Πολλές κυβερνήσεις της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ξέχασαν τις υποχρεώσεις τους στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ιδίως των κοινωνικών, τονίζει στη συνέντευξη, που παραχώρησε στην "Αυγή", ο Νιλς Μούιζνιεκς, επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης. Τα άκαμπτα μέτρα, όπως η λιτότητα, μπορούν να επιδεινώσουν την ανεργία, τη φτώχεια, την έλλειψη στέγης και τις ανισότητες, τονίζει ο Νιλς Μούιζνιεκς.
Συνέντευξη στον Σταύρο Καπάκο
* Στην πρόσφατη έκθεσή σας σημειώνετε πως οι δανειστές απέτυχαν να λάβουν υπόψη τα ανθρώπινα δικαιώματα στα προγράμματα λιτότητας. Αυτή η "παράλειψη" είχε μεγάλο αντίκτυπο στην Ελλάδα, καθώς ευρύτατα στρώματα του πληθυσμού επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το πρόγραμμα που επιβάλλει η τρόικα (ΔΝΤ, ΕΚΤ, Κομισιόν). Θα μπορούσατε να μας πείτε ποια είναι εκείνα τα ευρήματα που οδήγησαν σε αυτό το δυσοίωνο συμπέρασμα για τις χώρες της Ευρώπης και ιδίως για την Ελλάδα;
Πολλές κυβερνήσεις στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ενώ επιβλήθηκαν μέτρα λιτότητας, ξέχασαν τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως των κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων των πιο ευάλωτων, την ανάγκη να διασφαλιστούν η πρόσβαση στη δικαιοσύνη και το δικαίωμα στην ίση μεταχείριση. Οι εθνικές αποφάσεις για την επιβολή μέτρων λιτότητας καθώς και για τα διεθνή πακέτα διάσωσης συχνά στερούνταν διαφάνειας, συμμετοχής του κόσμου και δημοκρατικής λογοδοσίας. Σε μερικές περιπτώσεις επαχθείς όροι εμπόδισαν τις κυβερνήσεις από το να επενδύουν σε βασικά προγράμματα κοινωνικής προστασίας, υγείας και εκπαίδευσης.
Κατά τη γνώμη μου αυτά τα υπερβολικά άκαμπτα μέτρα δεν συνιστούν κατάλληλες απαντήσεις για την αντιμετώπιση των οδυνηρών συνεπειών της οικονομικής κρίσης, ιδίως για τις ευάλωτες και τις ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, όπως τα παιδιά, οι νέοι, οι γυναίκες, τα άτομα με αναπηρία, οι Ρομά.
Μπορούν να επιδεινώσουν την υψηλή ανεργία, την έλλειψη στέγης, της φτώχειας και της ανισότητας. Για παράδειγμα, σύμφωνα με ορισμένες πρόσφατες έρευνες, η Ελλάδα είχε τη σφοδρότερη μείωση δαπανών για την υγεία στις χώρες του ΟΟΣΑ το 2011. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ότι οι τρεις στις πέντε ελληνικές οικογένειες σε κοινωνικά ευπαθείς περιοχές πάλευαν να ταΐσουν τα παιδιά τους το 2012, πάνω από το ήμισυ όλων των νέων είναι επίσημα άνεργοι στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα. Με τις τάσεις αυτές να συνεχίζονται, η Ευρώπη αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να παραγάγει μια χαμένη γενιά απογοητευμένων νέων ανθρώπων, με μακροπρόθεσμες συνέπειες για την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών, την κοινωνική συνοχή και την πολιτική σταθερότητα.
