Του Στρατή Αγγελή
Οκτώ χρόνια πέρασαν από την ενθουσιώδη υποδοχή που επιφύλαξαν 200.000 άνθρωποι στον Μπάρακ Ομπάμα στο Βερολίνο. Από τότε πολλά έχουν αλλάξει στη Γερμανία και την Ευρώπη. Η Γηραιά Ήπειρος, η παλιά Ευρώπη όπως την αποκαλούσαν με απαξίωση οι Αμερικανοί πολιτικοί αντίπαλοι του τότε υποψήφιου προέδρου των ΗΠΑ, γέρασε κι άλλο, ενώ αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή κρίση χωρίς προηγούμενο.
Η Ευρώπη ασθενεί και ο υπερατλαντικός εταίρος της δεν μπορεί παρά να ανησυχεί. Αλλά ο Μπάρακ Ομπάμα, στον τελευταίο χρόνο της δεύτερης προεδρικής θητείας του, πρόσφερε συμπάθεια, ασπιρίνες και συμβουλές αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Όχι, δεν είναι κομπογιαννίτης γιατρός ο Αμερικανός πρόεδρος. Και η δική του χώρα αντιμετωπίζει παρόμοια συμπτώματα λαϊκισμού, ανισοτήτων και αδιεξόδων, που φέρνουν προ των πυλών του Λευκού Οίκου έναν ρατσιστή ακροδεξιό εκατομμυριούχο.
Η γερμανική συνταγή της λιτότητας και η αναιμική ανάπτυξη συντηρούν και επιτείνουν το ευρωπαϊκό πρόβλημα. Οι σπασμωδικές αντιδράσεις στην προσφυγική κρίση, τα τείχη και η βία εναντίον ανυπεράσπιστων ικετών, αντί να εκτονώσουν, ρίχνουν νερό στον μύλο της Ακροδεξιάς και των εθνικισμών, αποσαθρώνουν το ιδεολογικό περίβλημα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, ενισχύουν τις διαλυτικές τάσεις και τις κεντρόφυγες δυνάμεις. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι και τις Βρυξέλλες ήταν νίκες του εξτρεμισμού, όχι μόνο του ισλαμικού.
Καθώς η Ακροδεξιά θριάμβευε στις προεδρικές εκλογές στην Αυστρία και καταποντίζονταν τα παραδοσιακά κόμματα, ο Ομπάμα διαπίστωνε από τη Γερμανία ότι τα οικονομικά δεινά δημιουργούν φόβους και αγωνίες τις οποίες προσπαθούν να εκμεταλλευτούν ορισμένοι για τους δικούς τους καταστροφικούς σκοπούς, κάνοντας λόγο για την ύπουλη ανάδυση πολιτικών τις οποίες θα έπρεπε να καταπολεμά το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Οι επισκέψεις του Ομπάμα στη Βρετανία και τη Γερμανία το περασμένο σαββατοκύριακο είχαν συγκεκριμένη στόχευση.
Η παρέμβαση στα εσωτερικά της Βρετανίας
Η γεμάτη συμβολισμούς υποδοχή του ζεύγους Ομπάμα στο Λονδίνο, προς τέρψιν του φιλοθεάμονος κοινού, δεν επισκίασε την ουσία. Η 90χρονη βασίλισσα Ελισάβετ με το τσεμπέρι υποδέχθηκε σαν κλασική Αγγλίδα γιαγιά τον ανιψιό της, ενώ ο σύζυγός της Φίλιππος οδήγησε για διακόσια μέτρα τη βασιλική λιμουζίνα έχοντας στο πλευρό του τον Ομπάμα και στο πίσω κάθισμα τις δύο κυρίες.
Αυτό δεν εμπόδισε βέβαια τον Αμερικανό πρόεδρο να παρέμβει άμεσα στην εσωτερική υπόθεση της χώρας, στο δημοψήφισμα για το Brexit, και να προειδοποιήσει ρητά τους Βρετανούς πολίτες για τα δεινά που θα φέρει μια έξοδος της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ποιώντας την ανάγκη φιλοτιμία ο πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος ρισκάρει το πολιτικό μέλλον του με το δημοψήφισμα, «κατάπιε» την επέμβαση στα εσωτερικά της Βρετανίας, παρότι είναι λαλίστατος σε άλλες, ήσσονος σημασίας, υποθέσεις. Οι Εργατικοί της αντιπολίτευσης, που υποστηρίζουν την παραμονή στην Ε.Ε., απέφυγαν να στηλιτεύσουν την προτροπή του Ομπάμα.
Αντίθετα το ευρωσκεπτικιστικό στρατόπεδο του Όχι ξεσπάθωσε κατά του Ομπάμα, με τους αρχηγούς του να δίνουν ρεσιτάλ υποτιμητικών σχολίων και καταγγελιών. ΟΙ δημοσκόποι κατέγραψαν άνοδο του Ναι μετά την παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου, αλλά ο βρετανικός λαός έχει δείξει και στο παρελθόν ότι δεν του αρέσουν οι υποδείξεις των ξένων.
