Αθηναίος γέννημα - θρέμμα, έχει πίσω του πάνω από πενήντα χρόνια δημιουργικής παρουσίας στην τέχνη, αλλά και στους αγώνες της Αριστεράς. Από τα χρόνια της δικτατορίας, όταν μαζί με άλλους καλλιτέχνες ο Κυριάκος Κατζουράκης συμμετείχε στην ομάδα των "Νέων Ελλήνων ρεαλιστών", μέχρι τον Δρόμο για τη Δύση και την παρέμβασή του στο μεταναστευτικό πρόβλημα... Εικαστικός που δεν περιορίζεται στη ζωγραφική, αλλά απλώνει τη δημιουργικότητά του στο σινεμά και το θέατρο, συμμετέχει στον συνδυασμό του Γαβριήλ Σακελλαρίδη και της Ανοιχτής Πόλης, προκειμένου να συμβάλει με τις δυνάμεις και την ευαισθησία του στον αγώνα για να ανατραπεί η "ωμή φρίκη που ζούμε όλοι"...
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Η σημερινή Αθήνα: Πόλη εχθρική ή φιλική για τις τέχνες;
Είναι τόσο αφρόντιστη, τόσο κακοδιαχειρισμένη... Ό,τι και να πει κανείς θα μοιάζει πολυτέλεια σε μια πόλη με 30.000 άστεγους και εκατοντάδες χιλιάδες άνεργους. Τι να πεις, για τα «μη πεζοδρόμια», για τα «μη παγκάκια» ή για το «μη πράσινο»;
Το πιο άσχημο είναι η κατάθλιψη στα πρόσωπα των ανθρώπων. Νομίζω πως την απελπισία την αντικατέστησε μια μοιρολατρία αβάσταχτη. Ποια τέχνη... Εγώ για να δουλέψω στο εργαστήριό μου πρέπει να κλειστώ μέρες για να κάνω κάτι... κι αυτό με τεράστια ενοχή... Νιώθω συνένοχος γι' αυτήν την ωμή φρίκη που ζούμε όλοι.
* Τι παραπάνω μπορεί να κάνει μια δημοτική αρχή σε μια πόλη όπου συγκεντρώνονται οι περισσότερες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις;
Υδροκέφαλη ήταν και θα είναι πάντα η πόλη μας, όσο κυβερνά η άγνοια και το life style. Κάποτε, επί Μελίνας, είχε γίνει μια προσπάθεια αποκέντρωσης, εξού και τα ΔΗΠΕΘΕ, που σήμερα μαραζώνουν. Οι πρωτευουσιάνοι όμως δεν το θέλανε, σατίριζαν και σνόμπαραν, αν θυμάστε, τις περιφερειακές εκδηλώσεις.
Το ζήτημα όμως είναι ότι σήμερα οι κάτοικοι φέρονται σαν να έχουν ανάγκη μιας εγγύτητας, και ο συνωστισμός είναι μια μορφή εγγύτητας, είναι μια ψυχοθεραπευτική αντίδραση στην απομόνωση. Μακάρι να μετατραπεί σε δύναμη...
Λένε ότι το θέατρο ανθίζει αυτήν την περίοδο της καταστροφής. Ανθίζει, αλλά οι καλλιτέχνες δεν πληρώνονται, η τέχνη γίνεται με πενταροδεκάρες, όλοι κάνουν δεύτερη και τρίτη δουλειά, το κοινό είναι ακαθοδήγητο, η κριτική ανύπαρκτη. Μέχρι πότε μπορεί να γίνεται τέχνη χωρίς μελέτη, χωρίς εμβάθυνση, χωρίς σπουδή; Μοιάζει σαν καντήλι που τελειώνει το λαδάκι του...
