Η Γάζα αποτελεί ένα ιδιαίτερο κομμάτι της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής που την φιλοξενεί. Οι κάτοικοί της έχουν χαρακτηριστεί ως οι πλέον απείθαρχοι κι ανυπόταχτοι όχι μόνο στη σύγχρονη ιστορία αλλά στο πέρασμα των αιώνων. Οι βίαιες αντιπαραθέσεις με τους εισβολείς που σε διαφορετικές περιόδους επιχείρησαν να δαμάσουν την περιοχή διδάσκονται σε στρατιωτικές ακαδημίες. Οι εκδικητικές καταστροφές των υποδομών της πόλης προηγήθηκαν πάντοτε της αποχώρησης των ξένων στρατευμάτων. Ο Μέγας Αλέξανδρος ισοπέδωσε τη Γάζα πριν την εγκαταλείψει, έχοντας τραυματιστεί ο ίδιος και μετρώντας τεράστιες απώλειες που δεν μπορούσε να δικαιολογήσει ένα τόσο μικρό κομμάτι γης.
Οι Βρετανοί, το 1917, αδυνατώντας να επιβληθούν, με τα πλέον εξελιγμένα όπλα που διέθεταν εκείνη την περίοδο, αλλά και μια δύναμη 30.000 στρατιωτών, αποφάσισαν πρώτα να καταστρέψουν τα σπίτια των ντόπιων κι έπειτα να τραβηχτούν στην περιφέρεια της Λωρίδας της Γάζας.
Η Γάζα, κατά μια έννοια, είναι συνώνυμη της καταστροφής. Η ισοπέδωσή της, οι καταστροφές, οι εκατόμβες των θυμάτων, ο ανθρώπινος πόνος, την ακολουθούν ως ιστορία κι αποτελούν μέρος της σύγχρονης καθημερινότητάς της.
Οι καταστροφές
«Για εσάς από τις άλλες χώρες, το να χτίσετε ένα σπίτι αποτελεί ενασχόληση μιας συγκεκριμένης περιόδου της ζωής σας. Για εμένα αποτελεί μόνιμη ασχολία. Για την ακρίβεια, έχω χτίσει τρία σπίτια. Ακριβώς στο ίδιο σημείο. Κάθε φορά που το Ισραήλ εισβάλλει στη Γάζα, γκρεμίζουν το σπίτι μου κι εγώ μετά το ξαναχτίζω». Τα λόγια αυτά ανήκουν στον Χάλεντ, υπάλληλο του ξενοδοχείου που διέμεινα την προηγούμενη εβδομάδα στη Γάζα.
Ο Χάλεντ μένει στο Μπέιτ Χανούν, το βόρειο τμήμα της Λωρίδας της Γάζας, το οποίο έχει καταληφθεί εκ νέου από τις δυνάμεις που εισέβαλαν.
Χθες το πρωί, τον κάλεσα στο τηλέφωνο για να μάθω νέα του. Το σπίτι του δεν είναι πλέον κατοικήσιμο. Ένα βλήμα από το πυροβολικό κατεδάφισε τη μια του πλευρά και κατέστρεψε τις κολόνες στήριξης. Η οικογένειά του είχε φύγει νωρίτερα από την περιοχή.
«Σε λάθος μέρος γεννηθήκαμε, αδερφέ. Δεν βαριέσαι, καλά να είμαστε και θα το φτιάξω ξανά. Άλλοι έχασαν ανθρώπους τους. Τουλάχιστον οι δικοί μου είναι εντάξει. Για πες μου, όμως, τι ακούς; Τελειώνει ή θα συνεχίσουν και σ' άλλες περιοχές;» με ρωτάει.
Η κουβέντα μας διακόπτεται με συνοπτικές διαδικασίες. Το πετρέλαιο στη γεννήτρια του ξενοδοχείου τελείωσε και πρέπει να την ανεφοδιάσει.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις
Στον πόλεμο, η ασχήμια έχει πολλούς τρόπους για να εκφραστεί. Αποτυπώνεται στα πρόσωπα των ανθρώπων. Τη διαβάζεις στο βλέμμα τους. Στις μελανιές που ο πόλεμος άφησε στο δέρμα τους. Την ακούς στη σιωπή τους.
Αυτοί που αντίκρυσαν τον πόλεμο δεν έχουν κάτι να σου πουν. Χαζεύουν αυτά που έχασαν, ακροβατώντας μεταξύ λογικής και παραλόγου.
Αν κάτι είναι προβλέψιμο στον πόλεμο, αυτό είναι πως η ασχήμια δεν έχει όρια. Δεν έχει πάτο.
Από νωρίς χθες το πρωί, το νότιο τμήμα της Λωρίδας της Γάζας βομβαρδιζόταν από το πυροβολικό του Ισραήλ. Στην περιοχή βρίσκονταν χιλιάδες κάτοικοι εγκλωβισμένοι στα σπίτια τους. Τα σπίτια όμως δέχονταν βολές του πυροβολικού.
Από κάποια σημεία, το Ισραήλ ανέφερε εκτοξεύσεις ρουκετών. Δεκάδες σπίτια χτυπήθηκαν. Οι κάτοικοι, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια, βγαίνουν στους δρόμους κρατώντας σκουπόξυλα στα οποία έχουν δέσει λευκά υφάσματα. Τα σηκώνουν ψηλά ως λευκές σημαίες και αναζητούν καταφύγιο μακριά από το σημερινό πεδίο βολής, το Χαν Γιούνις. Τα ασθενοφόρα αδυνατούν να φτάσουν στην περιοχή. Δεκάδες άτομα έχουν θαφτεί στα ερείπια σπιτιών που κατέρρευσαν. Άλλοι, πεσμένοι στους δρόμους, τραυματίες καλούν σε βοήθεια. «Πώς όμως να προσεγγίσεις;» αναρωτιέται ο οδηγός ασθενοφόρου που μιλά σε τηλεοπτικό συνεργείο.
