Η χαρά της επίσκεψης σε ένα βιβλιοπωλείο, όταν οι περιστάσεις το επιτρέπουν, είναι εξίσου μεγάλη με αυτή που νιώθεις όταν επισκέπτεσαι μια βιβλιοθήκη, όπου οι περιστάσεις το επιτρέπουν πάντα.
Σε μία τέτοια μικρή εξόρμηση, στο κέντρο της Αθήνας, τυχαία έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του Anthony Grafton "Το έντυπο σε κρίση: το βιβλίο εξαϋλώνεται", σε μετάφραση του Παναγιώτη Σουλτάνη, έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης, 2013. Ένα εξαιρετικά καλαίσθητο βιβλιαράκι 100 σελίδων, μικρού σχήματος. Και ενώ η στήλη δεν αφορά τη βιβλιοκριτική, σήμερα θα κάνουμε μια εξαίρεση παρουσιάζοντας μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο.
Το εν λόγω βιβλίο, γραμμένο το 2008, κοσμείται από μία και μόνο φωτογραφία, αμέσως μετά τη σελίδα τίτλου και πριν ακόμα ξεκινήσει το κείμενο. Και η φωτογραφία αυτή είναι το κεντρικό αναγνωστήριο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης. Υποβάλλει ο συγγραφέας εξ αρχής την πεποίθησή του!
Στο βιβλίο, ευσύνοπτα, κουβεντιάζεται ο ρόλος του βιβλίου και της βιβλιοθήκης, της ανάγνωσης και της εύρεσης πληροφοριών στην εποχή των τεχνολογικών αλλαγών. Ξεκινά με τον ρόλο που έχουν παίξει οι βιβλιοθήκες στην ανάπτυξη της γραμματείας τις δεκαετίες του 20ού αιώνα πριν από τις τεχνολογικές αλλαγές, και μάλιστα με βιωματικό τρόπο εκ μέρους του συγγραφέα:
"Εκείνη την εποχή πολλές βιβλιοθήκες δεν διέθεταν καφετέριες και, αν κάποια διέθετε, το πιθανότερο ήταν να είχε αυτόματα μηχανήματα παρά να προσφέρει φρέσκο εσπρέσο και καπουτσίνο. Παρ' όλα αυτά, για μένα και για άλλους σαν εμένα έγιναν το αγαπημένο μας στέκι."
Ζητήματα όπως "Η παγκόσμια βιβλιοθήκη" (αρχής γενομένης από την Αλεξάνδρεια), "Η Αυτοκρατορία της Google" στην εποχή μας, η "Έκδοση χωρίς χαρτί;" με τη μορφή ερωτήματος και το "Μέλλον της ανάγνωσης" εξετάζονται ευσύνοπτα και άριστα τεκμηριωμένα.
Αντιγράφοντας φράσεις και αποσπάσματα από το βιβλίο (μια πολύ αγαπημένη συνήθεια) διαβάζουμε για την Google: "Γι' αυτό λειτουργεί περισσότερο σαν μια γιγάντια μάνικα που καταβρέχει τους αναγνώστες ανά τον κόσμο με κείμενα ανέγγιχτα από ανθρώπινο χέρι ή ανθρώπινο νου παρά ως ένας τεράστιος, οργανωτικός μηχανισμός με εσωτερική συνοχή".
Συζητώντας για το Διαδίκτυο αναφέρει: "Η επικράτηση τέτοιων κατακερματισμένων, ευμετάβλητων κειμένων μπορεί να απειλήσει -ή και να υποσκάψει- την ικανότητά μας, που διαμορφώνεται κυρίως από το έντυπο κείμενο, να αντιλαμβανόμαστε σύνθετα επιχειρήματα και να τα ελέγχουμε λογικά, πράγμα που φαίνεται να είναι κρίσιμης σημασίας για να παραμείνει ζωντανή η φιλελεύθερη δημοκρατία".
Μιλώντας λοιπόν για βιβλιοθήκες στον 21ο αιώνα: "Ένας άλλος, εξίσου σημαντικός [ρόλος], είναι να κρατήσουν ζωντανά τα βιβλία και τα χειρόγραφα εξακολουθώντας να πλάθουν ένα δημοκρατικό κοινό που θα τα αναζητήσει".
