Συχνά η καθημερινή λειτουργία των πολιτιστικών και επιστημονικών φορέων φαντάζει «να είναι κάπου αλλού», σχεδόν άυλη και αόρατη στα μάτια των κατοίκων και των περαστικών της πόλης. Πολλές φορές λοιπόν οι δραστηριότητες των φορέων γίνονται αντιληπτές ως διαδικασίες που διαδραματίζονται μέσα σε κλειστά γραφεία, σε αίθουσες συσκέψεων με κλεισμένες πόρτες, σε απομονωμένες βιβλιοθήκες και αναγνωστήρια. Σε κάθε περίπτωση ως διαδικασίες αυτοαναφορικές, σε χαμηλή γείωση με την κοινωνία. Τα ΑΣΚΙ, με αφορμή τη συμπλήρωση 30 ετών από την ίδρυσή τους (1992), επιχειρούν να διαταράξουν αυτές τις συνθήκες εσωστρέφειας, και -πιστά στο ιδρυτικό τους όραμα για ανοιχτά αρχεία- να μεταφέρουν τεκμήρια από τον αρχειακό τους πλούτο και να γονιμοποιήσουν τις ερευνητικές τους περιέργειες στην πόλη και με τους ανθρώπους της.
Η «Ιστορία μάς αφορά» είναι το κεντρικό σύνθημα του Φεστιβάλ Ιστορίας για τα 30 χρόνια των ΑΣΚΙ. Όμως για να μας αφορά -σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό τον καθένα και την καθεμία μας- αναγκαία προϋπόθεση είναι να ερχόμαστε σε επαφή με τα τεκμήρια του παρελθόντος, να ανακαλύπτουμε τις διαδρομές και τις ιστορίες των αρχείων, με διάφορες αφορμές να αναμετριόμαστε με τα ερωτήματά μας γύρω από το παρελθόν και το παρόν· ατομικό, οικογενειακό και συλλογικό. Το Φεστιβάλ Ιστορίας των ΑΣΚΙ είναι μια καλή αφορμή και ένα καλό σημείο επαφής με όλα αυτά.
Οι δύο εκθέσεις
Οι δύο κεντρικές εκθέσεις του Φεστιβάλ, άρτια επιμελημένες από τον Γιάννη Μπόλη και σχεδιασμένες από τον Πάνο Ματθαίου και τη Βάσω Παναγιωτοπούλου της ομάδας talc studio, συναρθρώνουν την ανάμνηση με τον αναστοχασμό. Η πρώτη επιχειρεί να διηγηθεί την 30χρονη ιστορία των ΑΣΚΙ, το «στοίχημα» της ιδρυτικής τους ομάδας, όπως έχει εύγλωττα και με ρεαλισμό χαρακτηρίσει η ιστορικός Πόπη Πολέμη αυτή την ενδεχόμενη και καθόλου βέβαιη πορεία των ΑΣΚΙ στον χρόνο. Η έκθεση αυτή εικονογραφείται με τεκμήρια από εμβληματικές αρχειακές ενότητες των ΑΣΚΙ και με οπτικοακουστικό υλικό που αναφύονται από ένα αισθητικά πρωτότυπο και πολύχρωμο χρονολόγιο.
Η δεύτερη έκθεση, με γενικό τίτλο «Όταν όλα είναι δυνατά! 4 στιγμές του 20ού αιώνα», συνοψίζει 4 εποχές-στιγμές χαράς και προσδοκίας κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Το εικαστικό κόκκινο νήμα που συνέχει την αφήγηση απλώνεται στη σύγχρονη κοινωνική Ιστορία και την ιστορία της Αριστεράς: Εθνική Αντίσταση 1941-1944, η «Άνοιξη» της δεκαετίας του 1960, ο αντιδικτατορικός αγώνα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και οι στιγμές προσδοκίας, διεκδίκησης και κοινωνικών μεταβολών που πυροδότησε η περίοδος της Μεταπολίτευσης.
