Κινδυνεύουμε να χάσουμε την ανθρώπινη υπόστασή μας μέσα στην αλλοτρίωση που υφιστάμεθα καθημερινά από ένα καθεστώς που συνεχίζει ακάθεκτο να περιστέλλει τα δικαιώματά μας στην εργασία, στην Παιδεία, στην Υγεία, στον Πολιτισμό. Να βαθαίνει με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές του τις κοινωνικές ανισότητες και να ισοπεδώνει τις αξίες μας και τη μνήμη της συλλογικής μας Ιστορίας, ξεκινώντας την προεκλογική του εκστρατεία με όχημα τον φόβο απέναντι στον «ξένο-εχθρό» με τον συμβολικό «φράχτη» παρεμπόδισης της «εισβολής» του στον Έβρο.
Να αναγορεύει στη συνέχεια εκφραστές ρατσιστικών και νεοναζιστικών ιδεών σε «βαθιά δημοκρατικούς πολίτες» και να εξαγνίζει κάποια από τα μορφώματά τους σε «καλές Χρυσές Αυγές», αποκρύβοντας τους τραγικούς χειρισμούς του που στοίχισαν ανθρώπινες ζωές και παραποιώντας τα προεκλογικά προγράμματα των πολιτικών του αντιπάλων. Να μας βυθίζει σε μια συνεχή πάλη για την εξοικονόμηση στοιχειωδών αγαθών και να επιχειρεί να μας μετατρέψει σε ανιστόρητα, απολίτιστα και αποπολιτικοποιημένα «εργαλεία» παραγωγής της υπεραξίας των κατεχόντων τα μέσα παραγωγής. Έτσι ώστε να μπορέσει με την αποχή μας ή με την «αδιαφόριστη» συμμετοχή μας στις επικείμενες εκλογές να μας χειραγωγήσει και να κρατηθεί στην εξουσία.
Τα πολιτικά υποκείμενα του Βαγγέλη Δημητρέα
Ο ζωγράφος, διανοούμενος και δάσκαλος στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ Βαγγέλης Δημητρέας (1936-2019) προσπάθησε σε όλη τη διάρκεια της δημιουργικής του πορείας να καταγράψει αυτή ακριβώς την αντίθεση της ανθρώπινης υπόστασης με την «πραγμοποίησή» της στον καπιταλισμό. Να μετουσιώσει σε καλλιτεχνική πράξη το όραμά του για «μια κοινωνικοπολιτική τέχνη», απαλλαγμένη από τις αγκυλώσεις και τους φραγμούς «ενός επιπόλαιου προπαγανδισμού» που θα αφύπνιζε τον θεατή και θα απελευθέρωνε τον κριτικό στοχασμό του.
Τα έργα που παρουσιάζονται στην Γκαλερί Έρση, στο Κολωνάκι, φέρουν τον τίτλο «Οι χαμένοι διανοούμενοι», μια και περιλαμβάνουν κυρίως μορφές της Ιστορίας της Τέχνης και των επιστημών που τον σφράγισαν με τη βαθιά πολιτική και βαθιά ανθρωπιστική σκέψη τους: τον ζωγράφο της βαρβαρότητας του πολέμου Φρανσίσκο Γκόγια και τον ακτιβιστή δημιουργό των επαναστατικών τοιχογραφιών της δημόσιας τέχνης στο Μεξικό Ντιέγκο Ριβέρα, τον τρυφερό ποιητή του ανθρώπινου μόχθου Κώστα Βάρναλη ή τους αντισυμβατικούς μαρξιστές διανοητές Αντόνιο Γκράμσι, Νίκο Πουλαντζά, Μαξίμ Ρόμπινσον.
Είναι ο καρπός της ώριμης φάσης του Δημητρέα, όπου αναδεικνύεται το εικαστικό του ιδίωμα ανάμεσα στο ακριβές σχέδιο, στη «μηχανική αισθητική» του πουρισμού και στην αφαιρετική χειρονομία. Τις δομεί ρεαλιστικά μέσα σε αυστηρά περιγράμματα με αλλεπάλληλες χρωματικές, γκρίζες ή λευκές κηλίδες -που τους προσδίδουν ενίοτε τον χαρακτήρα της μάσκας-, από όπου προβάλλονται τα ιδιαίτερα φυσιογνωμικά τους χαρακτηριστικά και ο ιδιαίτερος ψυχισμός τους. Τις δείχνει κυρίαρχες στον ζωγραφικό χώρο, πλαισιωμένες με εκρηκτικές και συγκρατημένες πινελιές, παράδοξες, γεωμετρικές συνθέσεις και αντικείμενα χρηστικά που δένουν με τις παράδοξες, λιτές φόρμες στις οποίες αποδομεί τα ανθρώπινα πρόσωπα και τα μετασχηματίζει συνειδητά σε μηχανοποιημένα αποτυπώματά τους, όπως σε έναν παραμορφωτικό καθρέφτη.
Γιατί αυτό που είχε σημασία για τον Δημητρέα, όπως ο ίδιος δεν έπαψε ποτέ να υποστηρίζει, ήταν η διαρκής και βασανιστική αναζήτηση της «αξιοπιστίας της φόρμας» που διαρρηγνύει τα κατά συνθήκην ψεύδη της ωραιοποιημένης τέχνης και της ζωής. Χωρίς να εκπίπτει σε έναν κενό περιεχομένου, εύκολα διατυπωμένο φορμαλισμό. Αλλά εκφράζει με τη δωρική αλήθεια της τη διαρκή και βασανιστική αναζήτηση της αξιοπιστίας της ανθρώπινης υπόστασης, του ανθρώπου ως ευάλωτο και δυναμικό, μαχόμενο πολιτικό υποκείμενο.
Info
Βαγγέλης Δημητρέας, «Οι χαμένοι διανοούμενοι»
Γκαλερί Έρση, Κλεομένους 4, Κολωνάκι
Διάρκεια έκθεσης: 4 Μαΐου-3 Ιουνίου 2023
Ωρες λειτουργίας: Δευτ.-Παρ.: 11.30 π.μ.-3 μ.μ. και 5.30-8.30 μ.μ. Σάβ.:11.30 π.μ.-3 μ.μ.
