Του ΘΑΝΟΥ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ
Και νέα βάρη ύψους 6,05 δισ. ευρώ φορτώνει στα ελληνικά νοικοκυριά η παρωδία προϋπολογισμού που κατατέθηκε χθες στη Βουλή. Μπορεί να απουσιάζουν από αυτόν τα οριστικά βασικά του μεγέθη, αφού ακόμη δεν τα έχει εγκρίνει η τρόικα και αντ' αυτών να αναγράφονται εικονικά ποσά και ποσοστά, ωστόσο ακόμη και με αυτά είναι προφανής η φιλοσοφία του: περισσότερα λεφτά για το κράτος από φόρους (2,48 δισ. ευρώ στα εισοδήματα και την ακίνητη περιουσία εκατομμυρίων νοικοκυριών και εκατοντάδων χιλιάδων μικρομεσαίων επιχειρήσεων που είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα μπορέσουν εν τέλει να τους πληρώσουν) και λιγότερα κονδύλια για τις βασικές λειτουργίες του κράτους, την κοινωνική πολιτική και την ανάπτυξη. Τρία και μόνο μεγέθη αρκούν για να πιστοποιήσουν του λόγου το ασφαλές και για τα τρία τελευταία αυτά σκέλη, αντίστοιχα:
Πρώτον: Προβλέπεται μείωση των λειτουργικών δαπανών των κρατικών υπηρεσιών κατά 443 εκατ. ευρώ (οι πρωτογενείς δαπάνες μειώνονται γενικότερα κατά 2.885 εκατ. ευρώ: 41.946 εκατ. ευρώ από 44.831 εκατ. ευρώ το 2013).
Δεύτερον: Η συνολική περαιτέρω περικοπή των δαπανών για κοινωνικές παροχές ανέρχεται στα 3,14 δισ. ευρώ (μόνο η χρηματοδότηση των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης περικόπτεται κατά 2.285 εκατ. ευρώ: 12.796 εκατ. ευρώ το 2014 από 15.081 εκατ. ευρώ εφέτος).
Τρίτον: Και ενώ τα επιπλέον αυτά φορολογικά έσοδα και οι μειωμένες λειτουργικές και κοινωνικές δαπάνες ανέρχονται σε 6,05 δισ. ευρώ, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων προβλέπεται στα 6.800 εκατ. ευρώ, χαμηλότερα δηλαδή από όσο προβλεπόταν για εφέτος (6.850 εκατ. ευρώ), προτού περικοπεί εν τέλει στα 6.650 εκατ. ευρώ. Σημειώνεται μάλιστα ότι η κυβέρνηση προτείνει στην τρόικα να περικοπεί και άλλο το 2014 για να κλείσει το λεγόμενο δημοσιονομικό κενό.
Μάλιστα, στον προϋπολογισμό που κατέθεσε η ελληνική κυβέρνηση για το έτος 2014 ανήκει και μια παγκόσμια πρωτοτυπία: αυτή της αύξησης των εισπραττομένων εσόδων από φόρους κατά 1.333 εκατ. ευρώ για τα εισοδήματα μιας χρονιάς κατά την οποία το ΑΕΠ της χώρας συρρικνώθηκε κατά... 10.838 εκατ. ευρώ! Η εξωπραγματική αυτή πρόβλεψη δεν αποτελεί μεμονωμένο "παράλογο", αλλά είναι ενδεικτική, καθώς αποτελεί μία από τις πολλές εκτιμήσεις του προϋπολογισμού που δείχνουν ότι αυτός χαρακτηρίζεται από:
* αφενός σύνταξη εικονικών μεγεθών που εξωραΐζουν τη ζοφερή πραγματικότητα, αφού οι συνομιλίες κυβέρνησης - τρόικας δεν έχουν σημειώσει πρόοδο,
* αφετέρου προθέσεις για ακόμη μεγαλύτερο στέγνωμα της οικονομίας μέσω υπερφορολόγησης και για περαιτέρω αποδιάρθρωση του κράτους μέσως δραματικής υποχρηματοδότησης των δραστηριοτήτων του.
Η κατάθεση του προϋπολογισμού από τον υπουργό Οικονομικών Γ. Στουρνάρα στις 11:15 και η σχεδόν ταυτόχρονη παρουσίασή του από τον αναπληρωτή υπουργό Χρ. Σταϊκούρα στις 11:30 στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, ήλθαν κάτω από τη "βαριά σκιά" των δηλώσεων που έκανε στη Χάγη ο πρόεδρος του Eurogroup Γερούν Ντέισελμπλουμ για ανάγκη "νέων θυσιών από τους Έλληνες" και ότι "...πολλοί υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης έχουν αρχίσει να χάνουν την υπομονή τους". Οι δηλώσεις δίνουν επιπλέον το στίγμα όχι μόνο των "διορθώσεων" που θα έλθουν στον τροποποιημένο προϋπολογισμό, ο οποίος θα κατατεθεί έως και την ολομέλεια της Βουλής, αλλά και του μεσοπροθέσμου της περιόδου 2014 - 2017, όπως αυτά τα δύο κείμενα θα τα έχουν "συμφωνήσει" κυβέρνηση και τρόικα (ουσιαστικά η πρώτη θα "καθαρογράψει" τις οδηγίες της δεύτερης) για την οικονομική πολιτική του 2014.
