του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Αν κάτι προκαλεί έκπληξη, αυτό δεν είναι άλλο από την έκπληξη και την αγανάκτηση που έδειξε η γαλλική πολιτική ηγεσία ύστερα από τις αποκαλύψεις της Wikileaks για την παρακολούθηση τριών προέδρων της χώρας από την αμερικανική NSA. Λίγους μόλις μήνες νωρίτερα, το σενάριο είχε επαναληφθεί με θύμα τη γερμανική καγκελαρία, υπενθυμίζοντας και τότε ότι για τις μυστικές υπηρεσίες οποιασδήποτε χώρας δεν υπάρχει σύμμαχος που να θεωρείται απολύτως έμπιστος.
Σύμφωνα με το νέο πακέτο αποκαλύψεων της Wikileaks -που διόλου τυχαία συνέπεσε με τη συμπλήρωση τριών χρόνων εγκλεισμού του ιδρυτή της Τζούλιαν Άσαντ στην πρεσβεία του Ισημερινού στο Λονδίνο-, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έστηναν από το 2006 ώς το 2012 "αυτί" στις συνομιλίες των τριών τελευταίων προέδρων της Γαλλίας, του Φρανσουά Ολάντ και των δύο προκατόχων του Νικολά Σαρκοζί και Ζακ Σιράκ.
Η γαλλική κυβέρνηση κατήγγειλε "τις απαράδεκτες μεταξύ συμμάχων" μεθόδους των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, συγκάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας και κάλεσε σε απολογία τον Αμερικανό πρεσβευτή στο Παρίσι. Ο πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς ζήτησε μάλιστα από τις ΗΠΑ "να κάνουν ό,τι είναι δυνατό για να διορθώσουν" τη ζημιά που έχει προκληθεί στις αμερικανογαλλικές σχέσεις και να συνομολογήσουν έναν "κώδικα καλής συμπεριφοράς" μεταξύ συμμάχων.
Όλα αυτά θύμιζαν έντονα κάτι άλλο. Λίγους μήνες νωρίτερα, την ίδια αγανάκτηση είχε εκφράσει και η γερμανική κυβέρνηση, όταν αποκαλύφτηκε ότι η NSA παρακολουθούσε ακόμη και το κινητό τηλέφωνο της Γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ. Έπρεπε να φτάσουμε στον περασμένο Μάιο για να πληροφορηθούμε ότι οι γερμανικές μυστικές υπηρεσίες (BND) κατασκόπευαν και οι ίδιες επί χρόνια άλλους ευρωπαϊκούς στόχους -μεταξύ των οποίων η γαλλική κυβέρνηση και η Κομισιόν- για λογαριασμό της NSA. Προς τι επομένως τόση έκπληξη;
"Οι παρακολουθήσεις αποτελούν μέρος του παιχνιδιού και οι υπηρεσίες γνωρίζουν τους κανόνες. Τα πράγματα θα ήταν πιο πολύπλοκα αν είχαν αποκαλυφθεί τεχνικά στοιχεία για τις υποδομές της κατασκοπείας. Προς το παρόν, όμως, παραμένουμε στο κλασικό πολιτικό πεδίο" σημειώνει πρώην πράκτορας της γαλλικής DGSE (Γενική Διεύθυνση Εξωτερικής Ασφαλείας) στην εφημερίδα "Liberation".
Στην πράξη, η NSA συνεργάζεται άψογα με τις ευρωπαϊκές μυστικές υπηρεσίες όταν δεν κατασκοπεύει τις πολιτικές ηγεσίες τους. Αν εξαιρέσεις τις πέντε χώρες που ανήκουν στον αγγλοσαξωνικό συνασπισμό μυστικών υπηρεσιών Five Eyes (ΗΠΑ, Νέα Ζηλανδία, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία), η Γαλλία αποτελεί σήμερα τον στενότερο συνεργάτη της Ουάσιγκτον στον διαρκή πόλεμο κατά της τρομοκρατίας.
