Του Gideon Rachman
Στο συνέδριο των Δημοκρατικών είχα την αίσθηση déjà vu. Στην αρένα κυριαρχούσε το σύνθημα της εκστρατείας της Χίλαρι Κλίντον «Ισχυρότεροι μαζί». Ήταν μια καταθλιπτική υπενθύμιση του «Ισχυρότεροι εντός», του συνθήματος των ηττημένων στο βρετανικό δημοψήφισμα.
Οι ομοιότητες είναι παραπάνω από ατυχείς συμπτώσεις. Θα ήθελα να επισημάνω τρεις ομοιότητες ανάμεσα στο Brexit και στο φαινόμενο Τραμπ, που θα έπρεπε να ανησυχούν το επιτελείο της Κλίντον. Η πρώτη αφορά τη δυναμική του μεταναστευτικού ζητήματος. Η δεύτερη αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι εκστρατείες του Τραμπ και του Brexit έγιναν τα οχήματα της ψήφου διαμαρτυρίας για την οικονομική ανασφάλεια. Η τρίτη ομοιότητα είναι το χάσμα μεταξύ της γνώμης της ελίτ και της γνώμης της λευκής εργατικής τάξης.
Οι εκστρατείες του Τραμπ και του Brexit έβαλαν στο κέντρο των δράσεών τους την υπόσχεση για έλεγχο της μετανάστευσης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η απαίτηση των Brexiters (σ.σ.: των οπαδών της εξόδου από την Ε.Ε.) «να ξαναπάρουμε τον έλεγχο», έγινε πάνω από όλα αντιληπτή ως μια υπόσχεση ότι θα σταματήσει η εισροή των μεταναστών από την Ευρώπη. Η πιο γνωστή προεκλογική υπόσχεση του κυρίου Τραμπ είναι ότι θα χτίσει ένα τείχος και θα σταματήσει την παράνομη μετανάστευση από το Μεξικό στις ΗΠΑ.
Τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες η μετανάστευση έχει γίνει ένα ισχυρό σύμβολο της υποτιθέμενης προθυμίας των ελίτ να υποβαθμίσουν το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης με την εισαγωγή φτηνού εργατικού δυναμικού από το εξωτερικό. Οι εκστρατείες του Brexit και του Τραμπ έχουν συντήξει την ανησυχία για τους μετανάστες με τον φόβο της τρομοκρατίας. Ο κύριος Τραμπ έκανε τη διαβόητη έκκληση να απαγορευθεί η είσοδος όλων των μουσουλμάνων στις ΗΠΑ. Η εκστρατεία του Brexit έβγαλε αφίσες για την προσφυγική κρίση στην Ε.Ε. εκμεταλλευόμενη τις ανησυχίες για την εισροή των μουσουλμάνων μεταναστών από τη Μέση Ανατολή.
Στην περίπτωση της Βρετανίας το στρατόπεδο υπέρ της παραμονής στην Ε.Ε. δεν βρήκε ποτέ έναν τρόπο για να ανταποκριθεί στη λαϊκή ανησυχία για τη μετανάστευση. Οι Δημοκρατικοί ίσως πέφτουν στην ίδια παγίδα. Η διακήρυξη της κυρίας Κλίντον ότι «εμείς δεν θα χτίσουμε ένα τείχος» έγινε δεκτή με ζωηρές επευφημίες στο συνέδριο των Δημοκρατικών . Αλλά το βρετανικό παράδειγμα δείχνει ότι οι διακηρύξεις αυτού του είδους θα μπορούσε απλά να μεταφραστούν σαν μια άρνηση ανταπόκρισης στις λαϊκές ανησυχίες για τη μετανάστευση. Αυτό υποστηρίζει ο κύριος Τραμπ ο οποίος σε ένα πρόσφατο μήνυμα στο twitter ανέφερε ότι «το όραμα της Χίλαρι είναι ένας κόσμος χωρίς σύνορα, όπου οι εργαζόμενοι δεν θα έχουν δύναμη, ούτε δουλειές, ούτε ασφάλεια».
Πολιτικά ισχυρός είναι επίσης ο ισχυρισμός του κυρίου Τραμπ ότι υπερασπίζεται τους φτωχούς και εκείνους με επισφαλείς δουλειές. Κάτι παρόμοιο απέδωσε στη Βρετανία όπου το στρατόπεδο της παραμονής στην Ε.Ε. δεν κατάφερε να προβλέψει ότι το δημοψήφισμα θα εξελισσόταν σε μια ψήφο διαμαρτυρίας για τις θέσεις εργασίας και το βιοτικό επίπεδο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν δει πραγματική αύξηση μισθού από την οικονομική κρίση του 2008, ενώ πολλές περιοχές μαστίζονται από οικονομική στασιμότητα επί δεκαετίες.
