Ο ανταγωνισμός μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου γίνεται όλο και πιο έντονος, με την περιοχή της Νότιας Σινικής Θάλασσας να μετατρέπεται σταδιακά σε ακόμη ένα μέτωπο ψυχροπολεμικής αντιπαράθεσης. Δεν είναι τυχαίο ότι, με βάση τους σημερινούς σχεδιασμούς του Πενταγώνου, τα δύο τρίτα των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων θα έχουν μεταφερθεί στην περιοχή της Άπω Ανατολής μέσα στην επόμενη πενταετία.
Την προηγούμενη εβδομάδα, η Νότια Σινική Θάλασσα βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, καθώς το Διαιτητικό Δικαστήριο του ΟΗΕ στη Χάγη έκανε δεκτή την προσφυγή των Φιλιππίνων, κρίνοντας ότι, με βάση τη Διεθνή Σύμβαση του διεθνούς οργανισμού για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), οι ιστορικές διεκδικήσεις της Κίνας στη συγκεκριμένη ζώνη στερούνται νομικής βάσης.
Το δικαστήριο δεν είχε την αρμοδιότητα να αποφανθεί για την κυριαρχία της περιοχής και έτσι περιορίστηκε στην ακύρωση των κινεζικών διεκδικήσεων. Έκρινε ότι τα δεκάδες τεχνητά νησιά που έχει δημιουργήσει η Κίνα στο αρχιπέλαγος αποτελούν απλώς βραχονησίδες, που επομένως δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το Πεκίνο για την ανακήρυξη μιας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με περίμετρο 200 ναυτικών μιλίων.
Την τελευταία διετία, η Κίνα έχει κατασκευάσει μια σειρά τεχνητά νησιά σε ύφαλα και ατόλες, ρίχνοντας εκεί χιλιάδες τόνους χώματος και τσιμέντου προκειμένου να τα επεκτείνει. Σε αρκετές περιπτώσεις έχουν κατασκευαστεί λιμάνια ή ακόμη και διάδρομοι προσγείωσης για αεροσκάφη.
Το βασικό πλήγμα για την Κίνα ήταν το άνοιγμα του δρόμου για την αμφισβήτηση της οριοθέτησης που έχει κάνει από το 1947 με τη λεγόμενη “γραμμή με τις εννέα παύλες”, διεκδικώντας έτσι μια θαλάσσια ζώνη που εκτείνεται από την Ταϊβάν ώς τις Φιλιππίνες και από τη Μαλαισία ώς το Βιετνάμ. Πρόκειται για το 90% της Νότιας Σινικής Θάλασσας, μιας περιοχής πλούσιας σε ενεργειακά κοιτάσματα και με στρατηγική σημασία για το διεθνές εμπόριο, αφού από εκεί περνούν κάθε χρόνο εμπορεύματα αξίας 4,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το Πεκίνο αρνείται οποιαδήποτε προσπάθεια διεθνούς ρύθμισης για την κυριότητα της περιοχής, επιμένοντας ότι η λύση θα πρέπει να αναζητηθεί σε απευθείας διαπραγματεύσεις για καθεμία από τις υπόλοιπες έξι χώρες που έχουν τις δικές τους διεκδικήσεις.
Όλα αυτά βοηθούν κάπως στο να γίνει κατανοητή η οργισμένη αντίδραση του Πεκίνου στην απόφαση του ειδικού δικαστηρίου. Ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ τόνισε ότι η απόφαση δεν πρόκειται να επηρεάσει «την εδαφική κυριαρχία και τα θαλάσσια δικαιώματα» της χώρας του «με οποιονδήποτε τρόπο», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι σημείωσε ότι «Ο κινεζικός λαός δεν πρόκειται να αποδεχτεί αυτό το αποτέλεσμα, όπως και όλοι οι λαοί του κόσμου που σέβονται τη Δικαιοσύνη».
Το κρατικό πρακτορείο Σινούα χαρακτήρισε την απόφαση βασισμένη σε «σαθρά θεμέλια» και «φυσικά άκυρη», ενώ η «Λαϊκή Ημερησία», το επίσημο όργανο του κινεζικού Κ.Κ., κατηγόρησε το δικαστήριο της Χάγης ότι παρέβλεψε «βασικές αλήθειες», παραβιάζοντας έτσι το Διεθνές Δίκαιο.
Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ κάλεσαν “όλα τα μέρη να αποφύγουν προκλητικές δηλώσεις ή ενέργειες”. Στην πραγματικότητα, βέβαια, η Ουάσιγκτον είναι κάθε άλλο παρά ουδέτερη στη διένεξη. Αποτελεί τον ιθύνοντα νου πίσω από την προσφυγή των Φιλιππίνων. Η ίδια δεν μπορούσε να προσφύγει, καθώς δεν έχει επικυρώσει την UNCLOS. Η απομόνωση της Κίνας από τους νότιους γείτονές της και η διατήρηση του ελέγχου των εμπορικών περασμάτων του Ειρηνικού αποτελούν βασικό στοιχείο της “στροφής στην Ασία” που εξήγγειλε πριν από πέντε χρόνια ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα.
Και φυσικά, ακόμη πιο βασικό στοιχείο αποτελεί ο στρατιωτικός έλεγχος. Το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό διατηρεί ήδη δύο αεροπλανοφόρα στην περιοχή και διεξάγει όλο και περισσότερες ασκήσεις και “επιχειρήσεις για την ελεύθερη ναυσιπλοοία” (FONOPS), στέλνοντας συχνά αντιτορπιλικά σε απόσταση βολής από τις νησίδες που διεκδικεί η Κίνα.
Με δεδομένο ότι οι σύμμαχοι της Ουάσιγκτον στην περιοχή -ο Ροντρίγκο Ντουέρτε στις Φιλιππίνες, ο Σίντζο Άμπε στην Ιαπωνία και ο Μάλκομ Τέρνμπουλ στην Αυστραλία- ρέπουν όλο και περισσότερο προς τον εθνικισμό, κατανοεί κανείς ότι δεν λείπουν οι προϋποθέσεις για περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.
Πολλοί άλλωστε δείχνουν να την επιζητούν. “Η απόφαση των Ηνωμένων Εθνών δεν θα σημαίνει τίποτε αν τα ελεύθερα έθνη δεν την εφαρμόσουν” σημείωνε το σχετικό εντιτόριαλ της "Wall Street Journal". “Απαιτείται περισσότερη ελευθερία του εμπορίου, μεγαλύτερες ναυτικές δυνάμεις και ανανέωση της αμερικανικής δέσμευσης να προστατεύσει τους φίλους, τα συμφέροντα και τις αρχές της ανά τον κόσμο”.
Το ερώτημα που παραμένει είναι πόση ανεκτικό θα αποδειχτεί το Πεκίνο απέναντι στο συνεχές σφίξιμο του κλοιού. “Eίναι κάτι απαράδεκτο για το καθεστώς... Θα υπάρξουν τεράστιες πιέσεις για μια αντίδραση του Πεκίνου προκειμένου να διασωθεί το κύρος του και για να δείξει με κάτι περισσότερο από λόγια ότι θα υπερασπιστεί την κυριαρχία του στη Νότια Σινική Θάλασσα” σημειώνει στην "Guardian" ο Αυστραλός πανεπιστημιακός Άσλι Τάουνσεντ.
Αν έχει δίκιο, θα πρέπει να περιμένουμε, σε πρώτη φάση τουλάχιστον, έναν νέο γύρο ναυτικών ασκήσεων στην περιοχή και πιθανότατα την ανακήρυξη μιας Ζώνης Αναγνώρισης Πτήσεων, όπως άλλωστε προανήγγειλε στα μέσα της εβδομάδας το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών.
Με αιχμές κατά της Τουρκίας
Η Ελλάδα δεν έσπευσε, όπως άλλες χώρες, να πανηγυρίσει ευθέως ή να καταδικάσει την απόφαση. Επέλεξε την οδό της σοβαρότητας, καθώς πρόκειται για ένα μεγάλης κρισιμότητας θέμα, που χρειάζεται χρόνο για να φανεί πώς θα επηρεάσει τις θέσεις της σε αντίστοιχα θέματα. Μάλιστα, με ανακοίνωσή του ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς άφησε σαφείς αιχμές κατά της Τουρκίας, λέγοντας πως, μετά την ανακοίνωση της Ε.Ε., που εμπεριέχει διατύπωση που προστατεύει και είναι σύμφωνη με τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας, οφείλουν "όλα τα υποψήφια προς ένταξη κράτη της Ε.Ε. να αποδέχονται ρητά τη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας του ΟΗΕ. Να δεσμεύονται δε στην προσχώρηση σε αυτήν, καθώς και στην εφαρμογή της. Η υλοποίηση αυτών των επιλογών αποτελεί θεμελιακό κριτήριο στις διαπραγματεύσεις της Ε.Ε. μαζί τους".
