Το κρύο στο Μαϊντάν, την Πλατεία Ανεξαρτησίας στο κέντρο του Κιέβου, τρυπά τα κόκαλα των διαδηλωτών. Στις σκηνές που έχουν στήσει περιμετρικά της πλατείας, όσο γίνεται πιο μακριά από τον Δνείπερο, το ποτάμι που διασχίζει την πόλη, διανυκτερεύουν οι Ουκρανοί που έχουν έρθει από μακριά, από τις δυτικές επαρχίες της χώρας. Στη διάρκεια της ημέρας εκατοντάδες εθελοντές μαγειρεύουν μπορς και μοιράζουν την καυτή σούπα στους συγκεντρωμένους. Τέσσερις τόνους σούπα μοίρασαν την Τετάρτη. Τα υλικά τα χαρίζουν πολλοί κάτοικοι του Κιέβου, ενίοτε βάζουν πλάτη και κάποια από τα σούπερ μάρκετ της πρωτεύουσας.
Αυτή τη φορά η πλατεία Μαϊντάν δεν έχει βαφτεί πορτοκαλί, αν και οι οπαδοί του κόμματος της φυλακισμένης Γιούλια Τιμοσένκο καθώς και ο δελφίνος της Αρσένι Γιάζενγιουκ είναι πάλι εκεί. Αυτή τη φορά τις διαδηλώσεις στο Κίεβο δεν τις ξεκίνησε η αντιπολίτευση, απλά συντάχθηκε μαζί τους στη συνέχεια.
Όλα ξεκίνησαν στις 21 Νοεμβρίου, όταν ο πρόεδρος της χώρας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ανακοίνωσε ότι παγώνει τις διαπραγματεύσεις για τη σύνδεση της Ουκρανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια ομάδα δημοσιογράφων, με επικεφαλής τον Μουσταφά Ναγιέμ, ερευνητή της ιντερνετικής εφημερίδας, «Ουκρανική Πράβντα», κάλεσαν τους νέους της Ουκρανίας να πλημμυρίσουν την πλατεία, να εκφράσουν τη διαμαρτυρία τους «για την ελπίδα που χάνεται».
Το πρώτο βράδυ μαζεύτηκαν χίλια άτομα, το δεύτερο δέκα χιλιάδες, το τρίτο πολύ περισσότερα. Μετά ήρθαν και οι πολιτικοί. Οι διοργανωτές των διαδηλώσεων είχαν συμφωνήσει σε τρεις κανόνες: «Όχι στις κομματικές σημαίες, όχι στη βία, όχι στις προβοκάτσιες». Και μέχρι το επίσημο «όχι» του Γιανουκόβιτς στη συμφωνία σύνδεσης με την Ε.Ε. στη σύνοδο κορυφής στη Βίλνα στις 29 Νοεμβρίου οι κανόνες τηρήθηκαν. Και οι Ευρωπαίοι έτριβαν τα μάτια τους.
Ποιος το περίμενε να διαδηλώνουν χιλιάδες άνθρωποι επί μέρες μέσα στο κρύο υπέρ της ευρωπαϊκής ιδέας; Ποιος το περίμενε ότι υπάρχουν ακόμη πολίτες που θεωρούν την ένταξη στην ενωμένη Ευρώπη όνειρο και που είναι διατεθειμένοι να αγωνιστούν για αυτό το όνειρο;
Μια διχασμένη χώρα
Βέβαια δεν είναι όλη η Ουκρανία μια... γροθιά. Δεν ονειρεύονται όλοι ένα μέλλον στην Ευρώπη. Μια αόρατη γραμμή χωρίζει τους Ουκρανούς σε δυτικούς και ανατολικούς, σε νέους και μεγαλύτερους. Η πλειονότητα των πολιτών στις δυτικές επαρχίες ελπίζει να ακολουθήσει το παράδειγμα της Πολωνίας, να γίνει κάποτε κομμάτι της ενωμένης Ευρώπης. Όπως και η πλειονότητα των νέων, που θεωρούν ακόμη και τη σημερινή Ευρώπη της κρίσης ως το κλαμπ στο οποίο μπορούν να έχουν ένα μέλλον με περισσότερη ελευθερία και ευημερία. Αντίθετα, στις ανατολικές επαρχίες η γειτνίαση με τη Ρωσία δεν είναι μόνο χιλιομετρική. Οι πολίτες έχουν μάθει να μοιράζονται τις μοίρες τους με τη μητερούλα Ρωσία.
