Η μάχη που έχει μπροστά του ο ΣΥΡΙΖΑ περιλαμβάνει αγώνες στο κοινωνικό πεδίο και συμβιβασμούς στο πολιτικό, τονίζει ο Φρίντερ Ότο Βολφ, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Στη συνέντευξή του στην "Αυγή" της Κυριακής, ο Γερμανός φιλόσοφος, ο οποίος μίλησε στο συνέδριο για το έργο του Νίκου Πουλαντζά που διοργάνωσε το ομώνυμο ινστιτούτο, μιλά για τους δυνητικούς συνομιλητές του ΣΥΡΙΖΑ στην Ευρώπη, αλλά και για τη στρατηγική της Αριστεράς από θέση κυβερνητικής ευθύνης.
Συνέντευξη στον Χρήστο Σίμο
* Από το 2010 και μετά, η τρόικα και οι ελληνικές κυβερνήσεις εφαρμόζουν μια πολιτική που βασίζεται στα μέτρα λιτότητας, με σκοπό την αντιμετώπιση του προβλήματος του χρέους. Ωστόσο, το χρέος της χώρας αυξάνεται. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό;
Η λιτότητα δεν εφαρμόζεται προκειμένου να επιλυθούν τα προβλήματα μιας εθνικής οικονομίας, αλλά για να προασπιστούν τα συμφέροντα των πιστωτών μέσα στο πλαίσιο του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού. Μια οποιαδήποτε μορφή υπεράσπισης της πραγματικής ελληνικής οικονομίας θα πρέπει να παλέψει εναντίον των κοινωνικών δυνάμεων που στηρίζουν την πολιτική της λιτότητας.
* Πώς θα μπορούσε να επιλυθεί το πρόβλημα του χρέους; Θα μπορούσε να υπάρξει μια ευρωπαϊκή λύση;
Για αρχή, μια καλή ιδέα θα ήταν να διαχωριστεί το χρέος ανάμεσα σε "νόμιμο" και "παράνομο" και, παραδείγματος χάρη, να αρνηθεί η χώρα να πληρώσει χρέη που αφορούν χρηματοδότηση των καταστροφικών σχεδίων προς το συμφέρον των ξένων επενδυτών. Από εκεί και πέρα, ένα μέρος του χρέους θα πρέπει θα το αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση, παίρνοντας την ευθύνη για την αύξησή του λόγω της κακοσχεδιασμένης πολιτικής λιτότητας και, τέλος, ένα μεγάλο κομμάτι του χρέους των κρατών της Ε.Ε. θα πρέπει να αναληφθεί από την ΕΚΤ ή από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.
* Η κυβέρνηση της Μέρκελ έχει κεντρικό ρόλο στην εκπόνηση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής, η οποία κυριαρχεί στην Ευρώπη. Ποιες είναι οι συνέπειες για την Ευρώπη από την άσκηση της πολιτικής αυτής; Ποιες κοινωνικές ομάδες επωφελούνται;
Για την παρούσα γερμανική κυβέρνηση, ο διπλός σκοπός της υπεράσπισης των κατεστημένων συμφερόντων του χρηματιστικού κεφαλαίου και της διατήρησης των αποτελεσμάτων της παρούσας κρίσης συσσώρευσης κεφαλαίου αποτελεί τη βάση που καθορίζει τις πολιτικές της. Αυτές οι πολιτικές, όμως, ασκούν επιπλέον πίεση στη σταθερότητα της Ευρωζώνης και στη συνοχή της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς - που είναι, ταυτόχρονα, οι στρατηγικοί στόχοι της συνολικής πολιτικής της. Συνεπώς, εκτιμώ πως η γερμανική κυβέρνηση είναι προετοιμασμένη να αποδεχτεί, τουλάχιστον, κάποιους μίνιμουμ συμβιβασμούς προκειμένου να υπάρξουν επιπλέον επενδύσεις στις χώρες που χρωστάνε, στην περίπτωση που οι στόχοι αυτοί τεθούν υπό απειλή.
