Του Πάτρικ Κόκμπερν
Οι δικαιολογίες που δίνει η CIA για τις πράξεις της έπειτα από τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της Γερουσίας για τα βασανιστήρια είναι παρόμοιες με εκείνες που έχουν χρησιμοποιήσει όλοι οι βασανιστές στο πέρασμα του χρόνου.
Ισχυρίζονται ότι οι πληροφορίες που απέσπασαν επιβάλλοντας αφόρητο πόνο ήταν ανεκτίμητης αξίας και δεν θα μπορούσαν να αποκτηθούν με διαφορετικά μέσα. Οι πληροφορίες όμως ρέουν ακατάσχετα επειδή τα θύματα των βασανιστηρίων ομολογούν ό,τι θέλουν να ακούσουν οι ανακριτές τους για να σταματήσουν τον πόνο.
Ο διευθυντής της CIA Τζον Ο'Μπρέναν παραδέχτηκε την προηγούμενη εβδομάδα ότι "παραμένει άγνωστο" αν οι βάναυσες ανακριτικές τεχνικές που χρησιμοποιούσε η υπηρεσία του απέφεραν χρήσιμες πληροφορίες. Εκείνο όμως που χαρακτηρίζει τις σημαντικές πληροφορίες είναι η σημαντική αύξηση των όσων γνωρίζουμε. Με το να ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει τρόπος να ξέρουμε αν τα βασανιστήρια -αναβαπτισμένα σε Προωθημένες Τεχνικές Ανάκρισης- παράγουν γνώση, ο Μπρέναν ομολογεί ουσιαστικά την αποτυχία.
Τα βασανιστήρια πάντοτε παράγουν ανακριβείς πληροφορίες, επειδή προέρχονται από κάποιον που προσπαθεί να αποφύγει ένα αφόρητο μαρτύριο. Ο ανακριτής είναι ευτυχής επειδή ξεσκέπασε συνωμοσίες ή πλεκτάνες και ικανοποιείται ακόμη περισσότερο όταν οι πληροφορίες επιβεβαιώνονται με λεπτομέρειες και από άλλα θύματα βασανιστηρίων. Έχοντας αποκαλύψει αυτές τις διαβολικές προθέσεις, που δεν μπορούσαν να αποκαλυφτούν με άλλα μέσα, οι ανακριτές απορρίπτουν στη συνέχεια κάθε πληροφορία που δεν αποτελεί προϊόν ακραίας αγωνίας.
Αυτός ο διεστραμμένος τρόπος σκέψης κυριάρχησε στη CIA. Η έκθεση της Γερουσίας αναφέρει ενδεικτικά ότι την πρώτη μέρα της κράτησης του ο Χαλίντ Μοχάμαντ "έδωσε λεπτομερή περιγραφή Πακιστανού τρομοκράτη, όμως οι πληροφορίες απορρίφθηκαν ακριβώς επειδή έγιναν στο πρώτο στάδιο της σύλληψης, κατά το οποίο η CIA πιστεύει ότι οι κρατούμενοι δίνουν ανακριβείς ή άχρηστες πληροφορίες". Στη συνέχεια, ο Μοχάμαντ υποβλήθηκε σε εικονικό πνιγμό 183 φορές, με αποτέλεσμα να ομολογήσει πράγματα που αποδείχτηκαν εντελώς ανακριβή. Σε άλλο σημείο της έκθεσης αναφέρεται ότι "οι αποκαλύψεις του Μοχάμαντ οδήγησαν τη CIA να συλλάβει και να ανακρίνει υπόπτους που τελικά αποδείχτηκαν αθώοι".
Μια αποκαλυπτική πλευρά της χρήσης βασανιστηρίων από τη CIA είναι το πόσα κοινά σημεία παρουσιάζει η εμπειρία της με εκείνους που τα χρησιμοποίησαν σε παλαιότερες περιόδους. Τη δεκαετία του '30, η σοβιετική ασφάλεια είχε πειστεί ότι η Σοβιετική Ενωση ήταν γεμάτη προδότες και κατασκόπους επειδή χιλιάδες ομολογίες που έγιναν κάτω από βασανιστήρια επιβεβαίωναν την υπόθεση. Με κάθε ομολογία, εμπλέκονταν νέοι συνωμότες, που ομολογούσαν και αυτοί με τη σειρά τους.
Σε προγενέστερη εποχή, η αναγνώριση, βασανισμός και δολοφονία χιλιάδων ανδρών και γυναικών που κατηγορήθηκαν για μαγεία στην Ευρώπη βασίζονταν στα ίδια επιχειρήματα και μεθόδους που χρησιμοποίησε και η CIA. Αν ανατρέξει κανείς στο κλασικό βιβλίο του Τρέβορ Ρόπερ για το Κυνήγι των Μαγισσών στην Ευρώπη του 16ου και 17ου αιώνα, θα μείνει έκπληκτος από τις ομοιότητες που παρουσιάζουν οι ανακριτικές μέθοδοι.
Τα βασανιστήρια και η πίστη στη μαγεία συνδέονταν άμεσα. Ο Τρέβορ Ρόπερ επισημαίνει ότι "η άνοδος και η παρακμή της υστερίας για τη μαγεία στην Ευρώπη συμπίπτει με την άνοδο και την παρακμή των δικαστικών βασανιστηρίων". Οι ομολογίες έδειχναν να επιβεβαιώνουν η μία την άλλη επειδή οι ανακριτές χρησιμοποιούσαν "ταυτόσημες πηγές, οδηγίες και ερωτήσεις".
