Τα «κλασικά εικονογραφημένα», που κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα το 1951, έδωσαν την ευκαιρία σε χιλιάδες νεαρούς αναγνώστες να γνωρίσουν έργα της παγκόσμιας και εγχώριας λογοτεχνίας. Επτά δεκαετίες μετά, τα graphic novels αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία και επιδιώκουν να προσελκύσουν (και) τους αναγνώστες της γενιάς του Διαδικτύου, των ΜΚΔ, τις γενιές, δηλαδή, της εικόνας. Οι προτάσεις που ακολουθούν αφορούν αναγνώστες άνω των 12 ετών και είναι, σε μεγάλο βαθμό, διηλικιακές.
Soloup, Αϊβαλί, Κέδρος
Οταν η σύγχρονη Ιστορία γίνεται εικόνα. Ένα ταξίδι στον ξεριζωμό, στην προσφυγιά και στο πώς η ιστορία ενός τόπου επιδρά στην ιστορία της ζωής των ανθρώπων. Εκεί, στα υδάτινα σύνορα, στο στενό πέρασμα ανάμεσα στη Λέσβο και στα μικρασιατικά παράλια, ξετυλίγονται τέσσερις από αυτές τις ιστορίες. Τέσσερις Αϊβαλιώτες αφηγούνται. Τρεις Έλληνες κι ένας Τούρκος: Φώτης Κόντογλου, Ηλίας Βενέζης, Αγάπη Βενέζη-Μολυβιάτη, Αχμέτ Γιορουλμάζ. Εκατομμύρια τραγωδίες, αμέτρητες ιστορίες κυνηγημένων ψυχών. Ιστορίες καταγεγραμμένες, ιστορίες ανείπωτες, ιστορίες που αναδεικνύουν τη σχέση του πολέμου με κάθε λογής εθνικισμούς, πάθη, ιδεοληψίες. Ιστορίες μνήμης απέναντι στα ανθρώπινα λάθη που, όταν ξεχνιούνται, επαναλαμβάνονται.
Θανάση Πέτρου, 1922: Το τέλος ενός ονείρου - 1923: Εχθρική πατρίδα, Ίκαρος
Δύο βιβλία, διαφορετικά μεταξύ τους, που όμως τα συνέχει μία από τις δραματικότερες στιγμές της ελληνικής Ιστορίας. Ένα οδοιπορικό που, ακολουθώντας το Α΄ Σώμα του Ελληνικού Στρατού, διηγείται την ιστορία μιας περιπέτειας που ξεκίνησε ως Μεγάλη Ιδέα και όνειρο και κατέληξε στο μεγάλο δράμα μιας πόλης που πνίγηκε στη φωτιά και στο αίμα. Η ιστορία της Μικρασιατικής Καταστροφής, μιας καταστροφής που δεν αφορά μόνο την απώλεια μιας πατρίδας, αλλά και το βίωμα των ξεριζωμένων που βρέθηκαν πρόσφυγες σε μια πατρίδα που, αντί για μητρίδα, συμπεριφέρθηκε ως μητριά.
Αν θέλουμε κάποτε οι νέοι να εξοικειωθούν με την Ιστορία, να κατανοήσουν το παραγόμενο αποτέλεσμα της πολιτικής, να αναγνωρίσουν τις ρίζες τού σήμερα στο χθες στις γειτονιές του Πειραιά και της Δραπετσώνας, στην ιστορία του ρεμπέτικου, στην ίδρυση των πρώτων σωματείων αλλά και σε φαινόμενα που, και σήμερα, συνοδεύουν τη μοίρα των προσφύγων, όπως ο ρατσισμός και το trafficking, θα έπρεπε τέτοια βιβλία να αποτελούν σχολικά εγχειρίδια.
Αγγελική Δαρλάση-Δ. Μαστώρου, Άλκης Ζέη, Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Μεταίχμιο
Η ιστορία της Ελλάδας της Κατοχής μεταπλάθεται σε ένα υψηλής αισθητικής και λογοτεχνικής αξίας βιβλίο. Η αναμέτρηση των δύο δημιουργών με το ανάστημα της Άλκης Ζέη, που έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στον χώρο της παιδικής λογοτεχνίας, οδήγησαν σε ένα εξίσου άρτιο αποτέλεσμα. Πρόκληση και για τους δύο δημιουργούς, η απόδοση ενός λογοτεχνικού κειμένου με τον πυκνό λόγο ενός graphic novel χωρίς να χαθεί η ουσία αλλά και ο κίνδυνος να κυριαρχήσει η εικόνα έναντι του λόγου. Ωστόσο, οι δύο δημιουργοί (ανα)πλάθουν με επιτυχία την ιστορία του 9χρονου Πέτρου και τον ακολουθούν σε όλη τη διαδρομή από την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου έως την απελευθέρωση της Αθήνας. Βιβλίο στις σελίδες του οποίου αποτυπώνεται όχι μόνο η Ιστορία αλλά και η εσωτερική σύγκρουση και αναζήτηση ταυτότητας μπροστά στα μεγάλα γεγονότα, εκεί που το συλλογικό υπερβαίνει το ατομικό.
Marta Breen-Jenny Jordahl, Η πτώση της πατριαρχίας: Η ιστορία του σεξισμού και η αντίσταση των γυναικών, Παπαδόπουλος
Πίσω από τον τραγικό θάνατο της Μαχσά Αμινί, που συνελήφθη και βασανίστηκε από την αστυνομία ηθών στο Ιράν, πίσω από κάθε δολοφονημένη Ελένη Τοπαλούδη, πίσω από κάθε 12χρονη που πέφτει θύμα κυκλωμάτων μαστροπείας υπάρχει ως κοινός παρονομαστής η τοξική αρρενωπότητα που παράγει η πατριαρχία.