Αναφορικά με τα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, για το 2014 προβλέπονται αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,4% (από ύφεση 4,0% εφέτος), μείωση της δημόσιας κατανάλωσης κατά 4,0% (από -4,9%) και της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 1,6% (από -6,7%), αύξηση επενδύσεων κατά 5,3% από μείωση 5,9% εφέτος (απόλυτη διαφορά 11,2 μονάδων, κάτι που πρακτικά σημαίνει είτε "θαύμα" είτε "εμπαιγμό" εκ μέρους των συντακτών του προϋπολογισμού), αύξηση απασχόλησης κατά 0,6% (από μείωση 3,5%) και ποσοστό ανεργίας 24,5% από 25,5% σε εθνικολογιστική βάση.
Περισσότεροι φόροι το 2014
Ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά του προϋπολογισμού του 2014 είναι ότι αφαιρεί ακόμη περισσότερα χρήματα από τους φορολογούμενους και την οικονομία λειτουργώντας έτσι υπέρ της ύφεσης, καθώς προβλέπει αυξημένα κατά 1.258 εκατ. ευρώ έσοδα από φόρους: 45.661 εκατ. ευρώ από 44.403 εκατ. ευρώ εφέτος (+2,8% ή +1.258 εκατ. ευρώ), με το ποσοστό αύξησης να είναι ακόμη μεγαλύτερο στο σκέλος των άμεσων φόρων: +8,5% (21.574 εκατ. ευρώ από 19.884 εκατ. ευρώ) και να εξακοντίζεται στο +11,5% (αύξηση κατά 1.333 εκατ. ευρώ) ειδικά για τους φόρους εισοδήματος (12.908 εκατ. ευρώ από 11.575 εκατ. ευρώ) και ακόμη περισσότερο στους φόρους στην περιουσία: +41,1% (3.937 εκατ. ευρώ από 2.784 εκατ. ευρώ).
Τα συνολικά έσοδα του Δημοσίου από τη φορολογία εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων προβλέπεται να αυξηθούν κατά 11,5% ή κατά 1,33 δισ. ευρώ, από 11.575 εκατ. ευρώ το 2013 σε 12.908 εκατ. ευρώ το 2014. Οι πρόσθετες εισπράξεις ύψους 1,33 δισ. ευρώ αναμένεται να προκύψουν από την εφαρμογή των ρυθμίσεων του νέου Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, που προβλέπουν:
1. Αύξηση συντελεστών φορολογίας εισοδήματος σε όλες τις επιχειρήσεις για τα εισοδήματα του 2013, με συντελεστή φόρου αυξημένο από το 20% στο 26%.
2. Κατάργηση του αφορολογήτου ορίου των 5.000 ευρώ και των πρόσθετων αφορολογήτων για τα τέκνα, που ίσχυαν μέχρι φέτος για όλα τα φυσικά πρόσωπα.
3. Επιβολή φόρου 26% από το πρώτο ευρώ στα εισοδήματα που αποκτούν οι αυτοαπασχολούμενοι. Εισοδήματα πάνω από 50.000 ευρώ θα φορολογούνται με 33% για το άνω των 50.000 ευρώ τμήμα τους.
4. Επιβολή φόρου 10% στα εισοδήματα από ακίνητα που δεν υπερβαίνουν τις 12.000 ευρώ τον χρόνο. Τα άνω των 12.000 ευρώ ποσά θα φορολογούνται με 33% για το άνω των 12.000 ευρώ τμήμα τους.
5. Εφαρμογή νέου, αυστηρότερου πλαισίου τεκμαρτού προσδιορισμού των εισοδημάτων των φυσικών προσώπων. Από την 1.1.2014 όλες οι δαπάνες που πραγματοποιούν τα φυσικά πρόσωπα για την αγορά ακινήτων, την ανέγερση οικοδομών, τη σύσταση νέων επιχειρήσεων, την αγορά μετοχών ή εταιρικών μεριδίων, τη συμμετοχή τους σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου ανωνύμων εταιρειών και την αγορά ομολόγων και εντόκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου θα αποτελούν για την εφορία "τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων" που θα προσδιορίζουν τα εισοδήματά τους.
