Του ΝΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ
1999: Egypt Air, πτήση 990 από Νέα Υόρκη προς Κάιρο. 2005: Helios Airways, πτήση 522 από Λάρνακα προς Πράγα. 2009: Air France, πτήση 447 από Ρίο Ντε Τζανέιρο προς Παρίσι. Μάρτιος 2014: Malaysia Airlines, πτήση MH370 από Κουάλα Λουμπούρ προς Πεκίνο. Ιούλιος 2014: Malaysia Airlines πτήση ΜΗ17 από Άμστερνταμ προς Κουάλα Λουμπούρ. Μια θλιβερή αλληλουχία μεγάλων και τραγικών αεροπορικών καταστροφών. Δυστυχήματα και εξαφανίσεις εν πτήσει με εκατοντάδες νεκρούς κι έναν κοινό παρονομαστή: το άλυτο παζλ πιθανοτήτων και υποθέσεων για τα αίτια που τα προκάλεσαν. Το τέλειο μυστήριο...
Θα μπορούσε η πτήση 9268 της ρωσικής Metrojet, που χάθηκε αναπάντεχα και ανεξήγητα το περασμένο Σάββατο πάνω από το Σινά παρασέρνοντας στον θάνατο και τους 224 επιβάτες της, να ανήκει κι αυτή στην παραπάνω κατηγορία; Είναι κάτι πολύ πιθανό, τουλάχιστον με βάση αυτά που ξέρουμε μέχρι τώρα. Διαθέτει αρκετά από τα χαρακτηριστικά ανάλογων αεροπορικών καταστροφών του πρόσφατου παρελθόντος υπό συνθήκες που μοιάζουν πολύ με εκείνες που προκάλεσαν τη συντριβή του μαλαισιανού Boeing πάνω από την ανατολική Ουκρανία πέρυσι τον Ιούλιο. Ωστόσο, αυτό είναι κάτι που θα επιβεβαιωθεί ή θα διαψευσθεί από τις έρευνες και μόνον απ' αυτές -είναι ακόμα πολύ νωρίς για οποιουδήποτε είδους συμπεράσματα. Η φύση του δυστυχήματος, η εξαιρετικά αιφνίδια "εκδήλωσή" του, η βιαιότητά του και ο εκτεταμένος διασκορπισμός των συντριμμιών του αεροπλάνου, προσφέρουν ελάχιστα στοιχεία που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ερευνητές να καταλήξουν γρήγορα σε ασφαλή συμπεράσματα. Όλα τα άλλα, ισχυρισμοί και υποθέσεις από τρίτους, εντάσσονται τόσο στην επικοινωνιακή διαχείρισή της υπόθεσης όσο και στις πολιτικο-διπλωματικές κόντρες - που και σε αυτή την περίπτωση είναι ξεκάθαρα φανερές, καθώς τα θύματα της τραγωδίας ήταν πολίτες μιας χώρας -της Ρωσίας- που εμπλέκεται σε συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή.
Πρώτες εικασίες
Με βάση τις αεροπορικές στατιστικές, ο λόγος μειζόνων ατυχημάτων ανά ώρες πτήσης στην πολιτική αεροπορία είναι 1/106. Από τα ατυχήματα αυτά, μόλις ένα στα τέσσερα οφείλεται σε αστοχίες υλικού που επιδρούν καταστροφικά στην πτητική ικανότητα του αεροσκάφους. Για τα υπόλοιπα ευθύνονται ανθρώπινοι παράγοντες: σφάλματα-ανεπάρκεια χειριστών, εσκεμμένες ενέργειες, ελλειπής συντήρηση, σφάλματα ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, καιρικές συνθήκες, τρομοκρατικές ενέργειες, εν γένει εξωγενείς παράγοντες. Η διατύπωση point-of-no-return (σημείο άνευ επιστροφής) είναι μια άτυπη αεροπορική ορολογία που υποδηλώνει την κατάσταση στην οποία θα βρεθεί μια ελεγχόμενη πτήση όταν εξαντληθούν τα όρια «ανοχής» των αστοχιών της πτητικής μηχανής, όπως τις έχει προβλέψει ο κατασκευαστής της. Είναι το χειρότερο σενάριο αλλά ευτυχώς το πιο σπάνιο.
