Του Σπύρου Κακουριώτη
Το ακρωνύμιο PIGS έκανε την εμφάνισή του στον οικονομικό τύπο και στην «αργκό» των ποικίλων αναλυτών όταν η οικονομική κρίση επεκτάθηκε στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Τα τέσσερα «γουρουνάκια» δεν ήταν άλλα από την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, την Ελλάδα και την Ισπανία, στα οποία προστέθηκε αργότερα και η Ιταλία, τροποποιώντας το ακρωνύμιο σε PIIGS...
Μπορεί ο όρος να είναι επιθετικός, δεν έλειψαν όμως και οι ανατρεπτικές χρήσεις του, «με αντίστοιχη ειρωνική διάθεση και χιούμορ», όπως λέει η σκηνοθέτιδα Mαρίλλη Mαστραντώνη, προκειμένου μέσα από αυτές να φωτιστούν, με μια λοξή ματιά, ερωτήματα πολύ σοβαρά, όπως η «τρέχουσα οικονομική, κοινωνική και πολιτική κρίση, το μελλοντικό όραμα της Ευρώπης, το έλλειμμα Δημοκρατίας, τα στερεότυπα του παρελθόντος».
Με αυτόν τον στόχο, η Μαρίλλη Μαστραντώνη και το θέατρο Εντροπία σχεδίασαν ένα ευρωπαϊκό project, με τον γενικό τίτλο PIGS/Sotiria, το οποίο εξελίχθηκε από την αρχή της χρονιάς με καλλιτεχνικές διαμονές (residencies) και εργαστήρια σε Ιταλία, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Δανία και Βέλγιο, σε συνεργασία με φορείς και καλλιτέχνες από κάθε χώρα. Το αποτέλεσμα που διαμορφώθηκε μέσα σε αυτήν την πορεία αποτελεί «μια δραματουργική σύνθεση και επεξεργασία ποικίλου εξωθεατρικού υλικού, που έχει προέλθει μέσα από την έρευνα και τις διαμονές».
Ο κύκλος της διεθνούς αυτής έρευνας ολοκληρώνεται με την παρουσίαση του PIGS/Σωτηρία στην Αθήνα, στο θέατρο Ροές, από την Τρίτη 15 Οκτωβρίου έως και τις 21/10.
Πώς «μεταγλωττίζεται» σκηνικά η έρευνα και η διεθνής εμπειρία της ομάδας, ρωτήσαμε τη σκηνοθέτιδα. «Δουλέψαμε με τεχνικές του θεάτρου της επινόησης (devised theater), δραματοποιώντας ποικίλο εξωθεατρικό υλικό: από λογοτεχνικά μέχρι δημοσιογραφικά κείμενα, φωτογραφίες, ντοκουμέντα, άρθρα, καθετί που μπορούσε να πυροδοτήσει την έμπνευση και να διευρύνει την έρευνά μας».
Η επαφή με το διεθνές κοινό, που «έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς σε πολλές περιπτώσεις κάναμε συζητήσεις μετά την παράσταση», άφησε στους καλλιτέχνες που συμμετείχαν «την αίσθηση ότι υπάρχει πολλή παραπληροφόρηση και εφησυχασμός στις χώρες που δεν αντιμετωπίζουν άμεσα προβλήματα. Η δική μας συμβολή ήταν να βοηθήσουμε στο άνοιγμα ενός διαλόγου και στην κατάθεση μιας άλλης αφήγησης από αυτήν που συνήθως ακούγεται καθημερινά από τα ΜΜΕ αυτών των χωρών», λέει η Μ. Μαστραντώνη, που υπογραμμίζει ότι «δεν μας αρέσει καθόλου η παθητική διαμαρτυρία, αλλά η δράση», ερμηνεύοντας έτσι την επιλογή για residencies όχι μόνο στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας. «Πρέπει να πω ότι υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον από τη μεριά τους», σημειώνει, προσθέτοντας ότι σε χώρες όπως η Δανία, όπου ο βασικός μισθός φτάνει τα 1.700 ευρώ, «δεν διανοούνται καν όχι μόνο το πώς ζούμε μέσα στην κρίση, αλλά και το πώς δημιουργούσαμε ακόμη και προ κρίσης»...
Από τα στερεότυπα στις γενοκτονίες
Στην παρατήρησή μας ότι μπορεί ο όρος PIGS να ακούγεται «χαριτωμένος», όμως το αποανθρωποποιητικό στοιχείο που περιέχει βρίσκεται σε μια κατεύθυνση που οδηγεί στον ναζιστικό ρατσισμό, παρατηρεί πως «όταν ένας τέτοιος όρος χρησιμοποιείται από επίσημα χείλη, αναλυτές, επενδυτές κ.λπ., δεν είναι καθόλου χαριτωμένος, παίρνει μια τελείως διαφορετική απόχρωση. Η υποβάθμιση και η αμφισβήτηση της ανθρώπινης φύσης συνανθρώπων μας συνδέεται με το φαινόμενο του ναζισμού, αποτελεί, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποτελεί ένα στάδιο της διαδικασίας που οδηγεί ακόμη και σε γενοκτονίες -χωρίς να ισχυρίζομαι, βεβαίως, ότι είμαστε σε αυτήν την κατάσταση», για να συμπληρώσει ότι «όπως έχει δείξει και η ιστορική εμπειρία, η λεκτική βία της αποανθρωποποίησης ενίοτε είναι προθάλαμος της φυσικής βίας».
