Εντολές “από την Πενσυλβάνια” έπαιρναν οι πραξικοπηματίες: Αυτή ήταν η πρώτη κατηγορία που εκτόξευσε τα ξημερώματα του Σαββάτου από το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν. Και την επόμενη μέρα, μια ομάδα δημοσιογράφων έσπευσε στο Σέιλορσμπεργκ της Πενσυλβάνια να επισκεφθεί τον πρώην μέντορα και νυν ορκισμένο εχθρό του Ερντογάν Φετουλάχ Γκιουλέν, τον άνθρωπο που ο πρόεδρος κατηγόρησε για υποκινητή του πραξικοπήματος. Ο γηραιός μουσουλμάνος ιεροκήρυκας Γκιουλέν, που ζει από το 1999 αυτοεξόριστος στις ΗΠΑ, μπορεί να αποφεύγει τις δημόσιες εμφανίσεις, αλλά είναι επικεφαλής ενός πανίσχυρου -και εξαιρετικά πλούσιου- κινήματος. Το “Χιζμέτ”, τουρκιστί “υπηρεσία”, διαθέτει ένα παγκόσμιο δίκτυο ιδιωτικών ισλαμικών σχολείων -σε 160 χώρες, μεταξύ των οποίων στις ΗΠΑ και σε όλη την Ευρώπη-, μέσων ενημέρωσης και εταιρειών - κυρίως στους τομείς της Υγείας και των χρηματοοικονομικών. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο ακριβοθώρητος Γκιουλέν έσπευσε να ανοίξει τις πόρτες τού σπιτιού του, που μοιάζει με φρούριο, στον διεθνή Τύπο για να αποκρούσει τις κατηγορίες του Ερντογάν: “Είμαι πρόθυμος να δεχτώ να με ερευνήσει μια διεθνής επιτροπή κι αν με βρει ένοχο να στηθώ μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Αλλά αυτό δεν θα συμβεί. Δεν έχω κάνει τίποτε” δήλωσε στους δημοσιογράφους.
Αυτοί τον περιγράφουν ως εύθραυστο -οι άνθρωποί του λένε ότι πάσχει από καρδιά και διαβήτη-, αλλά με ύφος... ηγέτη. Μιλά σιγά στα τουρκικά και απαντά “ατελείωτα” στις ερωτήσεις που του κάνουν. Κυρίως μιλά για τον Ερντογάν, έναν άνθρωπο που ξέρει καλά, με τον οποίο ήταν συνοδοιπόροι στα πρώτα χρόνια της ανόδου του ΑΚΡ, του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, και με τον οποίο τους συνέδεε η “αυστηρή πίστη”. Τα τελευταία χρόνια, ο Ερντογάν κατηγορεί τον Γκιουλέν και τους ανθρώπους του “Χιζμέτ” ότι προσπαθούν να υποσκάψουν την εξουσία του. Ο Γκιουλέν, από την πλευρά του, κατηγορεί τον Ερντογάν ότι έχει γίνει τύραννος που προσπαθεί να καταργήσει κάθε είδος αντιπολίτευσης: “Ο Ερντογάν είναι τόσο πεινασμένος για εξουσία, που θεωρεί ότι όλοι του μοιάζουν. Ξεκίνησε από πολύ χαμηλά και τώρα ζει σε παλάτια. Η επιτυχία και η εξουσία τον έχουν δηλητηριάσει” λέει ο Γκιουλέν.
Η αλήθεια είναι ότι εδώ και χρόνια οι απόφοιτοι των ισλαμικών σχολείων του Γκιουλέν έπιασαν σημαντικές θέσεις στο τουρκικό κράτος: Στη Δικαιοσύνη, την οικονομία, την πολιτική. Και στο μεγάλο ξεκαθάρισμα που επιχειρεί τώρα ο Τούρκος πρόεδρος μπορεί να ξηλώσει το δίκτυο του Γκιουλέν. Ο γηραιός ιεροκήρυκας, πάντως, φαίνεται να ξέρει πώς παίζεται το παιχνίδι στην πατρίδα του, παρά το γεγονός ότι είναι μόνιμος κάτοικος της Πενσυλβάνια. Μιλώντας στους δημοσιογράφους, αφήνει εντέχνως να εννοηθεί ότι “πιθανώς” ήταν ο Ερντογάν αυτός που έστησε το πραξικόπημα. Θυμίζει ότι ο ίδιος ο πρόεδρος μίλησε για τη “χρυσή ευκαιρία για κάθαρση”, ενώ αναρωτιέται μεγαλοφώνως για την “παραδοξότητα” του πραξικοπήματος: “Γιατί οι στασιαστές δεν φρόντισαν να συλλάβουν κανέναν από την πολιτική ηγεσία”; Στη θεωρία συνωμοσίας του Ερντογάν, απαντά κι αυτός με θεωρία συνωμοσίας. Άνευ αποδείξεων.
Το ποιος λέει αλήθεια και ποιος ψέματα σ' αυτή τη σύγκρουση διαρκείας είναι εξαιρετικά δύσκολο να το βρει κανείς. Μέχρις ώρας, πάντως, ο Ερντογάν ζητεί από τις ΗΠΑ την έκδοση του “τρομοκράτη” Γκιουλέν, χωρίς να έχει κάνει επίσημο διάβημα. Κι ο Γκιουλέν δηλώνει βέβαιος ότι δεν τίθεται θέμα έκδοσης: “Η Δικαιοσύνη στις ΗΠΑ λειτουργεί”, λέει, “και οι Αμερικανοί δεν πρόκειται να με εκδώσουν εάν δεν υπάρχουν στοιχεία”.
Κλυδωνίζεται η οικονομία
Πάνω που είχαν βελτιωθεί οι ρωσοτουρκικές σχέσεις κι είχαν αρχίσει δειλά να επιστρέφουν οι Ρώσοι τουρίστες στις παραλίες της Αλικαρνασσού και της Αττάλειας, ήρθε η απόπειρα του πραξικοπήματος, σε συνδυασμό με τις πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, να δώσει και πάλι ένα βαρύ πλήγμα στον τουρκικό τουρισμό. Επιπλέον, αυτή η... αναταραχή εκτιμάται ότι θα έχει βαριές επιπτώσεις στο σύνολο της τουρκικής οικονομίας, με τους αναλυτές της HSBC να θεωρούν ότι η χώρα θα μπει σε ύφεση το τρίτο τρίμηνο του 2016.
Σε απόλυτα βραχυπρόθεσμο επίπεδο, γκρεμίστηκαν χθες οι δείκτες στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, με μοναδική εξαίρεση τις μετοχές του ομίλου μέσων ενημέρωσης Dogan (βγάζει μεταξύ άλλων τις εφημερίδες “Χουριέτ”, “Ραντικάλ” και “Πόστα”). Επίσης, υποχώρησαν οι μετοχές των τουριστικών ομίλων (π.χ. της Thomas Cook) στα χρηματιστήρια της Ευρώπης. Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν τα spreads για τα τουρκικά κρατικά ομόλογα κι έπεσε η ισοτιμία της τουρκικής λίρας έναντι του δολαρίου, ενώ όλοι περιμένουν σήμερα να δουν την αντίδραση της Kεντρικής Tράπεζας της Τουρκίας.