Πραγματικά δεν ξέρω τι θα πρωτοκάνει μια αριστερή δημοτική αρχή σε μια πόλη με τόσο μεγάλη ανθρωπιστική κρίση... Για μένα η ελπίδα είναι μία: Αν έχουμε όντως αριστερή δημοτική αρχή, να αγκαλιαστεί από τον κόσμο, να αναπτυχθούν πρωτοβουλίες αλληλεγγύης και συνεργασίας και να βγούνε στοΝ δρόμο οι πολίτες απαιτώντας, κατευθείαν από το κράτος, χρηστή διαχείριση.
* Ειδικότερα, τι μπορεί να προσφέρει η δημοτική αρχή σε νέους καλλιτέχνες, που αντιμετωπίζουν και τα οξύτερα προβλήματα;
Στέγη πριν απ' όλα, στέγη και ξανά στέγη. Αμέτρητα κενά κτήρια, εγκαταλειμμένα εργοστάσια, παραμελημένες συνοικίες γεμάτες κτηριακές δυνατότητες. Χρειάζεται μια άμεση αλλαγή, από μια ταχύτατη ομάδα αρχιτεκτόνων, πολεοδόμων, νομικών, και καλλιτεχνών που μπορούν να κάνουν σοβαρή μελέτη και να τα αξιοποιήσουν μέσω ΕΣΠΑ. Έτσι θα προκύψουν άπειρες δράσεις και κάτι θα αλλάξει σίγουρα... Φυσικά αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συνεργασία των αρμόδιων υπουργείων, των ιδιοκτητών, των τραπεζών.
* Πολλοί άνθρωποι των τεχνών συμμετέχουν στο ψηφοδέλτιο του Γαβριήλ Σακελλαρίδη και της Ανοιχτής Πόλης. Τι πιστεύετε ότι τους κινητοποιεί; Εσάς τι σας έπεισε;
Είναι περίπου δεκαπέντε καλλιτέχνες, αν μέτρησα σωστά. Μια καλή αναλογία. Κοιτάξτε, η Αθήνα σε κανονικές συνθήκες θα μπορούσε να είναι πόλη των τεχνών. Αθήνα, Πειραιάς, δυτικές συνοικίες, χιλιοτραγουδισμένα μέρη, γεμάτα ιστορία, αίσθηση, πόνο, γειτονιές που καταστράφηκαν και ζούνε μόνο μέσα στη καρδιά μας. Αυτό, τι άλλο... Η καταστροφή δεν αντέχεται... Όση μουσική κι αν ακούω, το τραγούδι της Δραπετσώνας: «μ' αίμα χτισμένο κάθε πέτρα και καημός, κάθε καρφί του πίκρα και λυγμός» δεν θα φύγει ποτέ από μέσα μου... Αυτό ξεπάτωσαν οι κυβερνήτες κι οι αρχόντοι μας. Την ιστορία της πόλης. Όσο μπορώ, θα παλεύω για να σωθεί η πόλη που ζω.
Η Ανοιχτή Πόλη έχει κάνει πολλή δουλειά και οι άνθρωποι δεν περισσεύουν. Χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια απ' όλους κι όχι μόνο από τον Γαβριήλ. Είναι καθαρός ο λόγος του και οι προθέσεις του. Αυτό είναι η βάση για μια μεγάλη στράτευση. Πιστεύω ότι το ίδιο πρέπει να γίνει κεντρικά, σ' όλη την ριζοσπαστική Αριστερά. Δεν είναι αρκετό να ξέρουν την αλήθεια στα γραφεία, η αλήθεια πρέπει να γεννιέται στη βάση.
* Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, καλείστε να πείσετε και εκείνους τους συμπολίτες μας, συχνά φτωχούς και εξαθλιωμένους από την κυβερνητική πολιτική, που έλκονται από τον ρατσιστικό λόγο της Χρυσής Αυγής...
Το μίσος προέρχεται από τον φόβο και την εξαθλίωση. Η μίζερη ζωή γεννάει μιζέρια στις ιδέες, στη στάση ζωής, παντού. Αυτά η εξουσία τα γνωρίζει καλά και το διαχειρίζεται ακόμα καλύτερα. Έχει ξαμολήσει τα λυκόσκυλά της στα κανάλια και καλλιεργούν τον φόβο και την ανασφάλεια.