Υπάρχει πιθανότητα αυτό να αφορά και την πτήση τσάρτερ KGL 9268 της ρωσικής Metrojet από το θέρετρο Σαρμ Ελ Σέιχ της Αιγύπτου για την Αγία Πετρούπολη το προηγούμενο Σάββατο; Ενδεχομένως ναι, άλλωστε στην πρώτη φάση των ερευνών τίποτε δεν αποκλείεται. Η "μητέρα όλων των σεναρίων" αυτή τη στιγμή είναι ότι το αεροπλάνο "έσπασε" στον αέρα, είτε εξαιτίας δομικής αστοχίας ή λόγω έκρηξης, οποία προκάλεσε την εκρηκτική αποσυμπίεση της καμπίνας στα 31.000 πόδια -δηλαδή περίπου στα 9.500 μέτρα-, φονικό ύψος για τέτοιες έκτακτες καταστάσεις. Το ρωσικό Airbus 321, από τα πιο διαδεδομένα, "πολυχρησιμοποιημένα" και πλέον αξιόπιστα εμπορικά αεροσκάφη στον κόσμο σήμερα, είχε "τραυματιστεί" σοβαρά στο πίσω μέρος της ατράκτου του, κοντά στο ουραίο πτερύγιο, όταν, στη διάρκεια προσγείωσης στο αεροδρόμιο του Καΐρου το 2001, η "κοιλιά" σύρθηκε στον διάδρομο, ένα σχετικά σύνηθες περιστατικό στην εμπορική αεροπλοΐα (το γνωστό tail strike).
Έκρηξη;
Η εταιρεία διατείνεται ότι η επισκευή έγινε σωστά και ότι δεν αναφέρθηκαν ποτέ προβλήματα που να έχουν σχέση με το επισκευασμένο τμήμα. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Ποιος μπορεί να είναι βέβαιος; Κομμάτια της ουράς του αεροπλάνου βρέθηκαν σε απόσταση πέντε χιλιομέτρων (!) από τον υπόλοιπο μεγάλο όγκο συντριμμιών, κάτι που οδηγεί αναπόφευκτα στην υπόθεση ότι το ουραίο τμήμα ήταν το πρώτο που αποκολλήθηκε από το σκάφος οδηγώντας στην πλήρη απώλεια ελέγχου του από τους χειριστές. Κάτω ακριβώς από το κάθετο σταθερό βρίσκεται ο χώρος όπου είναι εγκατεστημένο ένα από τα πιο ζωτικά συστήματα κάθε επιβατικού αεροπλάνου, το σύστημα συμπίεσης της καμπίνας. Ο χώρος απομονώνεται από την υπόλοιπη άτρακτο με αεροστεγές "διάφραγμα", πιθανή διάρρηξη του οποίου στα 31.000 πόδια μπορεί να προκαλέσει καταστροφική ζημιά. Στις φωτογραφίες των συντριμμιών φαίνονται καθαρά σημάδια διάρρηξης του κελύφους της ατράκτου κοντά στο "διάφραγμα" του συστήματος συμπίεσης, με τη φορά του σκισμένου μετάλλου να έχει κατεύθυνση από μέσα προς τα έξω, ένδειξη ότι σημειώθηκε κάποιου είδους έκρηξη στο εσωτερικό του αεροπλάνου.
Αν στέκει αυτό το σενάριο, δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Τον Απρίλιο του 2011, ένα Boeing 737 της αμερικανικής εταιρείας Southwest Airlines πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση λίγο μετά την απογείωσή του από το Φοίνιξ της Αριζόνας, όταν η άτρακτος "έσκασε" σε ένα σημείο προκαλώντας ρήγμα μήκους 1,5 μέτρου! Οι χειριστές προσγείωσαν με ασφάλεια το αεροπλάνο με τους 118 επιβάτες χωρίς να πάθει κανείς το παραμικρό. Ανάλογο περιστατικό είχε συμβεί και παλαιότερα, το 1988, σε αεροσκάφους του ίδιου τύπου, ηλικίας 19 ετών, της χαβανέζικης εταιρείας Aloha Airlines, που εκτελούσε συχνές τοπικές πτήσεις στα νησιά της Χαβάης. Ένα τεράστιο κομμάτι από το πάνω μέρος της ατράκτου, πολύ κοντά στο πιλοτήριο, ξεκόλλησε εν πτήσει στα 24.000 πόδια, "ρουφώντας" προς τα έξω μια 58χρονη αεροσυνοδό και αφήνοντας τους έντρομους επιβάτες με ανοιχτή θέα προς τα σύννεφα από πάνω, και προς την θάλασσα από κάτω... Προς μεγάλη έκπληξη και ανακούφιση όλων, ο κυβερνήτης εκτέλεσε μια υποδειγματική αναγκαστική προσγείωση στο νησί Μάουι χωρίς κανείς άλλος από τους επιβαίνοντες να κινδυνεύσει. Ως αιτία του πρωτοφανούς ατυχήματος είχαν αναφερθεί η διάβρωση και η κόπωση του μετάλλου λόγω του μεγάλου αριθμού απο-προσγειώσεων, συνέπεια των σύντομων δρομολογίων, σε περιβάλλον θαλάσσιας υγρασίας.
