Παρά το πλήθος των μηνυμάτων ενότητας για τη μετά Brexit εποχή που έσπευσαν την περασμένη εβδομάδα να στείλουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και ηγέτες, οι Βρυξέλλες, αλλά και τα ίδια τα κράτη - μέλη βρίσκονται και πάλι μπροστά σε μια δίνη διχασμού. Το ζήτημα του ποιος θα ηγηθεί τις διαπραγματεύσεις με το Λονδίνο για την επόμενη μέρα -εφόσον ενεργοποιηθεί το άρθρο 50 για την αποχώρηση από την Ε.Ε.- φαίνεται να έχει καλλιεργήσει το έδαφος για νέα αντιπαράθεση μεταξύ των κρατών - μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιθυμούν να πρωταγωνιστήσουν σε αυτή τη διαδικασία, θέτοντας θεσμικά όρια σε όποιες αποφάσεις ληφθούν, ενώ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προωθεί, ως είθισται, να είναι τα κράτη - μέλη αυτά που θα έχουν τον κύριο λόγο σε ό,τι αφορά τη μελλοντική σχέση που θα διαμορφώσει η Ε.Ε. με τη Βρετανία. Απώτερος σκοπός τους δεν είναι άλλος από το να δημιουργήσουν τις συνθήκες μιας στενής εταιρικής σχέσης με το Λονδίνο, που θα συνεχίσει να εξυπηρετεί τα συμφέροντα -κυρίως οικονομικά- των δύο πλευρών.
Στην κεφαλή αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η Γερμανία και η Ολλανδία, οι οποίες αφενός επικεντρώνονται στις απώλειες που θα έχει η αποχώρηση της Μεγάλης Βρετανίας από την ενιαία αγορά και αφετέρου στον κίνδυνο να δημιουργηθεί «ντόμινο» ενίσχυσης του ευρωσκεπτικισμού και σε άλλες χώρες.
Είναι ξεκάθαρο ότι για ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, η απάντηση στον ευρωσκεπτικισμό βρίσκεται στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενοποίησης με κοινωνικό πρόσημο προς όφελος των πολιτών, στην οποία συμπεριλαμβάνεται και η μεγαλύτερη εμπλοκή των θεσμών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, η πλειοψηφία των πολιτών -σύμφωνα και με τελευταία δημοσκόπηση- τάσσεται υπέρ της ανάληψης περισσότερων αρμοδιοτήτων από τα κράτη - μέλη αλλά εντός της Ε.Ε.
Έτσι έχοντας μπροστά της και τις εκλογές, η γερμανική κυβέρνηση φαίνεται να προωθεί λύσεις που δεν θα θέτουν σε κίνδυνο την πορεία που έχει ήδη χαράξει απέναντι κυρίως στον Νότο και την εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων. Αντίθετα όμως, πολύς λόγος γίνεται για πρωτοβουλίες που ενδέχεται να πάρει ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε για περαιτέρω ενοποίηση εντός της Ευρωζώνης, αλλά μόνο σε ό,τι αφορά τον στενό πυρήνα της. Κάτι τέτοιο είναι ξεκάθαρο πως δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες για τη διαμόρφωση της Ευρώπης των «πολλών ταχυτήτων», όπου για να διασωθεί εν μέσω αναταράξεων όπως το Brexit -αλλά και το προσφυγικό- θα αναγκαστεί να «θυσιάσει» τα αδύναμα μέλη της.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία παίρνει και η διαχείριση του προσφυγικού. Από τη μια η συμφωνία με την Τουρκία κινδυνεύει με κατάρρευση όσο η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο δεν δίνουν το πράσινο φως για την κατάργηση του καθεστώτος βίζα, αποτυχία την οποία η καγκελάριος Μέρκελ θα κάνει αναμφίβολα ό,τι περνάει από το χέρι της για να αποφύγει προεκλογικά. Από την άλλη, οι διάφορες ξενοφοβικές κυβερνήσεις κυρίως της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, χρησιμοποιούν το Brexit για να καταγγείλουν τις Βρυξέλλες ως προς τον τρόπο που επέλεξε να αντιμετωπίσει την προσφυγική κρίση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο κατά την ανάληψη της κυλιόμενης προεδρίας της Ε.Ε. για το επόμενο εξάμηνο, δήλωσε ανοιχτά πως η κυβέρνησή του θα εργαστεί έτσι ώστε η πρόταση της Επιτροπής για την κατανομή των προσφύγων στις χώρες της Ε.Ε. στη βάση υποχρεωτικών ποσοστώσεων να μην εφαρμοστεί και πως θα καταθέσει αντιπροτάσεις που θα εκφράζουν τις «ιδέες» και των υπόλοιπων τριών χωρών του Βίσεγκραντ (Πολωνία, Τσεχία και Ουγγαρία).
Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός παρά τις προσπάθειές του να το κρύψει, φαίνεται ότι έχει την ιδέα να επαναφέρει το κέντρο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων από τις Βρυξέλλες στις πρωτεύουσες. Όπως είπε χαρακτηριστικά, αναφερόμενος στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής της 16ης Σεπτεμβρίου, στην Μπρατισλάβα, «εκεί οι αρχηγοί μπορούν να μιλήσουν πιο ελεύθερα, καθώς βρίσκονται μακριά από τις Βρυξέλλες, οι οποίες έχουν αποκτήσει αρνητική σημειολογία».