Οι φορολογούμενοι θα πρέπει να δικαιολογούν τυχόν πρόσθετες διαφορές μεταξύ των πολύ υψηλών τεκμαρτών εισοδημάτων που θα προσδιορίζονται με βάση τα νέα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων και των χαμηλότερων πραγματικών εισοδημάτων τους, επικαλούμενοι άλλες νόμιμες πηγές εισοδημάτων και εσόδων.
6. Κατάργηση όλων σχεδόν των διατάξεων που προβλέπουν εκπτώσεις δαπανών από τον φόρο εισοδήματος των φυσικών προσώπων. Οι ρυθμίσεις του ισχύοντος σήμερα Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, οι οποίες προβλέπουν ότι εκπίπτει από τον αναλογούντα φόρο εισοδήματος κάθε φυσικού προσώπου ποσοστό μέχρι 10% από τις ετήσιες δαπάνες του για ενοίκια, δίδακτρα φροντιστηρίων, ασφάλιστρα ζωής, τόκους στεγαστικού δανείου πρώτης κατοικίας, νοσήλια, ιατρικές επισκέψεις ή εξετάσεις, δωρεές-χορηγίες χρηματικών ποσών και διατροφή λόγω διαζυγίου, καταργούνται από το επόμενο έτος. Ειδικά για τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους, θα εξακολουθούν να ισχύουν μόνο οι διατάξεις που προβλέπουν την έκπτωση ποσοστού έως 10% των δαπανών για δωρεές και διατροφή λόγω διαζυγίου. Επίσης από το φόρο εισοδήματος των μισθωτών και των συνταξιούχων θα αφαιρείται το 10% από το ποσό των δαπανών για νοσήλια, ιατρικές επισκέψεις και εξετάσεις, το οποίο υπερβαίνει το 5% του συνολικού ετησίου εισοδήματος.
Μαχαίρι στο κράτος
Οι συνολικές δαπάνες του τακτικού προϋπολογισμού προβλέπεται να μειωθούν στα 49.448 εκατ. ευρώ (-3.229 εκατ. ευρώ ή 6,1% σε σχέση με τις αντίστοιχες εκτιμήσεις για το 2013) και ειδικά οι πρωτογενείς στα 41.946 εκατ. ευρώ, (-2.885 εκατ. ευρώ ή 6,4%). Οι δαπάνες για πληρωμή τόκων, σε ταμειακή βάση, θα διαμορφωθούν στα 6.150 εκατ. ευρώ, αυξημένες κατά 50 εκατ. ευρώ ή 0,8% σε σχέση με τις αντίστοιχες εκτιμήσεις πραγματοποιήσεων για το 2013, ενώ οι δαπάνες για καταπτώσεις εγγυήσεων αναμένεται να μειωθούν κατά 257 εκατ. ευρώ ή 26,9% σε σχέση με το 2013.
Αναφορικά με τις δανειακές ανάγκες του 2014, μέσω των υπολειπόμενων δόσεων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) θα καλυφθεί μέρος των δανειακών αναγκών του Δημοσίου για το 2014. Το μέρος των αναγκών που υπολείπεται, το οποίο κυμαίνεται στα 4,3 με 4,4 δισ. ευρώ σύμφωνα με υπολογισμούς του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, θα καλυφθεί από εκδόσεις εντόκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου, των οποίων, όπως αναφέρεται στον προϋπολογισμό, το υφιστάμενο ύψος αναμένεται να παραμείνει σταθερό.
Τα κονδύλια του τακτικού προϋπολογισμού περικόπτονται (με βάση τα προβλεπόμενα όρια δαπανών ανά χαρτοφυλάκιο) κατά 321 εκατ. ευρώ για το υπουργείο Παιδείας (4.600 εκατ. ευρώ από 4.921 εκατ. ευρώ) κατά 996 εκατ. ευρώ για το υπουργείο Υγείας (4.383 εκατ. ευρώ από 5.379 εκατ. ευρώ), ενώ στους ωφελημένους περιλαμβάνονται το υπουργείο του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Ευ. Βενιζέλου (323 εκατ. ευρώ από 294 εκατ. ευρώ στο χαρτοφυλάκιο που κατέχει ο Ευ. Βενιζέλος). Είναι ενδεικτικό ότι:
Η χρηματοδότηση προς τους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης είναι μειωμένη από τα 15.081 εκατ. ευρώ στα 12.796 εκατ. ευρώ και ειδικά για τα ασφαλιστικά ταμεία στα 10.911 εκατ. ευρώ από 12.334 εκατ. ευρώ στον ΕΟΠΥΥ στα 774 εκατ. ευρώ από 1.108 εκατ. ευρώ και στα νοσοκομεία στα 1.111 εκατ. ευρώ από 1.639 εκατ. ευρώ. Στους ΟΤΑ η χρηματοδότηση (επιχορηγήσεις και αποδόσεις) μειώνεται από 2.080 εκατ. ευρώ σε 2.988 εκατ. ευρώ.