Η δεκαήμερη (9-19 Φεβρουαρίου) ανοιχτή περιήγηση των ΑΣΚΙ στο παρελθόν, στην Ιστορία και στην πόλη θα καταστεί δυνατή και μέσα από τρεις διαφορετικούς ιστορικούς περιπάτους. Μέσα από αυτούς, οι ενδιαφερόμενοι/ες θα έχουν τρεις τουλάχιστον επιλογές να περπατήσουν και να σταθούν τόσο στα υλικά όσο και στα πολιτισμικά τοπόσημα του παρελθόντος: από τις διαδρομές του Ψυχρού Πολέμου στον δημόσιο χώρο της Αθήνας, τα φοιτητικά στέκια και τα κτήρια εκδήλωσης φοιτητικών κινητοποιήσεων, έως μια εναλλακτική χαρτογράφηση της Queer Αθήνας. Οι τρεις αυτοί ιστορικοί περίπατοι συγκροτούν μια πρόταση βίωσης και αναβίωσης της πόλης και σύνδεσής της με το παρελθόν.
Γιατί φέτος;
1992-2023, κάτι όμως δεν βγαίνει... Γιατί φέτος ένα Φεστιβάλ για τα 30 χρόνια των ΑΣΚΙ; Η προοπτική διοργάνωσης ενός μεγάλου, κυρίως όμως ανοιχτού, Φεστιβάλ κατά το στρογγυλό 2022, παρά την αρχική αισιοδοξία, δεν επιβεβαιώθηκε εν μέσω των συνθηκών αβεβαιότητας της πανδημίας. Ιδίως όμως η αναπάντεχη και τραυματική για τα ΑΣΚΙ απώλεια του πρόεδρου τους Ηλία Νικολακόπουλου στην καλοκαιρινή Σύρο έδωσαν χώρο στη θλίψη εις βάρος του αρχικού ενθουσιασμού με τον οποίο και ο ίδιος είχε οραματιστεί αυτό το Φεστιβάλ. Σε εκείνον, στον Φίλιππο Ηλιού, στον Σπύρο Ασδραχά, σε όλους και όλες που υποστήριξαν και αγκάλιασαν τα ΑΣΚΙ όλα αυτά τα χρόνια είναι αφιερωμένο αυτό το Φεστιβάλ.
Κίνηση προς τα εμπρός
Οι γιορτές και η συλλογική προετοιμασία που απαιτούν πάντα συνθέτουν αφορμές αναζωπύρωσης του ενθουσιασμού και της αποφασιστικής κίνησης προς τα εμπρός. Έτσι, όσο η οργανωτική επιτροπή του Φεστιβάλ, δηλαδή ο Πολυμέρης Βόγλης, η Άντα Κάπολα, ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης, ο Κωστής Καρπόζηλος, ο Γιάννης Παπαθεοδώρου και η Πόπη Πολέμη μαζί με τον ακούραστο συντονιστή του όλου εγχειρήματος Μάνο Αυγερίδη, συναντούνταν, συζητούσαν, έσβηναν κι έγραφαν ιδέες διαφωνώντας και συμφωνώντας, η ιδέα ενός ανοιχτού και εξωστρεφούς εορτασμού των 30 χρόνων των ΑΣΚΙ ολοένα και πιο θερμά επανερχόταν.
Αλλο τόσο επανέρχονταν η διάθεση και η όρεξη, όσο η Ιωάννα Βόγλη, ο Θανάσης Γάλλος, η Πολίνα Ιορδανίδου και η Αγγελική Χριστοδούλου, εργαζόμενοι των ΑΣΚΙ, άνοιγαν φακέλους, δημιουργούσαν καταλόγους και έφτιαχναν λεζάντες εντοπίζοντας αρχειακά τεκμήρια για τις εκθέσεις. Μεταξύ αυτών των ευρημάτων και παλιές φωτογραφίες από την προσωπική και τη συλλογική τους νιότη στα ΑΣΚΙ. Το κλίμα αυτής της ενεργής αρχειακά και ανήσυχης ερευνητικά κοινότητας, μαζί με παλιές και νέες ιστορίες και αισθητικά ωραίες αφηγήσεις ιστοριών, μαζί με εργαστήρια εκτύπωσης και ημερίδες, θα έχει την ευκαιρία να συναντήσει όποιος/α επισκεφτεί τα «προσωρινά γραφεία» των ΑΣΚΙ, στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, Πάρκο Ελευθερίας (πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ, στάση Μέγαρο Μουσικής), μεταξύ 9-19 Φεβρουαρίου 2023.
Στάθης Παυλόπουλος, ιστορικός-υπεύθυνος Προγραμμάτων ΑΣΚΙ
