Του Ράλφ Άτκινς
Για τις αγορές το πνεύμα της αμερικανικής οικονομίας καταλαμβάνεται από στοιχεία για την απασχόληση και από τις τιμές των μετοχών. Στη Βρετανία, κοιτούν τις τιμές των ακινήτων. Για να φτάσουν στην ψυχή της γερμανικής βιομηχανίας, που κινεί τις ηπειρωτικές οικονομίες της Ευρώπης, παρακολουθούν τις βιομηχανικές πωλήσεις.
Αυτή τη βδομάδα, η διάθεση είναι ξαφνικά ζοφερή. Οι απότομες πτώσεις τον Αύγουστο -οι μεγαλύτερες από το 2009 για τις εξαγωγές, τις βιομηχανικές παραγγελίες και την παραγωγή- εγείρουν φόβους πως η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, η Γερμανία, έχει πάρει την κατιούσα. Την ώρα που κυκλοφόρησαν τα στοιχεία αυτά, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο από την Ουάσιγκτον προειδοποίησε πως υπάρχει 40% πιθανότητα για νέα ύφεση στην Ευρωζώνη. Στη Γερμανία, ο δείκτης Dax έπεσε 9% μέσα σε τρεις εβδομάδες και οι μετοχές της Ευρωζώνης κατά 7%.
Η αλλαγή αυτή εξηγεί τα δεινά που υπέστησαν οι παγκόσμιες αγορές αυτό τον μήνα. Στο πρώτο μισό του 2014, οι παγκόσμιοι επενδυτές στοιχημάτισαν στη σταδιακή ανάκαμψη της Ευρωζώνης από τα τραύματα που προκάλεσε η κρίση χρέους. Ο επαναπατρισμός κεφαλαίων έσπρωξε πιο ψηλά το ευρώ. Με την ανάπτυξη να είναι τώρα απογοητευτική και τους φόβους για αποπληθωρισμό να αυξάνονται, κάποιοι επενδυτές αποχωρούν. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει η EPFR, που παρέχει στοιχεία για την κίνηση των funds, έχουν γίνει 12 εκροές τις προηγούμενες 13 εβδομάδες.
Η δραματική επανακατηγοριοποίηση του στόρυ της ανάκαμψης της ηπειρωτικής Ευρώπης σε κάτι πολύ πιο σκοτεινό έχει συνέπειες σε περισσότερους από τους κοντινούς γείτονες, όπως είναι η Βρετανία. Αυτό που συμβαίνει δεν είναι μια επανεμφάνιση της κρίσης του 2012, όταν η Ευρωζώνη έφτασε πολύ κοντά στη διάλυση. Αντίθετα, η "Ιαπωνοποίηση" της ηπείρου -με υποτονική ανάπτυξη και πτώση των τιμών- θα μπορούσε να λειτουργήσει ως τροχοπέδη για την παγκόσμια οικονομία για πολλά χρόνια. Τουλάχιστον εξίσου ανησυχητικές είναι οι αδυναμίες της ηπείρου, που ίσως να αντανακλούν ανισορροπίες παρόμοιες με εκείνες που φέρονται να οδήγησαν και στην παγκόσμια κρίση του 2007.
Μια έκθεση αυτής της εβδομάδας του Τζορτζ Σαραβέλος, που χαράσσει τη στρατηγική της Deutsche Bank, υποστηρίζει πως ο κόσμος επιβαρύνεται από λιμνάζοντα κεφάλαια που δημιουργήθηκαν από το τεράστιο πλεόνασμα ρευστότητας της Ευρώπης. Ενώ οι πρωταθλητές στις εξαγωγές ευημερούν, οι εισαγωγές πέφτουν από μια αδύναμη εσωτερική ζήτηση. "Περί τα 400 δισ. δολάρια κάθε χρόνο, τα πλεονάσματα ρευστότητας της Ευρώπης είναι μεγαλύτερα από αυτά της Κίνας τη δεκαετία του 2000. Αν διατηρηθούν, θα είναι τα μεγαλύτερα πλεονάσματα στη χρηματοπιστωτική ιστορία" τονίζει ο κ. Σαραβέλος.