Φυσικά δεν είναι μόνο αυτό. Όπως έλεγε ο Τόνυ Μπεν: «Αν θέλεις να υποδουλώσεις τους ανθρώπους, πριν απ' όλα τους σπέρνεις τον φόβο και μετά τους διαφθείρεις»! Η τεχνική της εξουσίας απλή, απλούστατη: Αν δεν σκύψετε κι άλλο θα πεθάνετε. Κανείς δεν θέλει να πεθάνει και σκύβει... κι όλοι μας περιμένουμε το «μέχρι πότε θα περιμένει» αυτός ο ταλαίπωρος λαός. Η φρασεολογία της Χρυσής Αυγής είναι κλεμμένη και τόσο ψεύτικη, που αν σταματήσουμε να περιμένουμε θα εξαφανιστεί όπως ήρθε...
* Στο καλλιτεχνικό σας έργο έχετε ασχοληθεί με τους μετανάστες και τα προβλήματά τους. Εάν εκλεγείτε, πώς σκέπτεστε ότι θα πρέπει να τα αντιμετωπίσετε;
Είναι δύσκολο να το περιγράψω. Γράφω αναλυτικά γι' αυτό στο βιβλίο μου Τάξη στο χάος. Στην ουσία αυτό που γίνεται είναι μια ακροβασία σε τεντωμένο σχοινί. Από τη μια είναι ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός που απεχθάνομαι κι από την άλλη η αδιαφορία για τα κοινά κι ο φορμαλισμός. Το μεταναστευτικό πρόβλημα γίνεται όλο και πιο δύσκολο, οι πρόσφυγες από τους πολέμους θα αυξάνονται. Και η δυσαρέσκεια των ντόπιων επίσης. Έχουμε γίνει εμείς πλέον μετανάστες στον τόπο μας: "Ζούμε από την ελεημοσύνη των ξένων". Ετοιμάζω την επόμενη ταινία, μετά τον Δρόμο προς τη Δύση, όπου θα γυρίσω την κάμερα προς εμάς, για να καταλάβω κι εγώ ο ίδιος το φαινόμενο και τις αιτίες αυτού του αδιέξοδου. Αυτό είναι μέσα στα όρια της δουλειάς μου. Το πρόβλημα όμως έχει τόσο μεγάλες διαστάσεις, είναι κεντρικό ευρωπαϊκό ζήτημα και δεν αρκούν πλέον τα αιτήματα για τα Δουβλίνο ΙΙ κ.ά.
* Η συγκέντρωση καλλιτεχνών σε ορισμένες γειτονιές της πόλης συχνά ακολουθείται από τις εταιρείες real estate... Έτσι, φεύγουν οι παλιοί κάτοικοι, μετά και οι καλλιτέχνες, γιατί η γη έχει γίνει πολύ ακριβή... Πρέπει η δημοτική αρχή να παρεμβαίνει σε αυτή τη διαδικασία και, αν ναι, πώς;
Σε καπιταλισμό ζούμε. Όταν κάτι αποκτά υπεραξία κάποιος την καρπούται. Το ζήτημα είναι ότι εδώ, εκτός του καπιταλισμού, έχουμε και τη διαστρέβλωση. Δεν υπάρχουν οι κανόνες, δεν υπάρχουν οι μηχανισμοί και οι νόμοι, που όταν όλοι τους γνωρίζουν, η αντιπαλότητα είναι πιο δίκαιη. Φυσικά έτσι είναι όπως ακριβώς το περιγράφετε. Το παράδειγμα στου Ψυρρή και στο Γκάζι είναι χαρακτηριστικό. Η δημοτική αρχή μπορεί να κάνει πολλά, ιδίως σε σχέση μ' αυτό που είπαμε πριν: τη διαχείριση των κτηρίων. Αλλά και τη δημιουργία των κανόνων. Εν κατακλείδι, όλα οδηγούν στην πολιτική αλλαγή, αυτή είναι η προϋπόθεση...