Μετά το δημοψήφισμα του Brexit ο δημοσιογράφος Τζον Λάντσεστερ παρατήρησε: «Ο ερχομός στον κόσμο ισοδυναμεί σε πολλές περιοχές της Βρετανίας με μια μη αναστρέψιμη, διά βίου ήττα -μια περικοπή ευκαιριών, μόρφωσης, πρόσβασης στην εξουσία, προσδόκιμου ζωής». Το ίδιο θα μπορούσε να πει κάποιος για πολλές περιοχές στις ΗΠΑ, όπου ο μέσος πραγματικός μισθός έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Το προσδόκιμο ζωής των λευκών Αμερικανών χωρίς πτυχίο κολεγίου μειώθηκε επίσης από το 2000, εξαιτίας «μιας επιδημίας αυτοκτονιών και κατάθλιψης που απορρέουν από τη χρήση ουσιών», σύμφωνα με τους “New York Times”. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εταιρείας Harris που δημοσιεύθηκε πέρυσι το 85% των Αμερικανών πιστεύουν ότι εκείνοι που κυβερνούν τη χώρα δεν ενδιαφέρονται για αυτούς και το 81% πιστεύουν ότι οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι.
Το μεγάλο πρόβλημα της κυρίας Κλίντον είναι ότι ενσαρκώνει το πολιτικό κατεστημένο το οποίο φαίνεται ότι απεχθάνεται η μεγάλη πλειοψηφία των Αμερικανών. Οι Δημοκρατικοί επισημαίνουν το αυτονόητο, ότι η ζωή του κυρίου Τραμπ αποτελεί μνημείο αδιαφορίας για τον απλό άνθρωπο. Αλλά όσο περισσότερο ενώνονται κατά του Τραμπ η αμερικανική ελίτ και τα κυρίαρχα ΜΜΕ τόσο θα ενισχύουν την εικόνα του ως αντισυστημικού υποψήφιου.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η εκλογική βάση του κυρίου Τραμπ στη λευκή εργατική τάξη είναι πολύ μικρή για να του δώσει τη νίκη στις εκλογές του Νοεμβρίου. Αλλά αυτό το πρόβλημα θα μπορούσε να ξεπεραστεί με μια αύξηση της προσέλευσης των Ρεπουμπλικάνων ψηφοφόρων στις κάλπες. Και σε αυτό το σημείο η εμπειρία του βρετανικού δημοψηφίσματος έχει εφαρμογή. Η νίκη του Brexit εξασφαλίστηκε χάρις σε πολλούς ψηφοφόρους της εργατικής τάξης που δεν είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η απόσταση της πολιτικής ελίτ από τη γνώμη της εργατικής τάξης οδήγησε τους περισσότερους σχολιαστές να απορρίψουν πολλές δημοσκοπήσεις που έδειχναν ότι η Βρετανία θα ψηφίσει υπέρ της εξόδου. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπισα μια παρόμοια δυσπιστία από πολλούς Αμερικανούς ειδήμονες. Ο τρόμος τους για τον Τραμπ καθιστά αδιανόητο το ενδεχόμενο να είναι εκείνος ο επόμενος πρόεδρός τους.
Οι ομοιότητες μεταξύ των εκστρατειών του Brexit και του Τραμπ είναι εντυπωσιακές, αλλά υπάρχουν και σημαντικές διαφορές. Η πλέον προφανής είναι ότι το Brexit χρησιμοποίησε μια σφυρίχτρα για τους σκύλους ώστε να προσελκύσει το ρατσιστικό αίσθημα, ενώ ο κύριος Τραμπ χρησιμοποιεί μια σειρήνα θυέλλης.
Οι πιο γνωστοί υπέρμαχοι του Brexit , όπως ο Μπόρις Τζόνσον και ο Μάικλ Γκόουβ, προσπάθησαν να είναι καταδεκτικοί στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Αντίθετα, ο κύριος Τραμπ έγινε σπεσιαλίστας στην επιθετικότητα και στην αστάθεια.
Είναι πιθανό ότι εξαιτίας της συμπεριφοράς του ο κύριος Τραμπ θα απομακρύνει τόσους ψηφοφόρους όσους χρειάζονται για να κερδίσει η κυρία Κλίντον. Αλλά έχοντας ζήσει το Brexit δεν θα στηριζόμουν σε αυτό.