Στα πρώτα χρόνια αυτού του αιώνα, η ανακύκλωση του πλεονάσματος της Κίνας σε αμερικανικά κρατικά ταμεία είχε ως αποτέλεσμα το αίνιγμα των εξαιρετικά χαμηλών αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων που κινούνταν αντιστρόφως ανάλογα από τις τιμές.
Με τη σειρά τους, τα χαμηλά επιτόκια τροφοδότησαν την ανάπτυξη στα στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου. Τώρα, με τις χαμηλές επιδόσεις της Ευρώπης, γράφει ο κ. Σαραβέλος: «Περιμένουμε τεράστιες πλεονάζουσες αποταμιεύσεις στην Ευρώπη σε συνδυασμό με την επιθετική χαλάρωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να οδηγήσει σε κάποιες από τις μεγαλύτερες εκροές κεφαλαίου στην ιστορία των χρηματοπιστωτικών αγορών".
Μια μεγάλης κλίμακας ποσοτική χαλάρωση από την ΕΚΤ ή μια ευρείας κλίμακας αγορά κρατικών ομολόγων ισχυρίζεται ότι θα ενθαρρύνει έναν αγώνα από τους Ευρωπαίους επενδυτές για την καλύτερη απόδοση των assets τους στο εξωτερικό. Παρά το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο συνεπάγεται συνήθως ένα ισχυρότερο νόμισμα, ο κ. Σαραβέλος προβλέπει πως το ευρώ θα μειωθεί στα 95 λεπτά του δολαρίου από το τέλος του 2017 από το 1,27 που είναι τώρα.
Θα μπορούσε η Ευρώπη να γίνει μια τόσο αποσταθεροποιητική παγκόσμια δύναμη; H Eυρώπη δεν έχει έναν κρατικό μηχανισμό που να προωθεί αποθέματα στα ταμεία των ΗΠΑ. Ο προορισμός των κεφαλαίων αποφασίζεται απο εκατομμύρια επενδυτών, οπότε οι επιπτώσεις διαχέονται.
Οι Γερμανοί συντηρητικοί θα υποστήριζαν πως οι ώριμες οικονομίες με ολοένα πιο γηράσκοντες πληθυσμούς θα έπρεπε να έχουν πλεονάσματα - και πως το κεφάλαιο θα έπρεπε να κυλά από τις εξελιγμένες στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ακόμη, η ΕΚΤ απέχει ακόμη απο το να μπει σε τροχιά ποσοτικής χαλάρωσης και τα μέτρα που έχει ήδη πάρει ίσως να οδηγήσουν σε εισροές αν αναζωογονούσαν τις επενδυτικές δαπάνες.
Η θέση για τα λιμνάζοντα κεφάλαια ίσως να τραβήξει την προσοχή ωστόσο, γιατί συνδέει τα προβλήματα της Ευρώπης με την αδύναμη τοπική ανάπτυξη. Υποστηρίζει πως η επιθετική δράση της ΕΚΤ θα είχε περιορισμένο αποτέλεσμα - και θα έβλαπτε τον υπόλοιπο κόσμο. Ενώ ο Μάριο Ντράγκι, πρόεδρος της ΕΚΤ, έσπρωξε το ευρώ πιο χαμηλά, ένα πιο αδύναμο νόμισμα δεν θα αντισταθμίσει την απουσία εγχώριων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και της δημοσιονομικής στήριξης.
Δεν υπήρχε καμία εξήγηση για τα αρνητικά στοιχεία της Γερμανίας, αφήνοντας έτσι ανοιχτό το ενδεχόμενο να επρόκειτο για μια απλή κακοτοπιά. Η νευρικότητα που προκάλεσε το εμπάργκο της Δύσης στη Ρωσία και τούμπαλιν θα μπορούσε να έχει πυροδοτήσει αυτές τις χαμηλές πτήσεις. Η πτώση του γιεν, το οποίο ευνοεί τις ιαπωνικές εξαγωγές έναντι αυτών της Ευρωζώνης, είναι ακόμη μια πιθανή αιτία. Αλλά η αποτυχία μπορεί να είναι απλώς το αποτέλεσμα μιας γενικής κατάρρευσης της εμπιστοσύνης στην Ευρώπη.