Συζητώντας για το κατά πόσον η ανατροπή των στερεοτύπων και η αποδοχή του άλλου αποτελεί προϋπόθεση για την αναθέρμανση του ευρωπαϊκού οράματος, η Μ. Μαστραντώνη σημειώνει πως «τέτοιου τύπου ερωτήματα προσπαθούμε να θέσουμε στην παράσταση. Θα θυμίσω κάτι που λέγεται και στην περφόρμανς: το μότο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 'ενωμένοι μέσα στη διαφορετικότητα'. Αυτό δεν μπορεί να μένει κενό γράμμα...»
Σε ερώτηση για το αν καλλιτεχνικές προσπάθειες όπως αυτή της περφόρμανς PIGS/Sotiria συμβάλλουν σε μια τέτοια κατεύθυνση, απαντά: «Η τέχνη δεν δίνει λύσεις, δεν είναι αυτός ο σκοπός της, ούτε έχει αυτή τη δυνατότητα. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι μέσα από την παραδοξολογία, τη λοξή ματιά της πάνω στα πράγματα, να ρίξει φως σε ερωτήματα που διαλανθάνουν της προσοχής μας στη ροή της καθημερινότητας και των κοινότοπων εικόνων και πληροφοριών με τις οποίες βομβαρδιζόμαστε. Αυτό που προσπαθούμε να πετύχουμε είναι να θέσουμε τα ερωτήματα και να δώσουμε την ευκαιρία στους θεατές να προβληματιστούν πάνω σε αυτά μέσα από μια άλλη οπτική». Όσο για τη δική της προσέγγιση, τονίζει ότι «η πραγματικότητα είναι το πιο εκφραστικό πράγμα που υπάρχει, πάντα οι δουλειές μου εμπνέονται και έχουν μια αγκύρωση σ' αυτήν από αυτήν. Δεν θα μπορούσα να μείνω ασυγκίνητη από αυτό που συμβαίνει γύρω μας και το ζούμε όλοι»...
Τελειώνοντας τη συζήτησή μας με τη σκηνοθέτιδα, αναρωτηθήκαμε τι σημαίνει η «Σωτηρία» που συνοδεύει τον τίτλο PIGS. «Τα τελευταία πέντε χρόνια, κάθε μήνα είμαστε στον γκρεμό, κάποιος μας σώζει και τον επόμενο μήνα πάλι είμαστε στον γκρεμό και χρειαζόμαστε κάποιον να μας σώσει. Είναι, λοιπόν, ένας ειρωνικός τίτλος, μέσα από τον οποίο αναρωτιόμαστε ποια είναι η σωτηρία. Η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι οι αυτόκλητοι ή οι έξωθεν σωτήρες έχουν αποβεί πάντοτε ανεπαρκείς και μοιραίοι. Με αυτόν τον τρόπο αναφερόμαστε και στη δική μας ευθύνη, ως πολιτών, στον βαθμό που αναλογεί στον καθένα, στη δική μας συμβολή... Οι διαπιστώσεις και η απαισιοδοξία μπορεί να είναι ένα φυσικό πρώτο βήμα, αλλά δεν αρκούν για να πάμε στην επόμενη μέρα».
Εικαστική έκθεση «Save»
Στο πλαίσιο της διεθνούς παραγωγής PIGS/Σωτηρία, πραγματοποιείται και η έκθεση εικαστικών με τον τίτλο Save, σε επιμέλεια Γιώργου Τσεριώνη, όπου οι καλλιτέχνες καταθέτουν ένα κριτικό σχόλιο πάνω στη σχέση της σύγχρονης πολιτισμικής και πολιτικής συνθήκης στη χώρα μας, με εκείνες τις ρωγμές στην οπτική της νεωτερικότητας που ώθησαν κάποτε στο ρομαντικό αίτημα για μια «συνολική εμπειρία της Ουτοπίας». Η έκθεση εγκαινιάζεται την Τετάρτη 16/10, στις 8 μ.μ., στο ξενοδοχείο Πίνδαρος (Σοφοκλέους 24), με διάρκεια έως 15/11, και σε αυτήν συμμετέχουν οι: Ανδρέας Βούσουρας, Λίνα Γάκη, Γιώργος Γύζης, Μπάμπης Καραλής, Georgia Κοtretsos, Κωνσταντίνος Λαδιανός, Βίλλυ Μανωλάκου, Νίκος Παλαιολόγος, Λία Πέτρου, Νατάσσα Πουλαντζά, Γιάννης Σινιόρογλου, Κωνσταντίνος Σταματίου, Μαρία Τσαγκάρη, Γιώργος Τσεριώνης, Πάνος Φαμέλης, Έφη Φουρίκη, Γιάννης Χριστάκος, Διονύσης Χριστοφιλογιάννης.
Info
PIGS / ΣΩΤΗΡΙΑ. Δραματουργία - σκηνοθεσία: Mαρίλλη Mαστραντώνη. Περφόρμερ: Δημήτρης Δρόσος, Δάκης Μαυρουδής, Βάσια Πασπάλη, Θεοδοσία Σαββάκη, Tσαμπίκα Φεσάκη, Δων Χριστοδούλου. Σκηνικά - κοστούμια: Tέλης Kαρανάνος, Aλεξάνδρα Σιάφκου. Μουσική - βίντεο: Άρις Zάγκλης. Κίνηση: Χριστίνα Kατσίκη-Σαχτούρη. Βοηθός σκηνοθέτη: Mαρία Παρτσιλίβα. ΡΟΕΣ (Ιάκχου 16, Κεραμεικός), 15-21 Οκτωβρίου.