Επιπλέον η Ουκρανία είναι στα μαύρα της τα χάλια οικονομικά, μια χώρα στα πρόθυρα της χρεωκοπίας. Και μια χώρα απόλυτα εξαρτημένη από το ρωσικό αέριο. Για τον πρόεδρο της Ουκρανίας, δεν υπήρχαν πολλές εναλλακτικές για να βγάλει αυτόν τον χειμώνα. Έπρεπε να βρει έναν τρόπο να ξεπληρώσει τα χρωστούμενα στην Gazprom και, ως γνήσιος φιλορώσος, αποφάσισε να τα βρει με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Πιθανόν να πήρε και κάτι παραπάνω από το μεγάλο αφεντικό του Κρεμλίνου: διευκολύνσεις για τις ουκρανικές εξαγωγές στη Ρωσία, ενδεχομένως και κάποια συνεργασία για τη στρατιωτική βιομηχανία του. Επίσημες ανακοινώσεις δεν έχουν γίνει, το βέβαιο είναι όμως ότι, για να ορθοποδήσει η Ουκρανία, δεν αρκεί η συμπόρευση με τη Μόσχα. Γι' αυτό και ο Γιανουκόβιτς πήρε το ρίσκο να εγκαταλείψει αυτές τις κρίσιμες μέρες το Κίεβο. Δεν ήθελε να χάσει τα ραντεβού που μετά από πολύ κόπο έκλεισε στη μακρινή Κίνα.
Η διπλή ήττα
Παρά την απουσία του Γιανουκόβιτς, η κυβέρνησή του κατάφερε να αντέξει την πρόταση μομφής που κατέθεσε η αντιπολίτευση. Τα τρία κόμματα που ανέβηκαν στο κύμα των διαδηλωτών -το κόμμα της Τιμοσένκο, το κόμμα Σβόμποντα με επικεφαλής Όλεγκ Τιάνιμποκ και το κόμμα Ούνταρ του παγκόσμιου πρωταθλητή του μποξ Βιτάλι Κλίτσκο- δεν κατάφεραν να ρίξουν με κοινοβουλευτικά μέσα την κυβέρνηση. Έως ένα βαθμό δεν ήταν αυτό και το αίτημα όλων των διαδηλωτών. «Το ζητούμενο είναι η προσέγγιση με την Ευρώπη, όποιος κι αν είναι πρόεδρος» έλεγε στην «Αυγή» η 22χρονη φοιτήτρια Αλίσια, που από την πρώτη νύχτα έσπευσε στην πλατεία Μαϊντάν.
Παρά την κοινοβουλευτική του νίκη, όμως, ο Γιανουκόβιτς φαίνεται να έχει χάσει την εμπιστοσύνη της Μόσχας. Πολιτικοί αναλυτές στη ρωσική πρωτεύουσα κατηγορούν τον Ουκρανό πρόεδρο ότι παρέδωσε αμαχητί το Κίεβο στους διαδηλωτές, ότι μάζεψε πολύ γρήγορα την αστυνομία από τους δρόμους μετά τις άγριες συγκρούσεις τη νύχτα της Κυριακής. «Ο Γιανουκόβιτς δεν έχει πυγμή» έλεγε στη ρωσική τηλεόραση ο ειδικός για θέματα Ουκρανίας, Ντιμίτρι Κισέλιεφ. «Χωρίς τη στιβαρή επέμβαση των δυνάμεων ασφαλείας το Κίεβο θα βυθιστεί στην αναρχία και τον εξτρεμισμό» σιγόνταρε ο ανταποκριτής του καναλιού στην Ουκρανία.
