Ο γεννημένος το 1956 Ματέι Βίζνιεκ, Ρουμάνος την καταγωγή που κάνει καριέρα στη Γαλλία (όπως ο Ιονέσκο), θεωρείται σήμερα ως ένας από τους κύριους εκπροσώπους του κινήματος του «παραλόγου» στη Δύση. Το θέατρό του, μορφικά, θυμίζει το αντίστοιχο του Ιονέσκο, αλλά έχει περισσότερα κοινά στοιχεία με τη λεγόμενη ανατολική σχολή του «παραλόγου». Επειδή το Δυτικό «παράλογο», κυρίως του Μπέκετ, έβλεπε την ίδια την ύπαρξη ως εξ ορισμού παράλογη, μια μαύρη, αδιέξοδη, τραγική, κλοουνίστικη φάρσα... Ενώ οι Γκομπρόβιτς, Βίτκιεβιτς, Μρόζεκ, Ρούζεβιτς, Χάβελ, Χόχουτ και άλλοι σημαντικοί συγγραφείς της ανατολικής Ευρώπης, ξεκινώντας από τα ιστορικά παθήματα και τους αλλεπάλληλους διαμελισμούς των χωρών τους, έβλεπαν την Ιστορία, κυρίως, ως «θέατρο του παραλόγου»: ένα ατελείωτο σφαγείο, μια απόλυτα παράλογη, ψυχρή «μηχανή», που, ανελέητα, «θερίζει» τον άνθρωπο... Η πτώση του «υπαρκτού» έβαλε τα πράγματα στη θέση τους. Όσοι εκπρόσωποι του ανατολικού «παράλογου» κατέφυγαν στην «ελεύθερη» Δύση, διαπίστωσαν γρήγορα ότι τα τείχη για τα οποία μιλούσαν και έγραφαν δεν είχαν πέσει. Είχαν γίνει, απλώς, αόρατα. Και ότι η απόλυτη, παράλογη «μηχανή της Ιστορίας», μπροστά στην οποία, σύμφωνα τον αφορισμό του Γιαν Κοτ, «ο άνθρωπος είναι παντελώς ανίσχυρος και δεν έχει άλλη επιλογή από το να υποδυθεί τον ρόλο του σαιξπηρικού τρελού ή του κλόουν» για να μην τον ισοπεδώσει, βρισκόταν και εκεί σε πλήρη λειτουργία... Αυτό ακριβώς είναι το θέμα που αναπτύσσει ο Μρόζεκ στους όψιμους «Εμιγκρέδες», γραμμένους στη Δύση... Κάτι ανάλογο μας λέει και ο Ματέι Βίζνιεκ στο «Ζητείται κλόουν ηλικιωμένος». Τρεις άνεργοι ηλικιωμένοι κλόουν, μετά από μια σχετική αγγελία που διάβασαν, ότι «ζητείται κλόουν ηλικιωμένος», ανταγωνίζονται για την κατάκτηση της επίζηλης θέσης και επιδίδονται σε ένα σκληρό παιχνίδι αλληλοεξόντωσης, μέχρι να διαπιστώσουν ότι η θέση δεν υπάρχει... Ο συγγραφέας ομολογεί ανοιχτά τις οφειλές του στον Ιονέσκο, αλλά η συλλογιστική του πηγαίνει πέρα από αυτόν. Ο Ιονέσκο δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα, τι να κάνουμε. Ενώ εδώ πρόκειται για μια πολιτική παραβολή και ένα πικρόχολο σχόλιο επάνω στην κατάσταση των πραγμάτων σήμερα, η οποία δεν ανατρέπεται, βέβαια, με θεωρητικούς αφορισμούς ή απλά ευχολόγια... Το έργο του Βίσνιεκ, με ανοιχτό το τέλος, καλεί τον θεατή να πάρει θέση και να δώσει τη δική του λύση.
Η παράσταση που σκηνοθέτησε η Μαρία Ξανθοπουλίδου (κίνηση της Μαριέλας Νέστορα) στη Β' σκηνή του «Θεάτρου οδού Κεφαλληνίας», βασισμένη στη δόκιμη, θεατρικά εντελή μετάφραση της Έρσης Βασιλικιώτη, ακολουθεί, σωστά, το ύφος μιας γκροτέσκο μαύρης κλοουνερί, «διδακτικής» και συγχρόνως διασκεδαστικής, όπου κωμωδία και δράμα συμπλέκονται αξεδιάλυτα. Η ατμόσφαιρα είναι τσιρκολάνικη και οι ρυθμοί καταιγιστικοί. Τρεις δόκιμοι ηθοποιοί ασκημένοι στο μικτό αυτό ύφος (Νίκος Αλεξίου, Γρηγόρης Γαλάτης, Αλέξανδρος Μυλωνάς) δίνουν ένα μικρό «ρεσιτάλ δωματίου». Το σκηνικό και τα κοστούμια (Κατερίνα Ζουράρη) παραπέμπουν στον ιταλικό νεορεαλισμό, η μουσική (Θοδωρής Οικονόμου) και οι φωτισμοί (Κατερίνα Μαραγκουδάκη) υποβάλλουν.
*
Στο θέατρο Beton 7 του απόκεντρου Βοτανικού, άλλη μια παράσταση Παπαδιαμάντη, που εξελίσσεται πλέον σε έναν από τους πιο συχνά παιζόμενους και δημοφιλείς νεοέλληνες... θεατρικούς συγγραφείς. Δεν είναι η στιγμή να αναλύσω αυτό το φαινόμενο, αλλά θα σταθώ στη δουλειά της ακούραστης Μαρίας Φραγκή που επιλέγει, διασκευάζει και σκηνοθετεί ως ενότητα θεατρική, με τίτλο «Πριν από τη φόνισσα», τέσσερα από τα λιγότερο γνωστά διηγήματά του, με επίκεντρο, πάντα, τα ατελείωτα πάθη της γυναίκας. Τα αριστουργηματικά: «Η στοιχειωμένη Καμάρα», «Η φωνή του δράκου» (θα το ζήλευε ο Φρόυντ), «Το νησί της Ουρανίτσας», «Οι μάγισσες». Η λιτή, υποβλητική σκηνοθεσία (με σκηνογραφική - ενδυματολογική επιμέλεια της Άννας Μαχαιριανάκη, σκιώδεις φωτισμούς του Στέφανου Κοπανάκη, άρτια βίντεο του Αναστάση Μελέτη και μια εικαστική παρέμβαση - σχόλιο της Ελευθερίας Εμμανουήλ), στηρίζεται εξίσου στην ακέραιη ομορφιά της χερουβικής παπαδιαμαντικής γλώσσας και στην ομόλογη, απέριττη κατάθεση λόγου - σώματος τεσσάρων νέων λαμπρών ηθοποιών. Η Τερψιχόρη Γκιόκα, η Αννίτα Αδάμου, η Νικολέττα Γκριμέκη και ο Γιώργος Ρουστέμης ποιούν παπαδιαμαντική μουσική που φθάνει στους θεατές σαν ψαλμός κάτω από φως κεριού.