Περίπου 5.000 άτομα, οικογένειες με παιδιά, διέσχισαν τον πόλεμο, αναζητώντας την ασφάλεια. Όπως δήλωσε ο επικεφαλής της αποστολής των Ηνωμένων Εθνών στην περιοχή, «στη Γάζα δεν υπάρχει πλέον ασφαλές σημείο για τους πολίτες».
Στις πέντε το απόγευμα, ο Ερυθρός Σταυρός απαίτησε άμεση παύση των εχθροπραξιών μεταξύ των δυο πλευρών, για να απεγκλωβίσει τραυματίες και να απομακρύνει νεκρούς από τα χαλάσματα. Λίγες ώρες νωρίτερα, το νοσοκομείο Al Waffa στη Γάζα είχε δεχθεί αεροπορική επίθεση από μαχητικό του Ισραήλ. Νεκροί και τραυματίες σε χώρο που βάσει των συνθηκών της Γενεύης αποτελεί ουδέτερο έδαφος.
Και στις δυο προαναφερθείσες επιθέσεις, το Τελ Αβίβ επικαλείται δραστηριότητα της Χαμάς από τα σημεία αυτά. Το Ισραήλ, ωστόσο, γνωρίζει πως ακόμα κι αν οι ισχυρισμοί του είναι αληθείς, δεν νομιμοποιείται να βομβαρδίζει νοσοκομεία ή κατοικημένες περιοχές. Γνωρίζει επίσης πως η προειδοποίηση των κατοίκων μιας συνοικίας με φυλλάδια που αναγράφουν ότι η περιοχή θα αποτελέσει στόχο δεν νομιμοποιεί τη στοχοποίηση κατοικιών.
Για τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει το Διεθνές Δίκαιο, το οποίο ούτε είναι δύσκολο στην ανάγνωσή του ούτε αφήνει περιθώρια παρερμηνείας.
Τα Ηνωμένα Έθνη, για πρώτη φορά χθες, έκαναν αναφορά σε πιθανά εγκλήματα πολέμου από την πλευρά του Ισραήλ και της Χαμάς. Ακόμα κι αν οι ευρωπαϊκές χώρες και η Αμερική άφηναν να προχωρήσει μια έρευνα σε βάθος, το Ισραήλ δεν θα συνεργαζόταν, αφού έχει χαρακτηρίσει τα Ηνωμένα Έθνη ως προκατειλημμένη απέναντί του οργάνωση.
Το Ισραήλ μπορεί να μην κερδίζει τον πόλεμο στη Γάζα, ωστόσο έχει καταφέρει να διατηρεί σε αδράνεια τους οργανισμούς που εποπτεύουν τις λεπτές κόκκινες γραμμές των μαχών.
Η διπλωματία σε αναμονή
Όσο για την αποκλιμάκωση, σε μια λογική προσέγγιση της εξέλιξης των εχθροπραξιών, το συμπέρασμα είναι πως οι δύο πλευρές θα έπρεπε ήδη να έχουν υπογράψει την εκεχειρία. Όμως οι ενέργειες στο πεδίο δεν διακατέχονται από λογική.
Το ταξίδι του Αμερικανού υπουργού των Εξωτερικών Τζον Κέρι στην περιοχή έφερε «μια κάποια πρόοδο», σύμφωνα με δήλωσή του. Όταν η διπλωματία περιορίζεται σε τρεις λέξεις, υποψιάζεσαι αδιέξοδο ή αναμονή αντιδράσεων.
Η Χαμάς δεν έχει λόγο να απορρίπτει την εκεχειρία. Η PLO συντάσσεται με τα αιτήματά της και υπερασπίζεται τις θέσεις της στην πρόταση της Αιγύπτου.
Μέχρι αργά το βράδυ, Παλαιστίνιοι αξιωματούχοι δήλωναν αισιόδοξοι για θετικά νέα σε σύντομο διάστημα.
Στο Ισραήλ, η εκεχειρία θα δημιουργήσει πολιτικό πρόβλημα στον Νετανιάχου, αφού τα ζητούμενα δεν επετεύχθησαν και η κοινή γνώμη παρά τις απώλειες υποστηρίζει τη συνέχιση των επιχειρήσεων. Ο μεγαλύτερος μοχλός πίεσης για το Ισραήλ, αυτή τη στιγμή, ίσως να είναι η ακύρωση δεκάδων πτήσεων αεροπορικών εταιρειών προς το Τελ Αβίβ. Το πλήγμα για την οικονομία είναι τεράστιο. Σε στρατιωτικό επίπεδο η Χαμάς μίλησε για νίκη, αφού κατάφερε να θέσει εν αμφιβόλω το θέμα της ασφάλειας των πτήσεων στο Ισραήλ.
Έχοντας αποτύχει σε οποιαδήποτε άλλη προσπάθεια λογικής αποκλιμάκωσης της κρίσης, οι ξένοι παρατηρητές και διπλωμάτες στρέφουν το βλέμμα πλέον στις πτήσεις από το εξωτερικό για τα νέα της εκεχειρίας.