* Στην έκθεσή σας τονίζεται η ανάγκη να αναζωογονηθεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Βλέπετε ότι οι κυβερνήσεις κινούνται προς την κατεύθυνση της κατάργησης των ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου; Κατά τη γνώμη σας, σε ποιες χώρες είναι το πρόβλημα πιο σοβαρό; Πιστεύετε ότι η πολιτική "μετάλλαξη" της Ευρώπης θα μπορούσε να απειλήσει την ίδια τη δημοκρατία;
Το πιο σημαντικό είναι πως τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν περισσεύουν σε φάσεις οικονομικής δυσκολίας, αλλά αντιθέτως είναι ουσιώδη για τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψη. Οι περίοδοι δεινής οικονομικής κατάστασης δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης οι οποίες αυτομάτως συνεπάγονται την περικοπή των κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων και την επιδείνωση της κατάστασης των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Αντίθετα, οι χώρες πρέπει να βλέπουν τις κρίσεις ως "παράθυρα ευκαιρίας" για την αναμόρφωση των εθνικών συστημάτων προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους και να αναδιοργανώσουν τη διοίκησή τους προκειμένου να οικοδομήσουν ή να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.
Θα πρέπει να επικεντρώνονται στην προτεραιότητα της μείωσης της ανεργίας των νέων και της μακροχρόνιας ανεργίας καθώς και στην υπεράσπιση των διαφόρων βαθμίδων κοινωνικής προστασίας, όπως το βασικό εισόδημα και η υγειονομική περίθαλψη κατά τη διάρκεια της κρίσης. Η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη για όλους, πρέπει να διασφαλίζεται στη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης διατηρώντας τον δικαστικό κλάδο και το σύστημα νομικής βοήθειας.
Οι διαδηλώσεις κατά της λιτότητας έχουν υπάρξει πολύ ορατές σε πολλές χώρες. Είναι καλύτερο να προλαμβάνονται οι σοβαρές εντάσεις και η αγανάκτηση με τη δημιουργία καναλιών κοινωνικού διαλόγου και συμμετοχής των πολιτών στην οικονομική πολιτική, η οποία δεν περιορίζεται απλά στις περιοδικές εκλογές.
Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να απευθύνονται στην κοινωνία των πολιτών, των συνδικάτων και των λαϊκών κινημάτων, μεταξύ άλλων, για να συζητήσουν για τα μέτρα λιτότητας και να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε την εμπιστοσύνη τους στα οικονομικά και δημοκρατικά συστήματα ταυτόχρονα.
* Ποιες συγκεκριμένες περιπτώσεις είχατε στο μυαλό σας όταν επισημαίνατε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι όροι διάσωσης είναι τόσο επαχθείς ώστε οι κυβερνήσεις δεν είναι σε θέση να επενδύσουν σε βασικά προγράμματα κοινωνικής προστασίας, υγείας και εκπαίδευσης;
Έχω παρατηρήσει τις επιπτώσεις της κρίσης και τα συνακόλουθα μέτρα λιτότητας από τις κυβερνήσεις κατά τις επισκέψεις μου στην Πορτογαλία, την Εσθονία και την Ισπανία -οι επισκέψεις στην Ιρλανδία και την Ελλάδα είχαν σχετικά αποτελέσματα. Υπάρχει μια μεγάλη διαφοροποίηση των εθνικών καταστάσεων. Ορισμένες χώρες λαμβάνουν πακέτα διάσωσης με πολύ αυστηρούς όρους, άλλες υποβάλλονται σε πιο γενικές συμφωνίες οικονομικής διακυβέρνησης, ενώ αυτές που είναι εκτός Ευρωζώνης δείχνουν μεγαλύτερη ευελιξία, αν και εφαρμόζουν έντονα μέτρα λιτότητας. Υπάρχει ανάγκη να αναδειχθούν οι υποχρεώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα τόσο στις διεθνείς όσο και στις εθνικές συνθήκες. Πρέπει πάντοτε να διασφαλίζονται τα επίπεδα της κοινωνικής προστασίας και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
* Στην Ελλάδα, την ίδια ημέρα που η μελέτη σας δημοσιεύθηκε, κατά τραγική σύμπτωση, μια μαθήτρια έχασε τη ζωή της επειδή δεν υπήρχε θέρμανση στο σπίτι, εξαιτίας της φτώχειας. Κατά τη γνώμη σας τι πρέπει να γίνει ειδικά για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες που πλήττονται περισσότερο από τα μέτρα λιτότητας;
