Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Με αφορμή την καυτή υπόθεση των Lux Leaks ή αλλιώς των αποκαλύψεων ότι επί σειράν ετών οι μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου, που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη, εκμεταλλεύονταν τις... διευκολύνσεις του Λουξεμβούργου για να μην πληρώνουν φόρους, εγείρονται αυτές τις μέρες ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα: Πρώτον, το αιώνιο «το νόμιμο είναι και ηθικό;". Δεύτερον, μπορεί να εμπιστευτεί κανείς έναν μετανοημένο λύκο να φυλάει τα πρόβατα; Τρίτον, έχει μια μικρή χώρα την ίδια αντιμετώπιση με τις μεγάλες; Και τέταρτον -και σημαντικότερον επί της ουσίας-, υπάρχει πραγματικά πρόθεση από τις κυβερνήσεις της Ευρώπης και από τη νέα Κομισιόν να μειώσουν τις νόμιμες δυνατότητες φοροδιαφυγής για τα μεγάλα ψάρια;
Μια περίληψη προηγουμένων πρώτα. Πριν από δέκα μέρες δημοσιοποιήθηκε ταυτόχρονα σε πολλές χώρες του κόσμου μια μεγάλη δημοσιογραφική έρευνα για το πώς 340 μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, από την Amazon μέχρι τη Fiat κι από την AIG μέχρι την Deutsche Bank, σε αγαστή συνεργασία με τις φορολογικές αρχές του Λουξεμβούργου, κατάφερναν να πληρώνουν ένα εξαιρετικά μικρό μέρος από τους φόρους που τους αναλογούσαν, στερώντας δισεκατομμύρια ευρώ από τα δημόσια ταμεία των χωρών στις οποίες έβγαζαν τα κέρδη τους.
Το σύστημα ήταν υπερβολικά περίπλοκο - «ούτε οι ειδικοί στους οποίους απευθυνθήκαμε για να μας εξηγήσουν κάποιες διαδικασίες δεν ήταν σε θέση να το κάνουν» έλεγε ένας από τους δημοσιογράφους της διεθνούς σύμπραξης που έκανε την έρευνα- και στήθηκε χάρη στην πολιτική βούληση των αρχών του Λουξεμβούργου, στα καλοπληρωμένα καραβάνια ειδικών δικηγόρων και λογιστών, αλλά και στις «τρύπες» των ευρωπαϊκών συνθηκών, που, αντί να απαγορεύουν, ενισχύουν αυτό που κομψά ονομάζεται «φορολογικός ανταγωνισμός» μεταξύ των κρατών - μελών. Ή, αλλιώς, «ελάτε σε μας, επειδή θα πληρώνετε λιγότερα»...
Η αποκάλυψη των Lux Leaks -λέγονται έτσι διότι, όπως και στην περίπτωση των Wiki Leaks, κάποιος άγνωστος πληροφοριοδότης έστειλε ένα βουνό απόρρητων φακέλων στην ομάδα των 80 δημοσιογράφων από 26 χώρες για να τους ερευνήσουν και να τους δημοσιοποιήσουν- έσκασε τρεις μέρες μετά την επίσημη εγκατάσταση του πρώην πρωθυπουργού του Λουξεμβούργου Ζαν Κλοντ Γιούνκερ στην προεδρία της Κομισιόν. Άμεση ήταν λοιπόν η πίεση εχθρών και φίλων, αντιπάλων και υποστηρικτών στον νέο «κυβερνήτη» της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κάνει την αυτοκριτική του, να πείσει ότι μπορεί να σταθεί στο ύψος του νέου ρόλου του ή ακόμη και να παραιτηθεί - όλη η γκάμα άνοιξε.
Μετά από μία εβδομάδα επίμονης σιωπής, ο Γιούνκερ εμφανίστηκε την περασμένη Τετάρτη ενώπιον του Τύπου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις Βρυξέλλες, έκανε ένα είδος αυτοκριτικής -«ήταν νόμιμη αλλά όχι και ηθική η πρακτική της χώρας μου»-, προσπάθησε να πείσει ότι τώρα πια δεν θα υπάρξει σύγκρουση συμφερόντων -«έχω αναλάβει τη δέσμευση να πατάξω τη φοροδιαφυγή και θα το κάνω»- και αρνήθηκε να παραιτηθεί.
Η συζήτηση περί ηθικής
Η γραμμή άμυνας του Γιούνκερ ήταν ουσιαστικά η εξής: Έκανα στο παρελθόν το καθήκον μου ως πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, προσπαθώντας να κερδίσει η χώρα μου στον φορολογικό ανταγωνισμό εντός της Ε.Ε. Όλα ήταν νόμιμα - και τα κάνουν και άλλοι. Τώρα ως πρόεδρος της Κομισιόν θα αγωνιστώ για τη φορολογική εναρμόνιση μεταξύ των χωρών μελών -ώστε να μην είναι πια νόμιμη αυτού του είδους η φοροαποφυγή- κι έχω ήδη στείλει ένα σχέδιο στις κυβερνήσεις προς διαβούλευση για μια αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών - μελών για το ποιες εταιρείες πληρώνουν, πόσους φόρους, σε ποια χώρα.
Ήταν πειστικός ο Γιούνκερ στη δέσμευσή του να στεγνώσει τους φορολογικούς παραδείσους εντός της Ε.Ε., ενώ ήταν ένας από αυτούς που τους έστησαν; Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Κάποιοι έσπευσαν να πουν ότι τον πιστεύουν, κυρίως αυτοί που τον ψήφισαν ως πρόεδρο της Κομισιόν, ακόμη κι αν δεν τον ήθελαν διότι θα προτιμούσαν έναν πιο... βολικό.