"Έξωθεν ενέργειες"
Όλα τα εμπορικά αεροσκάφη είναι κατασκευασμένα από κράματα αλουμινίου υψηλής αντοχής, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι η πρώτη ύλη δεν είναι επιρρεπής στη διάβρωση με την πάροδο του χρόνου. Οι συνεχείς συμπιέσεις και αποσυμπιέσεις της καμπίνας κατά τις φάσεις απογείωσης και προσγείωσης υποβάλλουν το μέταλλο σε εξαιρετικά ισχυρές και απότομες μεταβολές της πίεσης, παράγοντας που μπορεί να προκαλέσει μικροσκοπικές, τριχοειδείς ρωγμές. Αν αυτό περάσει απαρατήρητο και χωρίς έλεγχο, οι ρωγμές μπορεί να μεγαλώσουν και να απειλήσουν σοβαρά τη δομική ακεραιότητα του αεροσκάφους κάτω από δεδομένες συνθήκες και προϋποθέσεις.
Οι άνθρωποι της ρωσικής εταιρείας -για ευνόητους λόγους-επιμένουν ότι τα αίτια του δυστυχήματος δεν θα πρέπει να αναζητηθούν σε πιθανά μηχανικά προβλήματα ή λάθη των χειριστών, αλλά σε "έξωθεν ενέργειες", ωστόσο αυτή η εκδοχή θα πρέπει να επιβεβαιωθεί με αδιάσειστα στοιχεία. Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Είναι φανερό ότι καταβάλλεται προσπάθεια για επικοινωνιακή διαχείριση της υπόθεσης. Αμερικανοί και Βρετανοί διαρρέουν ότι η συντριβή οφείλεται σε βόμβα που έβαλε ο ISIS, ενισχύοντας με τον τρόπο τους τους ισχυρισμούς και την προπαγάνδα των τζιχαντιστών που επιμένουν ότι αυτοί κατέρριψαν το αεροπλάνο (μια καλή ευκαιρία για να χτυπήσουν τη Ρωσία). Ο ίδιος ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Φίλιπ Χάμοντ δήλωσε την Τετάρτη ότι "έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα πως υπάρχει σημαντική πιθανότητα η συντριβή να προκλήθηκε από εκρηκτικό μηχανισμό που είχε τοποθετηθεί στο εσωτερικό του αεροσκάφους". Ως αποτέλεσμα, η Βρετανία και η Ιρλανδία ανέστειλαν αμέσως όλες τις εμπορικές πτήσεις τους πάνω από το Σινά. "Μια βόμβα είναι πολύ πιθανό σενάριο", είπε με τη σειρά του μη κατονομαζόμενος Αμερικανός "αξιωματούχος" στο Ασοσιέιτεντ Πρες κάνοντας λόγο για "δειλά συμπεράσματα", που προέκυψαν από υποκλοπές τηλεπικοινωνιών, σύμφωνα με τις οποίες το παράρτημα του Ισλαμικού Κράτους στο Σινά είναι αυτό που έβαλε τη βόμβα στο ρωσικό αεροπλάνο. Αμερικανικά ΜΜΕ μετέδωσαν εξάλλου, επικαλούμενα "πηγές του Πενταγώνου", πως στρατιωτικός δορυφόρος ανίχνευσε "θερμή λάμψη" πάνω από το Σινά την ώρα της συντριβής. Αλλά και το ρωσικό πρακτορείο Tass έδωσε τροφή σε αυτά τα σενάρια όταν, επικαλούμενο πηγή που πρόσκειται στην έρευνα, μετέδωσε πως "στοιχεία που δεν αποτελούν τμήματα του αεροπλάνου" βρέθηκαν στο σημείο της συντριβής.