Η ρωσική πολιτική ελίτ εκτιμάται ότι έχει ξεγράψει μακροπρόθεσμα τον Γιανουκόβιτς, αλλά για την ώρα δεν έχει βρει υποψήφιο για την αντικατάστασή του. Παράλληλα, βέβαια, η Μόσχα βλέπει πίσω από τις διαδηλώσεις μόνο τον δυτικό δάκτυλο: «Αυτές οι διαμαρτυρίες δεν είναι ούτε επανάσταση ούτε αντίδραση για την απόφαση της ουκρανικής κυβέρνησης να εγκαταλείψει την πορεία προς την Ευρώπη» υποστήριξε από την Αρμενία ο Βλαντίμιρ Πούτιν. «Είναι μια προσπάθεια να ρίξει η αντιπολίτευση τη νόμιμη κυβέρνηση, με τη βοήθεια εκπαιδευμένων μαχητών»...
Πάντως, εάν η Μόσχα βοηθήσει τον Γιανουκόβιτς να τηρήσει την υπόσχεσή του ότι οι Ουκρανοί θα ζεσταθούν αυτόν τον χειμώνα, τότε ο πρόεδρος της Ουκρανίας μπορεί να αντέξει στην εξουσία περισσότερο από τους διαδηλωτές στον δρόμο. Επιπλέον φαίνεται κατ' αρχήν διατεθειμένος να ερευνήσει τις καταγγελίες ενάντια στους υπεύθυνους των δυνάμεων ασφαλείας για τη βία που επέδειξαν την Κυριακή έναντι των διαδηλωτών. Το αν αυτό θα το κάνει -κι αν αυτό θα συμβάλει στην αποκλιμάκωση της έντασης- μένει να φανεί.
Ο σιδερένιος Κλίτσκο
Όσο για την Ε.Ε., προσπαθεί ακόμη να συνέλθει από το χαστούκι που έφαγε από τον Πούτιν, ενώ αφήνει ανοιχτή την πόρτα για την Ουκρανία στην περίπτωση που η κυβέρνησή της αλλάξει γνώμη. Ειδικά η Γερμανία στηρίζει ανοιχτά τους διαδηλωτές: την Τετάρτη βρέθηκε στην πλατεία Μαϊντάν ο υπουργός Εξωτερικών Γκίντο Βέστερβελε και έδωσε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Αρσένι Γιάζενγιουκ και τον -αγαπημένο πυγμάχο των Γερμανών- Βιτάλι Κλίτσκο.
Ο παγκόσμιος πρωταθλητής βαρέων βαρών, εθνικός ήρωας στην Ουκρανία και αποδεκτός ακόμη και στις ανατολικές επαρχίες ως γιος στρατιωτικού, κατάφερε σε χρόνο ρεκόρ να πάρει ένα 14% στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές και έχει δηλώσει ότι θα βάλει υποψηφιότητα για την προεδρία το 2015. Για την ώρα ο «δρ. σιδερένια γροθιά» -έχει και διδακτορικό εκτός από παγκόσμιους τίτλους- ξημεροβραδιάζεται στην πλατεία Μαϊντάν και συμβάλλει τα μέγιστα ώστε να αποφευχθούν βίαια επεισόδια. «Θα μείνουμε εδώ μέχρι να παραιτηθεί η κυβέρνηση», λέει, «αλλά χωρίς να ανοίξει ρουθούνι»...
ΜΟΤΟ
Ποιος το περίμενε ότι υπάρχουν ακόμη πολίτες που θεωρούν την ένταξη στην ενωμένη Ευρώπη όνειρο και που είναι διατεθειμένοι να αγωνιστούν για αυτό το όνειρο;
