Του Μιχάλη Τρίκκα
Οι αμερικανικές επικρίσεις για την επίσκεψη Άσαντ στη Μόσχα και οι καταγγελίες ότι ο Πούτιν "'έστρωσε το κόκκινο χαλί" σε έναν εγκληματία πολέμου προδίδουν μάλλον αμηχανία για ένα βασικό γεγονός: μετά τη ρωσική επέμβαση στη Συρία η Ουάσιγκτον έχει χάσει την πρωτοβουλία των κινήσεων βλέποντας ολόκληρη τη στρατηγική της για τη Μέση Ανατολή να κλονίζεται.
Εδώ και έναν χρόνο, η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της στην περιοχή βομβάρδιζαν καθημερινά τους τζιχαντιστές χωρίς να ανακόψουν στο παραμικρό τη δυναμική τους. Λίγες μέρες πριν τη ρωσική επέμβαση, το Ισλαμικό Κράτος συνέχιζε να προελαύνει ανενόχλητο πετυχαίνοντας καίριες νίκες σε βάρος του συριακού στρατού και φτάνοντας ένα βήμα πριν την κατάληψη της Δαμασκού. Το ίδιο διάστημα οι διπλωματικές προσπάθειες για την εξεύρεση πολιτικής λύσης προσέκρουαν σταθερά στην αντίσταση των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας, που έθεταν την απομάκρυνση του Άσαντ ως βασική προϋπόθεση για την έναρξη διαλόγου.
Την προηγούμενη εβδομάδα, όμως, και έπειτα από μερικές μόλις ημέρες ρωσικών επιχειρήσεων, η Ουάσιγκτον ζήτησε εσπευσμένα τη διεξαγωγή συνόδου κορυφής για την κρίση προκειμένου να αναζητηθούν τρόποι για να αποφευχθεί "η πλήρης καταστροφή" της Συρίας. Ήταν μια ομολογουμένως περίεργη διατύπωση.
Δεν ήταν καταστροφή όταν ο μισός πληθυσμός της Συρίας εγκατέλειπε τη χώρα αναζητώντας σωτηρία στην Τουρκία και μετέπειτα στην Ευρώπη. Δεν ήταν καταστροφή οι εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί και οι ισοπεδωμένες πόλεις. Δεν ήταν καταστροφή οι αγριότητες του Ισλαμικού Κράτους, οι διεστραμμένες εκτελέσεις των αιχμαλώτων και η ανατίναξη μοναδικών πολιτιστικών μνημείων.
Και εννοείται ότι ούτε οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί από τη συμμαχία που συγκρότησε η Ουάσιγκτον έφεραν την καταστροφή, ακόμη και αν διαρκούν τόσους μήνες. Η καταστροφή έρχεται τώρα, λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη των ρωσικών επιδρομών. Τώρα που η έκβαση του τετραετούς πολέμου φαίνεται να αλλάζει, που οι τζιχαντιστές αντιμετωπίζουν για πρώτη φορά σοβαρές δυσκολίες και ο συριακός στρατός κερδίζει έδαφος.
Ίσως επομένως να ήλθε καιρός για διαπραγματεύσεις. Και μάλιστα σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο. "Ο Σύρος πρόεδρος, Μπασάρ Αλ Άσαντ δεν χρειάζεται να φύγει αύριο ή την επόμενη μέρα" ήταν η απρόσμενη δήλωση του εκπροσώπου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Μαρκ Τόνερ. Την ίδια ώρα, αξιωματούχοι της τουρκικής κυβέρνησης δήλωναν στην εφημερίδα "Ζαμάν" ότι ο Άσαντ θα μπορούσε να παραμείνει στην εξουσία "για ένα εξάμηνο", μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία μετάβασης.
Φυσικά, υποχωρήσεις δεν γίνονται μόνο από τη μία πλευρά. Κατά την πρώτη επίσημη επίσκεψη ανώτατου Ιρανού αξιωματούχου στο Λονδίνο εδώ και μια δεκαετία, ο υφυπουργός Εξωτερικών, Χοσεΐν Αμίρ Αμπντολαχιάν ξεκαθάριζε ότι η Τεχεράνη "δεν εργάζεται για να διατηρηθεί ο Άσαντ στην εξουσία για πάντα".
Η επίσκεψη επομένως του Άσαντ στη Μόσχα θα μπορούσε να αποτελεί κάτι σαν τιμητική, αποχαιρετιστήρια εκδήλωση για έναν πιστό σύμμαχο, που τώρα οφείλει να παραχωρήσει τη θέση του σε κάποιον λιγότερο φθαρμένο Σύρο πολιτικό ή στρατηγό, ο οποίος θα μπορούσε να εγγυηθεί τόσο την επιστροφή στη σταθερότητα όσο και τη διατήρηση της ρωσικής επιρροής και των βάσεων.
Για τη Μόσχα το βασικό ζητούμενο ήταν πάντοτε η παραμονή του συριακού καθεστώτος με ή χωρίς τον Άσαντ. Δηλαδή, μια κατάσταση ανάλογη με αυτή που πέτυχε η Ουάσιγκτον στην Αίγυπτο μετά την ανατροπή του Μουμπάρακ. Μια δεύτερη επιδίωξη για το Κρεμλίνο ήταν η ανάσχεση των τζιχαντιστών στη Συρία προτού αυτοί επεκταθούν στον Καύκασο ανοίγοντας ένα ακόμη μέτωπο στο μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας.
Για την Ουάσιγκτον ο στόχος παραμένει, φυσικά, εντελώς διαφορετικός. Η ανατροπή του Άσαντ θα έβγαζε από την μέση έναν υπολογίσιμο αντίπαλο του Ισραήλ και έναν βασικό σύμμαχο της Μόσχας και της Τεχεράνης. Σκοπός δεν ήταν η παράδοση της χώρας στους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους αλλά η "καντονοποίηση" της χώρας στα πρότυπα της μεταπολεμικής Λιβύης.
Ο Ρίτσαρντ Χάας, σύμβουλος κάποτε του υπουργού Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ και σήμερα πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, διατυπώνει το σχέδιο με αρκετή ακρίβεια. "Μια Συρία θυλάκων και καντονίων ενδεχομένως να αποτελεί την καλύτερη δυνατή έκβαση για το άμεσο μέλλον. Ούτε οι ΗΠΑ ούτε οποιοσδήποτε άλλος έχουν ζωτικό εθνικό συμφέρον στο να αποκαταστήσουν μια συριακή κυβέρνηση που θα ελέγχει ολόκληρη την επικράτεια της χώρας" γράφει στο Project Syndicate.
Και ο Άσαντ; "Ο στόχος θα έπρεπε να είναι η απομάκρυνση του Άσαντ από την εξουσία και η δημιουργία μιας διάδοχης κυβέρνησης που θα διαθέτει τουλάχιστον την υποστήριξη της αλαουτικής βάσης και, ιδανικά, ορισμένων σουνιτών" προσθέτει. Άλλοι αναλυτές δεν διστάζουν ακόμη και να χαράξουν τα νέα σύνορα: ένα καντόνι για τους Κούρδους, ένα για τους Αλεουίτες, ένα για τους Δρούζους και ένα για τους σουνίτες. Επειδή, για την οργουελική διάλεκτο της Αυτοκρατορίας του Χάους, η αστάθεια είναι σταθερότητα.