Με αυτή τη στάση, η παρούσα γερμανική κυβέρνηση εξακολουθεί να επιχειρεί να συνδυάσει την εξυπηρέτηση του χρηματιστικού κεφαλαίου με τη διατήρηση της ικανότητας να είναι σε θέση να ισχυριστεί στις βασικές ομάδες της λαϊκής βάσης της, ότι τα καταφέρνουν καλύτερα από ό,τι οι περισσότεροι άλλοι, εν μέσω μιας οικονομικής ύφεσης, "η οποία δεν μπορεί να αποφευχθεί".
* Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται πολύ κοντά στην εκλογική νίκη, με ένα πολιτικό πρόγραμμα που έχει στον πυρήνα του την ακύρωση του Μνημονίου και την αναδιαπραγμάτευση του χρέους. Πώς αντιδρά η γερμανική κυβέρνηση σε αυτή την προοπτική; Ποιες δυσκολίες θα αντιμετωπίσει ο ΣΥΡΙΖΑ;
Είναι πρώιμο να απαντηθεί το ερώτημα αυτό, καθώς ακόμα δεν έχουμε δείγματα αντίδρασης της γερμανικής κυβέρνησης σε αυτή την προοπτική - άλλωστε, ακόμα δεν έχουν διεξαχθεί οι εκλογές! Είναι πιθανόν αφενός να εξασφαλίσουν μια πρόσθετη "ανάσα" στην κυβέρνηση Σαμαρά και αφετέρου να αναζητήσουν ακόμα πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να τρομάξουν τα μεσαία στρώματα της Ελλάδας με σκοπό να τα απομακρύνουν από τον ΣΥΡΙΖΑ. Επίσης, δεν θα πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να βρουν έναν τρόπο να παρατείνουν τον βίο της κυβέρνησης Σαμαρά ή να οργανώσουν την άμεση επιστροφή μιας παρόμοιας κυβέρνησης, σπάζοντας με κάποιο τρόπο τη συμμαχία που θα συγκροτήσει την πλειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ.
Στην πραγματικότητα, η παρούσα γερμανική κυβέρνηση είναι αρνητικά διακείμενη σε κάθε κυβέρνηση που θα ηγείται ο ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο, η στάση αυτή θα αναδιαμορφωθεί αφενός ανάλογα με το εύρος της εκλογικής νίκης του ΣΥΡΙΖΑ και αφετέρου ανάλογα με την πολιτική στρατηγική που θα ακολουθεί αυτός, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο επίπεδο της Ε.Ε.
* Ποιες πολιτικές συμμαχίες μπορεί να επιδιώξει ο ΣΥΡΙΖΑ στο ευρωπαϊκό επίπεδο;
Ακόμα μια δύσκολη ερώτηση, παρόλο που φαίνεται απλή επί της αρχής: Ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να κερδίσει μια έμμεση στήριξη από δυνάμεις που βρίσκονται στο εσωτερικό των Σοσιαλδημοκρατικών και των Πράσινων κομμάτων της Ευρώπης και ιδίως στη Γερμανία, οι οποίες διεκδικούν αλλαγές στο υπάρχον οικονομικό καθεστώς της Ε.Ε. προς την κατεύθυνση ενός πιο "πράσινου καπιταλισμού". Φαίνεται να υπάρχει μια πληθώρα προγραμματικών αξόνων, που συγκροτεί μια σταθερή βάση για τη συζήτηση -από τη διαχείριση του χρέους με βάση την αρχή της αλληλεγγύης, μέσω της μετάβασης στην εξοικονόμηση ενέργειας και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε μια πραγματικά φιλόδοξη πολιτική για το κλίμα-, που αυτές οι δυνάμεις θα ήθελαν να ακολουθήσουν και τα οποία θα είναι επίσης απαραίτητα για μια πιο φιλόδοξη αριστερή στρατηγική μετασχηματισμού.
