας, φανερών και υπόγειων συμμαχιών, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να περιοριστεί το μέγεθος της ανθρωπιστικής καταστροφής. Η Ρωσία πρότεινε τρίωρη ανακωχή κάθε ημέρα για τη μεταφορά βοήθειας στους αμάχους και εγγυήσεις για ανθρωπιστικούς διαδρόμους, ενώ ο ΟΗΕ ζήτησε 48ωρη κατάπαυση του πυρός ανά εβδομάδα. Μοιραία, ο ανεφοδιασμός των εγκλωβισμένων θα σημάνει ανασύνταξη των δυνάμεων της μίας και της άλλης πλευράς, θα μπορούσε όμως να δώσει χρονικά περιθώρια για μια ύστατη προσπάθεια διευθέτησης - όχι μόνο στο Χαλέπι.
