ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΚΑΠΑΚΟ
Την ευθύνη στο υπουργείο Παιδείας για τη σημερινή κατάσταση στα πανεπιστήμια ρίχνει ο Κώστας Γαβρόγλου, καθηγητής Ιστορίας των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και πρόεδρος του Ιστορικού Αρχείου του πανεπιστημίου, μιλώντας στην "Αυγή". Το σχέδιο διάλυσης μπήκε μπροστά με τις απολύσεις του διοικητικού προσωπικού και την εκδικητική μανία -όπως λέει- του υπουργείου εναντίον του πανεπιστημίου. Ο Κώστας Γαβρόγλου υποστηρίζει ότι "ο αριθμός υποτροφιών που λαμβάνουν απόφοιτοί μας στο εξωτερικό, ο αριθμός ανταγωνιστικών προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή άλλων οργανισμών στα οποία συμμετέχουν ερευνητές ελληνικών πανεπιστημίων ή ερευνητικών κέντρων είτε ως συντονιστές είτε ως μέλη, ο αριθμός δημοσιεύσεων σε περιοδικά ή βιβλία από εκδοτικούς οίκους που η επιστημονική κοινότητα διεθνώς θεωρεί έγκυρα, όλοι αυτοί οι αριθμοί είναι πολύ πάνω από τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης".
* Εμμονές του υπουργού Παιδείας, αξιολογήσεις, διαθεσιμότητα, καταγγελίες πρυτάνεων, κίνδυνος για το εξάμηνο. Τι, αλήθεια, γίνεται σήμερα στα πανεπιστήμια;
Ο υπουργός Παιδείας κατάφερε να ξεπεράσει όλους τους προκατόχους του, οι οποίοι άλλωστε δεν είχαν καθόλου ευκαταφρόνητα "επιτεύγματα": η αδιαλλαξία και η εμμονή του στην πρωτοφανή σε ένταση επίθεση στα πανεπιστήμια, οδήγησε σε λιγότερο από μία εβδομάδα στις παραιτήσεις των συγκλήτων των δύο μεγαλύτερων πανεπιστημίων, στον διπλασιασμό του αριθμού των καταλήψεων, στη συνέχιση των απεργιών, και, ας μην ξεχνάμε, στο χάσιμο του εξαμήνου. Ποτέ στην ιστορία του θεσμού στην Ελλάδα δεν είχαμε ανάλογη κατάσταση. Διάφορες εφημερίδες και ΜΜΕ συνεχίζουν να απευθύνουν "εκκλήσεις" για να μην χαθεί το εξάμηνο, όταν μια υπεύθυνη στάση θα ήταν να συνειδητοποιηθεί ότι το εξάμηνο έχει ουσιαστικά χαθεί και ότι είναι θέμα ακαδημαϊκού ήθους να μην δεχτούμε να κάνουμε μαθήματα-παρωδία σε ένα ερημωμένο από διοικητικούς και ερειπωμένο από την εκδικητική μανία του υπουργείου πανεπιστήμιο.
* Η κυβέρνηση λέει ότι οι πανεπιστημιακοί δεν ήθελαν αξιολόγηση. Έχει βάση αυτό;
Ισχύει το αντίθετο και φάνηκε πόσο δίκιο είχαμε: εμείς θέλαμε αξιολογήσεις, αλλά θέλαμε να αξιολογηθεί και η πολιτεία για να καταγραφούν ποιες πρέπει να είναι οι υποχρεώσεις της και κατά πόσο τις τηρεί. Το υπουργείο ήθελε αξιολογήσεις για τιμωρία. Εμείς θέλαμε αξιολογήσεις για να καταγραφούν οι υποχρεώσεις όλων των εμπλεκομένων. Τελικά, για τη μεγάλη πλειοψηφία των τμημάτων έγιναν αξιολογήσεις όπως τις ήθελαν οι διάφοροι υπουργοί και ένας εντυπωσιακά μεγάλος αριθμός τμημάτων έλαβε πολύ υψηλή βαθμολογία. Και, βέβαια, το υπουργείο αγνόησε όλες τις αξιολογήσεις. Ναι, όλες. Γιατί στόχος του υπουργείου ήταν να "επιβεβαιωθεί" η ιδεοληψία του ότι δεν κάνουν τη δουλειά τους οι πανεπιστημιακοί. Όταν μέσα από τις αξιολογήσεις φάνηκε το ακριβώς αντίθετο (και οι αξιολογήσεις αυτές είναι αναρτημένες στο διαδίκτυο) το υπουργείο έβαλε εμπρός το σχέδιο διάλυσης μέσα από τις απολύσεις των διοικητικών. Μάλιστα προχώρησε σε αυτές τις αποφάσεις παρά το ότι τα πανεπιστήμια έκαναν αξιολογήσεις με τα κριτήρια που έθεσε το υπουργείο και όλες κατέληξαν να εντοπίζουν τεράστιες ανάγκες. Το υπουργείο αγνόησε και αυτές. Αποτέλεσμα, η σημερινή κατάσταση.