Αποκαλύψεις
Από την πλευρά τους, οι Αιγύπτιοι, που φοβούνται -και δικαιολογημένα- ότι η τουριστική βιομηχανία τους θα υποστεί ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα εξαιτίας του δυστυχήματος, απορρίπτουν για την ώρα το σενάριο της καθ' οιονδήποτε εμπλοκής του ISIS στην ανεξιχνίαστη συντριβή, με τον πρόεδρο Αλ Σίσι να διαβεβαιώνει μάλιστα ότι η κατάσταση στο Σινά όπου δρουν οι τζιχαντιστές βρίσκεται υπό τον πλήρη έλεγχο του αιγυπτιακού στρατού. Η αιγυπτιακή πλευρά προβάλλει περισσότερο την υπόθεση της μηχανικής βλάβης ή κάποιας δομικής αστοχίας και πολύ λιγότερο την εκδοχή της τρομοκρατίας και ώς ένα βαθμό το ίδιο κάνουν και τα ρωσικά ΜΜΕ.
Σύμφωνα με τα σχετικά ρεπορτάζ, λίγο πριν την απογείωση ο συγκυβερνήτης Σεργκέι Τρουκάτσεφ τηλεφώνησε στη γυναίκα του και της είπε -όπως αποκάλυψε η ίδια στο κανάλι NTV- ότι "η κατάσταση του αεροπλάνου απέχει πολύ από το να είναι η ιδανική"... Ρωσικά πρακτορεία ειδήσεων μετέδωσαν ότι το ίδιο ισχύει και για την οικονομική κατάσταση της Metrojet, η οποία έχει να πληρώσει τους εργαζομένους της επί δύο μήνες. Η χήρα του Τρουκάτσεφ δήλωσε ότι ο άντρας της είχε να πληρωθεί τρεις μήνες. Σύμφωνα με τον Αλεξάντερ Σναγκόφσκι, πρόεδρο της Kogalymavia, θυγατρικής της Metrojet, η εταιρεία οφείλει δεδουλευμένα στο προσωπικό ύψους άνω των 920.000 ευρώ!
Κάθε αεροπορική καταστροφή, από την πρώτη μυθική συντριβή του Ίκαρου μέχρι κι αυτή της περασμένης εβδομάδας στο Σινά, δεν παύει να είναι τραγωδία. Προκαλεί το κοινό αίσθημα με τους αιφνίδιους θανάτους πολλών ανθρώπων και ρίχνει βαριά τη σκιά της στην αξιοπιστία του αεροπλάνου και των αερομεταφορών. Όπως δείχνουν οι στατιστικές, τα αεροπορικά δυστυχήματα οφείλονται στη συντριπτική πλειοψηφία τους όχι σε ένα αλλά σε συνδυασμό παραγόντων που διαμορφώνονται κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Όχι μόνον στον αέρα, στη διάρκεια μιας πτήσης, αλλά και πριν από αυτή, στο έδαφος. Ανάμεσα στους παράγοντες αυτούς καθοριστικοί είναι η αποτελεσματικότητα της τεχνικής υποστήριξης, η αυστηρότητα στη διαδικασία συντήρησης των αεροσκαφών, αλλά και το επίπεδο του έργου της διοικητικής μέριμνας.
Η διερεύνηση των αεροπορικών δυστυχημάτων, ειδικά των πλέον καταστροφικών, όπως αυτό του ρωσικού Airbus στο Σινά, είναι πάντα εξαιρετικά επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία. Πολλές φορές η μοναδική διαθέσιμη διερευνητική μέθοδος είναι η εις άτοπον απαγωγή, ο διαδοχικός αποκλεισμός δηλαδή των λιγότερο πιθανών σεναρίων μέχρι τα στοιχεία να συγκλίνουν στο πιο πιθανό. Ίσως και στην περίπτωση του ρωσικού Airbus η μέθοδος αυτή να είναι η μοναδική που θα μπορέσει να δώσει βέβαιες απαντήσεις στα τόσα πολλά και βασανιστικά ερωτήματα.