Πρώτος βγήκε να τον υπερασπιστεί ο νέος επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων, Γάλλος σοσιαλιστής Πιερ Μοσκοβισί -και ήταν αναμενόμενο, επειδή είναι στο ίδιο μήκος κύματος με τον Γιούνκερ σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της ευρωκρίσης- αλλά στη συνέχεια τον στήριξε και ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, Χριστιανοδημοκράτης μεν όπως ο Γιούνκερ, αλλά με διαφορετική αντίληψη για το πού πρέπει να οδεύσει δημοσιονομικά η Ευρώπη.
Κάποιοι πάλι θέλουν περισσότερες εξηγήσεις και ισχυρότερες δεσμεύσεις, όπως η Κοινοβουλευτική Ομάδα της Αριστεράς στο Ευρωκοινοβούλιο, καθώς κι ένα μεγάλο μέρος των Πράσινων και κάποιοι Σοσιαλιστές.
Τέλος, υπάρχουν και κάποιοι που πατούν πάνω στη συζήτηση περί ηθικής για να ζητήσουν την παραίτηση του Γιούνκερ για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των Βρετανών, τόσο των συντηρητικών του πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, όσο και των ευρωσκεπτικιστών του Νάιτζελ Φάρατζ. Η χώρα με τη μακρά εμπειρία σε φορολογικούς παραδείσους -Τζέρσεϊ το λένε, στη Μάγχη κείτεται- ζητά το κεφάλι του Γιούνκερ επί πίνακι, επειδή τον θεωρεί υπερβολικά και επικίνδυνα «ομοσπονδιακό», αλλά βολεύεται και με την κατηγορία της ανηθικότητας.
Η μοίρα των μικρών...
Η γραμμή άμυνας της νυν κυβέρνησης του Λουξεμβούργου, πάλι, θυμίζει λίγο αυτήν της Κύπρου, όταν βρέθηκε στο στόχαστρο πριν από δύο χρόνια. Έλεγαν τότε οι Κύπριοι: Μας κατηγορείτε για ξέπλυμα μαύρου χρήματος, επειδή είμαστε μικρή χώρα κι επειδή τα περί ων ο λόγος κεφάλαια είναι ρωσικά. Δεν λέτε τίποτε για το Λουξεμβούργο, επειδή τα κεφάλαια είναι γερμανικά, γαλλικά κ.λπ.
Λέει τώρα ο υπουργός Εξωτερικών του Λουξεμβούργου Ζαν Άσελμπορν: Μας κατηγορείτε επειδή είμαστε μικρή χώρα και νικήσαμε τις μεγαλύτερες -Βρετανία, Ολλανδία, Αυστρία- στο ίδιο τους το φορολογικό παιχνίδι. Δεν κάναμε τίποτε παράνομο και είμαστε πρόθυμοι να συμμορφωθούμε σε νέους δικαιότερους κανόνες, εφόσον επιβληθούν σε όλους. Μάλιστα, ο ετοιμόλογος Άσελμπορν είχε και μια... ευφυή δικαιολογία για τις εταιρείες - γραμματοκιβώτια: «Δεν έχουμε χώρο για κτήρια στο μικρό Λουξεμβούργο, γι' αυτό έχουμε μόνο γραμματοκιβώτια».
...και η ουσία
Πάντως, η φασαρία που προκάλεσε το σκάνδαλο του Λουξεμβούργου -και οι πιθανές επιπτώσεις του στο μέλλον του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και της νέας Κομισιόν- δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα έχει θετικά αποτελέσματα επί της ουσίας στο θέμα της πάταξης της νομότυπης φοροδιαφυγής.
Δεν είναι ότι δεν γίνεται απολύτως τίποτε σε θεσμικό επίπεδο. Αλλά οι διαδικασίες ελέγχου στις οποίες καταφέρνουν μετά από μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, εξαιτίας και των αντιδράσεων και κωλυσιεργιών των διάφορων "Λουξεμβούργων", να καταλήξουν οι Ευρωπαίοι είναι πολύπλοκες, χρονοβόρες και με παραθυράκια, που μπορούν πολύ γρήγορα να εκμεταλλεύονται οι μεγάλες εταιρείες και οι πραγματικά πλούσιοι, με τις στρατιές των δικηγόρων τους και των τραπεζιτών τους.
Φαίνεται ήδη στο παράδειγμα της Ελβετίας και της ύψιστης θυσίας της να χαλαρώσει το τραπεζικό της απόρρητο. Με το πάτημα ενός κουμπιού πολλά κεφάλαια προσγειώθηκαν σχεδόν αμέσως στο Λουξεμβούργο -κι αυτά με τη σειρά τους θα πάρουν τον δρόμο για την Ολλανδία, την Ιρλανδία ή το βρετανικό Σίτι μόλις σφίξει ο κλοιός γύρω από το Μεγάλο Δουκάτο. Αλλά, ακόμη κι αν η Κομισιόν του Γιούνκερ -εφόσον επιβιώσει από αυτό το σκάνδαλο- και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποφασίσουν στ' αλήθεια να κλείσουν όλα τα παράθυρα, υπάρχουν πάντα το αμερικανικό Ντέλαγουερ και η Σιγκαπούρη...