* Ένας πανεπιστημιακός μού έλεγε ότι υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι παρά τις ελλείψεις τα πανεπιστήμια έχουν να επιδείξουν αξιόλογο ερευνητικό έργο. Ισχύει ή είναι μια συνδικαλιστική απάντηση;
Δεν θα σχολιάσω τις κατατάξεις που γίνονται με βάση τις διάφορες λίστες. Έχουν υπάρξει απολύτως πειστικές κριτικές από όλο το φάσμα της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας. Ως προς τα ελληνικά πανεπιστήμια, ας σημειώσουμε ορισμένα δεδομένα: ο αριθμός υποτροφιών που λαμβάνουν απόφοιτοί μας στο εξωτερικό, ο αριθμός ανταγωνιστικών προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή άλλων οργανισμών στα οποία συμμετέχουν ερευνητές ελληνικών πανεπιστημίων ή ερευνητικών κέντρων είτε ως συντονιστές είτε ως μέλη, ο αριθμός δημοσιεύσεων σε περιοδικά ή βιβλία από εκδοτικούς οίκους που η επιστημονική κοινότητα διεθνώς θεωρεί έγκυρα, όλοι αυτοί οι αριθμοί είναι πολύ πάνω από τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ας προσθέσουμε εδώ ότι σε ένα καινούργιο πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπεται οικονομική ενίσχυση σε χώρες που υστερούν σε δημοσιεύσεις και στις αναφορές τρίτων στα δημοσιευμένα αποτελέσματα. Η Ελλάδα δεν δικαιούται αυτής της βοήθειας αφού οι δείκτες δημοσιεύσεων και αναφορών του επιστημονικού της δυναμικού είναι πάνω από το 70% των χωρών με τις στέρεες ερευνητικές παραδόσεις! Και όλοι οι δείκτες στις παραπάνω επισημάνσεις δείχνουν ανοδική πορεία. Τίποτα, βέβαια, δεν εγγυάται ότι αυτά θα συνεχίσουν αν το υπουργείο συνεχίσει τη δική του πολιτική. Αν δεν αποδώσουμε τις επιτυχίες αυτές στο "DNA του Έλληνα", πρέπει να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι κάτι καλό πρέπει να γίνεται στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα της χώρας. Βέβαια αν δει κανείς το σχεδόν μηδενικό ενδιαφέρον της πολιτείας για όλα αυτά, αναρωτιέται μήπως οι ερευνητές και οι ερευνήτριες διακατέχονται από κάποιο είδος μαζοχισμού.
* Οι νομοθετικές ρυθμίσεις των τελευταίων ετών, η μείωση του προϋπολογισμού, ο μη διορισμός διδακτικού προσωπικού και η συρρίκνωση διοικητικού προσωπικού, όλα αυτά τι είδους αλλαγές φέρνουν στα πανεπιστήμια; Συνεχίζει να υφίσταται η αυτοτέλειά του;
Τα πανεπιστήμια είναι ζωντανοί οργανισμοί: με τα καλά και τα κακά, με συνθετικές διαδικασίες, αλλά και εντάσεις, με ανθρώπους που δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους και άλλους που ενδιαφέρονται ελάχιστα, με εξαιρετικά ενδιαφέρουσες διδακτικές προσεγγίσεις, αλλά και με πολλούς που δεν κάνουν καμία προσπάθεια να αλλάξουν τον απίστευτα βαρετό τρόπο που διδάσκουν τα ίδια και τα ίδια, με πολλά και πολύ ενδιαφέροντα ερευνητικά αποτελέσματα, αλλά και με άτομα που απλώς δεν κάνουν τίποτα ερευνητικά κ.λπ. Προκαλώ κάποιον να μου πει ότι αντίστοιχες καταστάσεις δεν ισχύουν και στα λεγόμενα καλά πανεπιστήμια του εξωτερικού. Ούτε και είναι θέμα ποσοστών, δηλαδή ότι εκεί τα καλά είναι περισσότερα από τα κακά. Η αντιφατικότητα αυτή είναι εγγενής στον θεσμό του πανεπιστημίου και την παρατηρούμε σε όλες τις φάσεις της ιστορίας του. Ο αγώνας που γίνεται σήμερα είναι εν μέρει για να κρατηθούν τα καλά και να εξαλειφθούν τα κακά. Ο θεμελιώδης στόχος, όμως, του αγώνα είναι να διατηρηθεί ο χαρακτήρας του πανεπιστημίου ως χώρου που επιτρέπει τη συνύπαρξη των διαφορετικοτήτων που διαμορφώνουν μια κουλτούρα συνθέσεων, που αποτελεί χώρο πειραματισμού καινούργιων πραγμάτων, που διαμορφώνει νέους και νέες που να μπορούν να αμφισβητούν. Αυτόν τον χώρο προσπαθούν να καταστρέψουν οι πολιτικές που έχουν την αφετηρία τους την εποχή της κ. Γιαννάκου και με τη συνδρομή, δυστυχώς, διδασκόντων που είχαν δει με καλό μάτι την ανακατανομή των εξουσιών εντός πανεπιστημίου.