Τα ρομπότ του Αννόβερου
Στο Αννόβερο, στα εγκαίνια της βιομηχανικής και εμπορικής έκθεσης μαζί με την καγκελάριο Μέρκελ, το σόου με τα ρομπότ - χορευτές ήταν η επιβεβαίωση της «φιλικής αντιπαλότητας» μεταξύ ΗΠΑ και Γερμανίας. Ο Μπάρακ Ομπάμα προέτρεψε τους Ευρωπαίους βιομηχάνους να ανοίξουν γραμμές παραγωγής στη χώρα του.
«Μας αρέσει ο ανταγωνισμός, αλλά μας αρέσει και να νικάμε» απάντησε μειδιώντας η Άνγκελα Μέρκελ. Τι κι αν ο ένας παρακολουθούσε το κινητό τηλέφωνο της άλλης, τι κι αν μαίνεται ο εμπορικός πόλεμος μεταξύ του Βερολίνου και της Ουάσιγκτον, με τους Αμερικανούς να έχουν κερδίσει τον γύρο που ονομάζεται σκάνδαλο ρύπων της Wolkswagen.
Δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους, αυτή τη φορά όχι για να αποθεώσουν τον Ομπάμα, αλλά για να καταδικάσουν τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙP), την οποία διαπραγματεύονται πίσω από κλειστές πόρτες Ευρωπαίοι και Αμερικανοί γραφειοκράτες με την εμπλοκή πολυεθνικών, βιομηχανικών και εμπορικών λόμπι.
Η συμφωνία αυτή για την προώθηση του ελεύθερου εμπορίου και την κατάργηση διαφόρων «φραγμών» μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε. αποτελεί κόκκινο πανί για την ευρωπαϊκή αριστερά, τα εργατικά συνδικάτα, τις οικολογικές οργανώσεις, τις οργανώσεις καταναλωτών.
Η συμφωνία θα ανοίξει τον δρόμο για την κατάργηση εργατικών δικαιωμάτων στην πράξη στην Ευρώπη, θα πλημμυρίσει την ήπειρο με μεταλλαγμένα τρόφιμα και θα καταργήσει μια σειρά από εθνικούς ελέγχους, όπως καταγγέλλουν οι επικριτές της που επικαλούνται τις αποκαλύψεις των Wikileaks για το περιεχόμενο και την πορεία της μυστικής διαπραγμάτευσης. Ο Μπάρακ Ομπάμα ζήτησε να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις για την TTIP, παραδέχθηκε όμως ότι θα είναι δύσκολο να ολοκληρωθεί και να εγκριθεί επί προεδρίας του.
Η άτυπη σύνοδος των ισχυρών
Στην άτυπη συνάντηση με τους ηγέτες Γαλλίας, Γερμανίας, Βρετανίας και Ιταλίας στο Αννόβερο ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε μεγαλύτερη συνεργασία στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους και επανέλαβε τις ανησυχίες της Ουάσιγκτον για τη ρωσική κινητικότητα στην ανατολική Ευρώπη, όπου οι Αμερικανοί ενισχύουν σταδιακά την παρουσία τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο ανακοινωθέν του Λευκού Οίκου γίνεται αναφορά στην ανάγκη να ληφθούν μέτρα για τα δίκτυα των διακινητών που δρουν στη Λιβύη. «Οι ηγέτες κάλεσαν το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., με βάση την εμπειρία τους στο Αιγαίο, να εξερευνήσουν τρόπους συνεργασίας για να αντιμετωπίσουν με τακτικό και ανθρωπιστικό τρόπο τις μεταναστευτικές ροές στην κεντρική Μεσόγειο» ανέφερε ο Λευκός Οίκος.
Αυτό που απουσίαζε ήταν οποιαδήποτε άμεση αναφορά στην ευρωπαϊκή οικονομία, παρότι στενοί συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου είχαν προϊδεάσει για κάτι τέτοιο συνδέοντας μάλιστα την προσφυγική και την οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Ίσως ο Ομπάμα δεν ήθελε να κακοκαρδίσει τη φίλη Μέρκελ, που είναι ήδη στριμωγμένη στο εσωτερικό της Γερμανίας με το προσφυγικό. Εξάλλου είναι χαρακτηριστικό ότι στην άτυπη σύνοδο Ομπάμα - Ολάντ - Μέρκελ - Κάμερον - Ρέντζι δεν πήρε μέρος ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ήταν μια συνάντηση του «πλανητάρχη» με τους ισχυρούς ηγέτες της Ευρώπης.
«Είναι μια καθοριστική στιγμή. Αυτό που συμβαίνει εδώ έχει επιπτώσεις για τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Ήλθα στην καρδιά της Ευρώπης για να δηλώσω ότι οι ΗΠΑ και όλος ο κόσμος χρειάζονται μια ευημερούσα, δημοκρατική και ενωμένη Ευρώπη» είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.