Ενθαρρύνω ιδίως τη δημιουργία και την ενίσχυση από τα κράτη διχτυών κοινωνικής ασφάλειας για τις κοινωνικά ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού. Τα δίχτυα κοινωνικής ασφάλειας θα πρέπει να είναι μέρος των εθνικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας, άμεσα και συστηματικά διαθέσιμα με τη μορφή μεταφοράς εμβασμάτων, μεταβιβάσεων σε είδος, τη στήριξη του εισοδήματος ή απαλλαγή από τις εισφορές για τις βασικές υπηρεσίες, όπως η υγεία, η εκπαίδευση ή η θέρμανση. Οι αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα μέλη των κοινωνικών ομάδων που είναι ιδιαίτερα ευάλωτα και επηρεάζονται από τα μέτρα δημοσιονομικής λιτότητας, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και οι Ρομά, αναγνωρίζονται και προστατεύονται αποτελεσματικά από το κράτος βάσει της αξιολόγησης των επιπτώσεων. Σε γενικές γραμμές η χάραξη πολιτικής για την πρόληψη της φτώχειας και την ελάφρυνση θα πρέπει να εμπλέκει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, που έχουν μακρά εμπειρία στην κοινωνική μέριμνα και την προστασία των ευπαθών κοινωνικών ομάδων.
* Στην Ευρώπη, αλλά ειδικά στον ευρωπαϊκό Νότο, οι κυβερνήσεις άρχισαν τις περικοπές των δημοσίων δαπανών από το κράτος πρόνοιας, μερικές από τις οποίες έχουν δραματικές επιπτώσεις. Εάν ήσασταν στη θέση να συμβουλεύσετε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε αυτό το κρίσιμο ζήτημα των κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων, τι θα λέγατε; Ποιες θα ήταν οι προτεραιότητες;
Το βασικό μήνυμά μου προς τις κυβερνήσεις, αλλά και τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς, είναι ότι οι κανόνες για τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να γίνονται σεβαστοί και στη λήψη των οικονομικών αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων επίσης των εθνικών και διεθνών απαντήσεων στην κρίση. Όταν η Ε.Ε. ως πρωταγωνιστής στην κρίση λαμβάνει αποφάσεις για τα κράτη - μέλη σχετικά με την οικονομική διακυβέρνηση και όταν η τρόικα θέτει όρους για τα πακέτα διάσωσης και τους όρους δανεισμού, οι επιπτώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να ληφθούν σοβαρότερα υπόψη.
Τα ανθρώπινα δικαιώματα παρέχουν ένα κανονιστικό πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να λειτουργούν οι οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές των κυβερνήσεων. Το ελάχιστο των κύριων υποχρεώσεων πρέπει πάντα να τηρείται??? οι ευάλωτες ομάδες χρειάζονται προστασία. Όλοι οι εναλλακτικοί διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να εξεταστούν ώστε να αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις στη λιτότητα: για παράδειγμα υπάρχει ανάγκη για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής. Τα μέτρα λιτότητας πρέπει να παραμείνουν προσωρινά, καλύπτοντας μόνον την περίοδο της κρίσης.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι βασικοί κοινωνικοί τομείς, όπως οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας, θα πρέπει να παραμείνουν ανέπαφοι και προσβάσιμοι από όλους τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη, λόγω των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων που βρίσκονται σε κίνδυνο. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αναζητήσουν την ανεξάρτητη συμβουλή των διαμεσολαβητών, των επιτροπών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των φορέων ισότητας σχετικά με τον αντίκτυπο των μέτρων λιτότητας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα.