* Και ο ρόλος των φοιτητών ποιος είναι σήμερα;
Είναι τεράστιες οι ευθύνες μας, οι ευθύνες της Αριστεράς, για την απουσία μιας πιο ενεργητικής συμμετοχής των φοιτητών. Τα τελευταία 10-15 χρόνια καλλιεργήθηκε η θέση ότι το μόνο που περιμένει τους νέους όταν αποφοιτήσουν είναι η ανεργία. Το ότι ένας απόφοιτος μέσα από την εμπειρία του στο Πανεπιστήμιο γινόταν ένας πιο ολοκληρωμένος πολίτης έπαιρνε ολοένα και λιγότερο χώρο στους προβληματισμούς μας. Αποτέλεσμα, ακόμη και πολλοί πολιτικοποιημένοι νέοι να θεωρούν ότι το πανεπιστήμιο είναι αποκλειστικά συνδεδεμένο με την επαγγελματική τους αποκατάσταση. Χωρίς να θέλω να υποβαθμίσω καθόλου αυτό το πρόβλημα, η μονομέρεια με την οποία βλέπουν πια οι νέοι το Πανεπιστήμιο προαναγγέλλει εξαιρετικά δυσοίωνες εξελίξεις. Νά, λοιπόν, ένα άλλο πεδίο αγώνα: να επικαιροποιήσουμε την αποστολή του πανεπιστημίου, να το αποσυνδέσουμε μερικώς από την επαγγελματική αποκατάσταση και να επαναφέρουμε στα επιχειρήματά μας την έννοια του πολίτη. Με άλλα λόγια, να επανασυνδεθούμε με τις αξίες της Αριστεράς, τις οποίες, εμείς μεν τις ψιλοξεχνούμε μέσα στη φούρια του ενδεχομένου να γίνουμε κυβέρνηση, το δε ΚΚΕ προσπάθησε επίμονα και κατάφερε να τις απεμπολήσει.
* Αν, όμως, δει κανείς τη εικόνα διεθνώς, τα πανεπιστήμια αλλάζουν με ραγδαίους ρυθμούς, με επακόλουθες επιπτώσεις και στην παραγόμενη γνώση. Στην Ελλάδα τι γίνεται;
Έχεις απόλυτο δίκιο. Αλλάζουν, όμως, τα πανεπιστήμια γιατί αλλάζουν οι κοινωνίες. Έτσι δεν έχει γίνει και σε εμάς; Ελάχιστα κοινά έχουν τα σημερινά πανεπιστήμια με αυτά όπως τα βρήκε η μεταπολίτευση. Η αιχμή του ερωτήματος δεν είναι αν αλλάζουν ή όχι τα πανεπιστήμια, αλλά ποιες κοινωνικές δυνάμεις, ποιες αντιλήψεις, σημαδεύουν τις αλλαγές. Ποιοι προβληματισμοί αφήνουν τα ίχνη τους στην εξέλιξη των πανεπιστημίων. Μπορούμε να πάμε και ένα βήμα παρακάτω και να ισχυριστούμε ότι αυτό που θα καθορίσει τις εξελίξεις θα είναι η ηγεμονική κουλτούρα που θα διαμορφωθεί μέσα από όλες αυτές τις αντιπαραθέσεις και συζητήσεις. Δεν είναι δεδομένος ο χαρακτήρας αυτής της κουλτούρας ούτε και υπάρχουν έτοιμες λύσεις. Όλα είναι θέμα συσχετισμών και πειθούς των επιχειρημάτων. Σίγουρα η αλλαγή δεν είναι θέμα επιβολής έτοιμων μοντέλων. Γιατί σε όλη τη μακραίωνη ιστορία των πανεπιστημίων, κανένα πανεπιστήμιο δεν ήταν το ίδιο με κανένα άλλο αφού κανένα δεν είχε την ίδια ιστορία αγώνων διαμόρφωσης αυτής της ηγεμονικής κουλτούρας. Βεβαίως και υπήρχαν πολλά κοινά σημεία, αλλά στα πανεπιστήμια πολύ μεγαλύτερη σημασία έχουν οι διαφορές και διαφοροποιήσεις. Όταν τα πράγματα εξομαλύνονται μετά από μεγάλες αναταράξεις, έχουμε πάντοτε τη δημιουργία νέων ζωτικών χώρων. Οι διαμορφούμενοι αυτοί ζωτικοί χώροι, όπου νομιμοποιείται ο πειραματισμός και η αμφισβήτηση και καλλιεργείται κλίμα διαλόγου ανάμεσα σε διδάσκοντες, ερευνητές και φοιτητές, αποτελούν και τους χώρους παραγωγής νέας γνώσης. Η διεκδίκηση, λοιπόν, της ηγεμονίας αυτών των χώρων από τις διάφορες ομάδες στο πανεπιστήμιο είναι και το δυναμικό στοιχείο που θα καθορίσει τον χαρακτήρα της νέας γνώσης.