Οι ανακριτές τότε δεν προσπαθούσαν να παραπλανήσουν, όπως η CIA σήμερα, για τις μεθόδους τους. Βασάνιζαν άνδρες και γυναίκες συντρίβοντας τα δάκτυλά τους στη μέγγενη, καίγοντάς τους με καυτά σίδερα ή συντρίβοντας τα κόκκαλά τους. Όσοι αμφιβάλλουν ότι η CIA βασάνιζε και αυτή ανθρώπους, θα πρέπει να σημειώσουν ότι η βασική μέθοδος που χρησιμοποιούσε η CIA για να αποσπάσει πληροφορίες ήταν η στέρηση ύπνου. Θα πρέπει να διαβάσουν, στη συνέχεια, το βιβλίο του Τρέβορ Ρόπερ και ειδικά το απόσπασμα που αναφέρει ότι οι ανακριτές της Ιεράς Εξέτασης ανακάλυψαν ότι "τίποτε δεν ήταν τόσο αποτελεσματικό όσο το tormentum insomniae, το βασανιστήριο της στέρησης του ύπνου", και ότι ακόμη και όσοι άντεξαν σε άλλες φρίκες τελικά υπέκυπταν και "ομολογούσαν ότι συμμετείχαν σε πρακτικές μαγείας".
Οι υπερασπιστές των πράξεων της CIA θα μπορούσαν βέβαια να υποστηρίξουν ότι υπάρχει μια βασική διαφορά: η μαγεία δεν υπήρχε, ενώ η Αλ Κάιντα υπάρχει. Το επιχείρημα αυτό οδηγεί όμως σε δυο βασικά συμπεράσματα.
Η CIA υλοποίησε το πρόγραμμα βασανιστηρίων με μια προχειρότητα που δείχνει ότι ενδιαφερόταν περισσότερο να εντυπωσιάσει τον Λευκό Οίκο από το να ανακαλύψει πραγματικές συνωμοσίες.
Πώς αλλιώς μπορούμε να εξηγήσουμε το γιατί επέτρεψε σε εργολάβους χωρίς εμπειρία για τη Μέση Ανατολή ή οτιδήποτε άλλο να διεξάγουν ανακρίσεις; Με δεδομένο το ύψος της αμοιβής -δύο ψυχολόγοι έλαβαν 81 εκατομμύρια δολάρια-, οι ανακριτές είχαν κάθε κίνητρο να παριστάνουν ότι η δουλειά τους είχε ανεκτίμητη αξία. Το 2004, η CIA κατόρθωσε να βασανίσει ακόμη και δύο δικούς της πληροφοριοδότες, σύμφωνα με την έκθεση. Αναφέρεται ότι, "αφού αμφότεροι οι κρατούμενοι πέρασαν σχεδόν 24 ώρες αλυσοδεμένοι όρθιοι σε έναν τοίχο, τα αρχηγεία της υπηρεσίας επιβεβαίωσαν πως αποτελούσαν πρώην πηγές της". Προτού συλληφθούν, οι δύο πρώην κατάσκοποι της CIA είχαν επανειλημμένα προσπαθήσει να επικοινωνήσουν με την υπηρεσία ισχυριζόμενοι ότι διέθεταν σημαντικές πληροφορίες.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη τρόπος της επικέντρωσης της CIA στον αποκαλούμενη "πυρήνα" της Αλ Κάιντα του Οσάμα Μπιν Λάντεν που αποδείχτηκε ιδιαίτερα επιβλαβής τα τελευταία 13 χρόνια. Η οργάνωση πραγματοποίησε ένα συντριπτικά αποτελεσματικό πλήγμα την 11η Σεπτεμβρίου, αλλά τα επόμενα χρόνια δεν έδειξε ποτέ ότι είχε τις δυνατότητες που ισχυριζόταν η αμερικανική κυβέρνηση. Οι περισσότερες από τις αποτυχημένες επιχειρήσεις της, όπως ο "βομβιστής με το παπούτσι", μπορεί να έλαβαν εκτενή δημοσιότητα από τα ΜΜΕ, αλλά αποτελούσαν μάλλον ερασιτεχνικές προσπάθειες από αξιοθρήνητα άτομα. Ήταν όμως στο συμφέρον της CIA να ισχυρίζεται ότι έκανε εξαιρετική δουλειά στα ορεινά χωριά της Υεμένης και του Βαζιριστάν καταπολεμώντας παρόμοιες απειλές.
Παρά τα βασανιστήρια και τη μεταφορά κρατουμένων από τη CIA σε άλλες χώρες -όπως η Συρία και η Λιβύη-, τα κινήματα τύπου Αλ Κάιντα πέτυχαν τελικά να δημιουργήσουν το δικό τους κράτος στο Ιράκ και τη Συρία ενώ σήμερα έχουν θέσει υπό τον έλεγχό τους μεγάλα μέρη του Αφγανιστάν, της Λιβύης και της Σομαλίας. Την ώρα που η CIA αποσπούσε ομολογίες για φανταστικές συνωμοσίες, οι κληρονόμοι των δραστών της 11ης Σεπτεμβρίου πετύχαιναν νίκες στον πραγματικό κόσμο.
The Independent