Το συνολικό κονδύλι για μισθούς και συντάξεις υπαλλήλων και λειτουργών του Δημοσίου προβλέπεται να παραμείνει αμετάβλητο στα 17,72 δισ. ευρώ. Ωστόσο, οι δαπάνες για αποδοχές υπαλλήλων και λειτουργών του Δημοσίου προβλέπεται να μειωθούν κατά 280 εκατ. ευρώ, λόγω της εφαρμογής των μέτρων που είχαν προβλεφθεί στο επικαιροποιημένο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2013-2016, όπως ο περιορισμός των προσλήψεων αναπληρωτών καθηγητών, λόγω της αύξησης των ωρών διδασκαλίας, ο περιορισμός του προσωπικού που υπηρετεί με συμβάσεις, η μείωση του αριθμού των εισακτέων στις παραγωγικές σχολές, οι αποχωρήσεις προσωπικού λόγω των συνταξιοδοτήσεων το 2013 και το 2014. Αντίθετα, οι δαπάνες για συντάξεις υπαλλήλων και λειτουργών του Δημοσίου θα είναι το 2014 αυξημένες κατά 262 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με το 2013, λόγω του αυξημένου αριθμού αποχωρήσεων.
Χρηματοδοτικό κενό 4,3 δισ. ευρώ
Ως προς τα των δανειακών αναγκών του Δημοσίου για το 2014, μέρος τους θα καλυφθεί, μέσω των υπολειπόμενων δόσεων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) και το ΔΝΤ. Το μέρος των αναγκών που υπολείπεται, το οποίο κυμαίνεται στα 4,3 με 4,4 δισ. ευρώ σύμφωνα με υπολογισμούς του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, θα καλυφθεί από εκδόσεις εντόκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου, των οποίων, όπως αναφέρεται στον προϋπολογισμό, το υφιστάμενο ύψος αναμένεται να παραμείνει σταθερό.
Το συνολικό ύψος του δανεισμού για το Δημόσιο το 2014 έχει υπολογιστεί σε 68,2 δισ. ευρώ. Τα 25,2 δισ. ευρώ προβλέπεται να καλυφθούν από τον Μηχανισμό Στήριξης, δηλαδή από τα δάνεια του ΕΤΧΣ και του ΔΝΤ. Τα δάνεια αυτά όμως, σύμφωνα με την τελευταία Έκθεση Αξιολόγησης της Ελληνικής Οικονομίας από την Κομισιόν, ανέρχονται σε 17,5 δισ. ευρώ. Στο ποσό αυτό θα πρέπει να προστεθούν και τα έσοδα που προβλέπονται από το πρόγραμμα smp (securities market programme της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας) και anfa (μεταφορά αποδόσεων από τη διακράτηση ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου από τα χαρτοφυλάκια κεντρικών τραπεζών του Ευρωσυστήματος), τα οποία ανέρχονται σε 2,4 δισ. ευρώ, καθώς και οι υπερβάσεις των στόχων του πρωτογενούς πλεονάσματος για το 2013- 14, οι οποίες υπολογίζονται σε περίπου 1 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι από τα 25,2 δισ. ευρώ που αναφέρει ο προϋπολογισμός καλύπτονται από τα παραπάνω μόνο τα 20,9 δισ. ευρώ, οπότε προκύπτει ένα κενό χρηματοδότησης της τάξεως των 4,3 δισ. ευρώ, όσο είχε προσδιοριστεί από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τον περασμένο Ιούλιο.
Αναφορικά με το χρέος, αυτό υπολογίζεται στη γενική κυβέρνηση σε 174,8% του ΑΕΠ το 2014 (183.089 εκατ. ευρώ) από 175,5% του ΑΕΠ εφέτος (182.911 εκατ. ευρώ) και στην κεντρική διοίκηση σε 177,8% του ΑΕΠ το 2014 (183.089 εκατ. ευρώ) από 178,2% του ΑΕΠ (182.911 εκατ. Ευρώ).
Τέλος, ο προϋπολογισμός προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 812 εκατ. ευρώ (0,4% του ΑΕΠ) εφέτος και 2.956 εκατ. ευρώ (1,6% του ΑΕΠ) το 2014, με το έλλειμμα στα 3.960 εκατ. ευρώ (2,2% του ΑΕΠ) και στα 4.266 εκατ. ευρώ (2,3% του ΑΕΠ) αντίστοιχα.