* Κυβέρνηση της Αριστεράς και αστικό κράτος: Τι πρέπει να αλλάξει ο ΣΥΡΙΖΑ στο δεύτερο; Πώς μπορεί ένα αριστερό κόμμα να διατηρήσει τα ριζοσπαστικά του στοιχεία ενώ βρίσκεται στην κυβέρνηση;
Κατ' αρχάς, δεν πιστεύω πως η μετάβαση στον δημοκρατικό σοσιαλισμό μπορεί να τεθεί στην ατζέντα στην παρούσα φάση. Ούτε τα ακανθώδη ερωτήματα που σχετίζονται με το αστικό κράτος σε μια διαδικασία κοινωνικού μετασχηματισμού -αν θα πρέπει να καταστραφεί ή να παρακαμφθεί και / ή αν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως μέσο απελευθέρωσης- βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη.
Την ίδια στιγμή, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα είναι σε θέση να εφαρμόσει αποτελεσματικά την πολιτική του χωρίς να κάνει ένα ριζικό άνοιγμα στο πλαίσιο των καθιερωμένων μορφών του κράτους στις νέες λαϊκές δυνάμεις που ενεργοποιούνται από αυτόν, χωρίς δηλαδή την ενεργοποίηση του πλήθους των πολιτών προκειμένου να συμμετέχουν ενεργά στα ζητήματα και στις αποφάσεις της διευρυμένης πολιτικής διαδικασίας. Πρόκειται για ένα παράδοξο που θα τεθεί εκ των πραγμάτων: Ως κυβερνητικό κόμμα, ο ΣΥΡΙΖΑ θα αναγκαστεί να κάνει συμβιβασμούς, με βάση και τους δεδομένους συσχετισμούς δυνάμεων τόσο στο εσωτερικό όσο και στο επίπεδο της Ε.Ε., αν θέλει να είναι ένα κυβερνητικό κόμμα. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν έχει κανένα λόγο να πάει πέρα από μια de facto αποδοχή. Οι Πράσινοι, κατά τη δεκαετία του '80, είχαμε καταλήξει σε μια μεταφορική διατύπωση για το συγκεκριμένο πρόβλημα: Οι άνθρωποι στην κυβέρνηση θα πρέπει να "καταπίνουν τα βατράχια". Αυτό είναι αναπόφευκτο. Το κόμμα όμως θα πρέπει να τα "φτύσει", καθιστώντας σαφές ότι αυτό γίνεται προς το παρόν μόνο και, την ίδια στιγμή, οφείλει να ξεκινά τη μάχη για την αλλαγή των συσχετισμών που θα επιτρέψουν την αποφυγή του αναγκαστικού συμβιβασμού. Η μάχη αυτή θα πρέπει να δοθεί σε πολλά επίπεδα και βεβαίως στο διεθνικό και το ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η στρατηγική αυτή έχει πολλές απαιτήσεις που αφορούν την ειλικρινή συζήτηση των προβλημάτων, τη ριζοσπαστική στάση και ταυτόχρονα τον αποτελεσματικό πολιτικό ρεαλισμό και, τέλος, τις σχέσεις εμπιστοσύνης ανάμεσα στους ανθρώπους που εμπλέκονται σ' αυτή τη διαδικασία, κάτι το οποίο είναι κομβικό. Είναι πιθανόν να χρειαστούν ορισμένες καινοτόμες μορφές καταμερισμού της εργασίας μεταξύ των μελών της κυβέρνησης, της κοινοβουλευτικής ομάδας, της ηγεσίας του κόμματος, των στελεχών και των μελών, καθώς και των ακτιβιστών στο εσωτερικό του κόμματος.
Όταν το σχήμα αυτό αρχίσει να δουλεύει, όχι αποσπασματικά, αλλά ως μια καθιερωμένη μορφή πολιτικής "από τα κάτω", τότε θα έχουμε κάνει ένα πρώτο βήμα πέρα από την καθιερωμένη μορφή της "κρατικής πολιτικής". Αυτό θα ήταν ένα πρώτο βήμα, η σημασία του οποίου δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην Ελλάδα ή ακόμα και στην Ε.Ε. Θα μπορούσε να εγκαινιάσει μια νέα φάση των δημοκρατικών αγώνων ενάντια σε ένα παγκόσμιο καθεστώς, το οποίο δεν επιχειρεί μόνο να καταστείλει όλες τις εναλλακτικές πολιτικές λύσεις, αλλά καταφέρνει να σπέρνει αμφιβολίες σχετικά με το αν αυτές είναι εφικτές.