Τόσο στο Μαγκρέμπ όσο και στη Μέση Ανατολή, οι υπηρεσίες των δύο χωρών ανταλλάσουν συστηματικά πληροφορίες και αναλύσεις. Η εκλογή του Φρανσουά Ολάντ στην προεδρία προκάλεσε αρχικά κάποιες ανησυχίες στην άλλη όχθη του Ατλαντικού εξαιτίας της υπόσχεσής του για άμεση απόσυρση των γαλλικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν. Τα σύννεφα όμως διαλύθηκαν γρήγορα με τη γαλλική επέμβαση στο Μάλι. Αυτό διαβεβαίωσε τις ΗΠΑ ότι ο Ολάντ θα συνέχιζε στην Αφρική την πολιτική του προκατόχου του Νικολά Σαρκοζί, που το 2011 πρωτοστάτησε στην επέμβαση στη Λιβύη.
Από το Μάλι στο γαλλικό Patriot Act
Όπως αναφέρει ο πρώην πράκτορας της DGSE, το Μάλι αποτέλεσε το πεδίο όπου η συνεργασία μεταξύ των αμερικανικών και γαλλικών μυστικών υπηρεσιών ξεδιπλώθηκε σε όλη την έκτασή της. Στοιχεία από αμερικανικούς δορυφόρους έφταναν στα γαλλικά στρατεύματα προκειμένου να εντοπίζονται οι θέσεις των ανταρτών, ενώ χάρη στις αμερικανικές παρακολουθήσεις εντοπίστηκε και ένας Γάλλος πράκτορας που είχε συλληφθεί ως όμηρος στη Σομαλία. Πρόσφατα οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες ζήτησαν και πέτυχαν την εκτέλεση ενός τζιχαντιστή στο Πακιστάν με αμερικανικό drone.
"Οι Αμερικανοί έχουν κολοσσιαίους προϋπολογισμούς, που τους επιτρέπουν να παγιδεύουν με μαζικό τρόπο επικοινωνίες αλλά και να επεξεργάζονται γρήγορα και αποτελεσματικά αυτά τα δεδομένα" σημειώνει με θαυμασμό ο πρώην πράκτορας των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών.
Σε λίγο καιρό όμως δεν θα υπάρχει λόγος για ζήλιες. Η "αμερικανοποίηση" των ευρωπαϊκών μυστικών υπηρεσιών προχωρεί με ταχύ βηματισμό. Την ίδια στιγμή, άλλωστε, που η κυβέρνηση Ολάντ κατακεραύνωνε τις ΗΠΑ για τις αποκαλύψεις του Wikileaks, το Κοινοβούλιο της χώρας ενέκρινε νομοσχέδιο που διευκολύνει και μαζικοποιεί τις παρακολουθήσεις πολιτών στην ίδια τη Γαλλία. Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε χάρη στις ψήφους των βουλευτών της κυβερνητικής παράταξης, της δεξιάς αντιπολίτευσης και του κεντρώου UDI, ενώ καταψηφίστηκε μόνο από το Μέτωπο της Αριστεράς και τους Πράσινους.
Το επονομαζόμενο και γαλλικό Patriot Act, απόρροια του κλίματος τρομοϋστερίας που επικράτησε μετά τις τζιχαντιστικές επιθέσεις του Ιανουαρίου, επιτρέπει στις μυστικές υπηρεσίες να παρακάμπτουν τυπικότητες, όπως τα δικαστικά εντάλματα, για να παρακολουθήσουν κάθε μορφή ηλεκτρονικής επικοινωνίας και διευκολύνει την τήρηση ψηφιακών αρχείων για χρονικό διάστημα που μπορεί να φτάνει και τα πέντε χρόνια.
Ο υπουργός Εσωτερικών Μπερνάν Καζενέβ επιμένει ότι όλα αυτά δεν θα πρέπει να συγχέονται με τις παρακολουθήσεις της NSA. "Ο νόμος δεν επιτρέπει μαζικές παρακολουθήσεις. Τις απαγορεύει" σημειώνει, διαβεβαιώνοντας ότι υπάρχουν σοβαρές εγγυήσεις για την προστασία των "ατομικών ελευθεριών". Η Διεθνής Αμνηστία κρίνει παρόλα αυτά ότι ο νόμος φέρνει τη Γαλλία ένα βήμα πιο κοντά σε μια επιτήρηση τόσο γενικευμένη, ώστε "τίποτε να μην παραμένει μυστικό εκτός από την ίδια την παρακολούθηση".
