Ιδρύθηκε το 1924 από τον Αντόνιο Γκράμσι ως εφημερίδα του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και ονομάστηκε «L' Unita» («Η Ενότητα»), θέλοντας να αναδείξει την ανάγκη της ενότητας μεταξύ εργατών - αγροτών και να νοηματοδοτήσει μια άλλη οπτική για την αντιμετώπιση του ιταλικού προβλήματος, που ονομάστηκε «Mezzogiorno» - το οποίο ήταν μια ιδεολογική καθώς και πολιτιστική διαχωριστική γραμμή μεταξύ του πλούσιου αναπτυγμένου βιομηχανικού Βορρά και του φτωχού αγροτικού Νότου.
Ο Λένιν έλεγε: «Η εφημερίδα δεν είναι μόνο συλλογικός προπαγανδιστής και συλλογικός διαφωτιστής, μα και συλλογικός οργανωτής». Η «L' Unita» δεν έμεινε μονάχα σε αυτό τον εργαλειακό ρόλο. Έγινε φορέας πολιτισμού. Το να διαβάζει κάποιος τη «L' Unita» αποτελούσε καθοριστικό στοιχείο ανθρωπολογικής, ιδεολογικής, πολιτιστικής και αξιακής ταυτότητας. Δανείστηκε την κεντρική ιδέα από την παράδοση των «λαϊκών γιορτών» της ιταλικής υπαίθρου, κι έκανε τα δικά της φεστιβάλ. Από τις σελίδες της πέρασαν μεγάλες μορφές του πνεύματος, όπως ο συγγραφέας Ίταλο Καλβίνο, ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι, ο ποιητής Τσέζαρε Παβέζε και πολλοί άλλοι άνθρωποι της διανόησης και της τέχνης. Διευθυντής της υπήρξε ο γνωστός σε όλους μας Πιέτρο Ινγκράο από το 1947 ώς το 1956, κατόπιν πρότασης του Παλμίρο Τολιάττι στο Πολιτικό Γραφείο. Το PCI αποφάσισε να μην έχει μια απλά προπαγανδιστική εφημερίδα, αλλά μια εφημερίδα η οποία θα έχει θέματα για όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, ακόμη και για το ποδόσφαιρο.
Η «L' Unita» την περίοδο της μεγάλης ακμής έφτασε να πουλάει μέχρι και 100.000.000 αντίτυπα ετησίως. Με τη διάλυση του PCI, πουλήθηκε σε έναν κεντροαριστερό μεγαλοεπιχειρηματία. Την περίοδο των σαρωτικών αλλαγών δε έδινε δωρεάν σε μια κυριακάτικη έκδοση την Αγία Γραφή...
Από την 1η Αυγούστου δεν θα υπάρχει πια στα περίπτερα, γιατί μπαίνει σε καθεστώς εκκαθάρισης.
Η «L' Unita» δεν είναι θύμα μονάχα πολιτικών επιλογών. Είναι θύμα μιας ευρύτερης -και επί το συντηρητικότερο προφανώς- μετατόπισης ολόκληρης της πολιτιστικής ζωής μιας χώρας, στην οποία η κουλτούρα έπαιζε πάντα καθοριστικό ρόλο. Η επέλαση του Μπερλουσκόνι, όσο κι να μας φαίνεται παράξενο, δεν έχει σταματήσει. Ο μπερλουσκονισμός δεν είναι μόνο ένα στεγνό πολιτικό φαινόμενο. Έχει πολιτιστικές αφετηρίες και γι' αυτό, ακόμα και σήμερα, παραμένει συμπαγής και διατηρεί τις δυνάμεις του.
Το διάβασμα της εφημερίδας για εμάς τους αριστερούς και τους κομμουνιστές, λοιπόν, δεν συνιστά μόνο μια πρακτική τού να πάρουμε τη γραμμή κάθε πρωί και να την μεταλαμπαδεύσουμε στο εργοστάσιο, στους τόπους δουλειάς, στις γειτονιές και τις παρέες μας. Είναι μια πράξη βαθέως πολιτιστικού χαρακτήρα. Όπως έχει πει ο αγαπητός μου φίλος και σύντροφος Στέλιος Παππάς, «Η εφημερίδα συνιστά πολιτισμό».
Για συντρόφους που έζησαν στην Ιταλία και τη διάβαζαν καθημερινά, ο τερματισμός της κυκλοφορίας της «L' Unita» συνιστά μια βαθιά πληγή στα νεανικά οράματα που παραμένουν ακόμη ζωντανά.
Όχι. Η «L' Unita» δεν έκλεισε τώρα. «Έκλεισε», όταν ένας πολίτης πίστευε ότι θα γίνει καλύτερος άνθρωπος, βλέποντας τα κανάλια του Μπερλουσκόνι κι όχι διαβάζοντας. Ο Γκρίλο πανηγυρίζει. Το μέλλον άγνωστο... Ακούγονται πολλά, μέχρι και για επιχειρηματίες οι οποίοι (φευ!) ανήκουν στην Κεντροδεξιά...
Addio, «L' Unita»...