Στο βιβλίο τους, οι δύο Νορβηγίδες, με μια εκτενή αναδρομή, παρουσιάζουν την ιστορία των γυναικών και του αγώνα τους για δικαιώματα από την αρχαιότητα μέχρι την εποχή του κινήματος ΜeToo. Το βιβλίο χωρίζεται σε κεφάλαια ανά εποχή, όπου παρουσιάζονται η θέση και ο ρόλος των γυναικών, οι κυρίαρχες κοινωνικές αντιλήψεις όπως αυτές παγιώθηκαν από το αντρικό βλέμμα, αλλά και οι αγώνες των γυναικών να πάνε κόντρα στην προδιαγεγραμμένη τους μοίρα. Με αναφορές σε μεγάλους φιλοσόφους (Αριστοτέλης, Πλάτωνας, Πυθαγόρας, Ρουσό, Χέγκελ, Νίτσε), σε ανθρώπους της επιστήμης (Δαρβίνος, Φρόυντ), της τέχνης (Μποντλέρ, Στρίντμπεργκ, Γούντι Άλεν) αλλά και της θρησκείας (Απόστολος Παύλος, Λούθηρος, Αυγουστίνος) καταδεικνύουν πώς ο σεξισμός, διατυπωμένος μέσα από τις ρήσεις σπουδαίων ανδρών, έθεσε τα θεμέλια για κατάφωρες παραβιάσεις των δικαιωμάτων των γυναικών. Η πεποίθηση ότι οι γυναίκες πρέπει να σιωπούν δημοσίως και να κρατούν τη γνώμη τους για τον εαυτό τους (κατά τον Σοφοκλή, η σιωπή είναι κόσμημα για τη γυναίκα, ενώ κατά τον Απόστολο Παύλο, «Η γυναίκα πρέπει να μαθαίνει να σιωπά και να υποτάσσεται. Δεν ανέχομαι η γυναίκα ούτε να διδάσκει ούτε να κυβερνά τον άνδρα, παρά μόνο να σιωπά») γαλούχησε γενιές γυναικών και τις απέκλεισε από τη δημόσια σφαίρα. Ένα σημαντικό βιβλίο για τα δύο φύλα, που με χιούμορ και τόλμη προσπαθεί να καταρρίψει αντιλήψεις που παγίωσαν στερεότυπα και μεζούρες κανονικότητας. Γιατί όσο εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμα γυναίκες πάνω στον πλανήτη που πέφτουν θύματα της τοξικής αρρενωπότητας τόσο πιο αναγκαίο είναι να αγωνιστούμε ενάντια σ’ αυτό που το παράγει.
J.R. Palacio, Λευκό πουλί, Παπαδόπουλος
Σκηνικό: η κατεχόμενη Γαλλία. Δύο παιδιά: ο Ζουλιέν και η Σάρα. Ο καθένας «διαφορετικός». Ένα υποψήφιο θύμα για τους οπαδούς του ιδεολογήματος περί φυλετικής καθαρότητας και σωματικής αρτιμέλειας. Εκείνη, μια ορφανή Εβραιοπούλα, οι γονείς της οποίας βρέθηκαν στα τρένα του θανάτου. Εκείνος, ένα παιδί που έμεινε ανάπηρο εξαιτίας της πολυομυελίτιδας. Για χρόνια θα ζήσουν μαζί, κρυμμένοι σε έναν αχυρώνα. Μια ιστορία απόκρυψης, όπως αυτή της Άννας Φρανκ, που δεν έχει σκοπό απλώς να διασώσει την ιστορική μνήμη. Η συγγραφέας εστιάζει στην ανθρώπινη υπόσταση, σε έννοιες όπως η καλοσύνη και η μεταμέλεια. «Δεν μας καθορίζουν τα λάθη μας, αλλά εκείνα που κάνουμε όταν τα συνειδητοποιούμε» είναι μία από τις φράσεις-κλειδιά για ένα από τα θέματα που θίγονται στο βιβλίο. Γιατί, ακόμα κι αν δεν μπορούμε να πάρουμε πίσω το κακό που προκαλέσαμε, μπορούμε σίγουρα να λειτουργήσουμε διαφορετικά στο μέλλον.
«Πάντα χρειάζεται θάρρος για να είσαι καλός. Εκείνες τις μέρες, όμως, μια τέτοια καλοσύνη μπορούσε να σου κοστίσει τα πάντα - την ελευθερία, τη ζωή σου…». Η παθητικότητα ως στάση ζωής είτε ατομικά, εκ μέρους κάποιου που απαξιώνεται, είτε συλλογικά, εκ μέρους ενός λαού που συνθλίβεται, είναι το δεύτερο θέμα. Κι όπως επισημαίνεται στον επίλογο από τη Ρουθ Φράνκλιν: «Το “Λευκό Πουλί” καταλήγει με ένα κάλεσμα στον αναγνώστη να αντισταθεί στις σύγχρονες εκδηλώσεις προκατάληψης και ξενοφοβίας. Δεν είναι αναγκαίο να συμφωνεί κανείς με τον άμεσο συσχετισμό που επιχειρεί το βιβλίο ανάμεσα στη ναζιστική Γερμανία και στα τρέχοντα γεγονότα για να συγκινηθεί με το κάλεσμα κατά της τυραννίας και της κακομεταχείρισης όπου κι αν τις συναντήσει στον σύγχρονο κόσμο, από την αντιμετώπιση των προσφύγων έως τη δοκιμασία που μπορεί να υφίσταται ένα ανάπηρο παιδί στο σχολείο».
Οουεν Κόλφερ- Άντριου Ντόνκιν, Πρόσφυγες, Πατάκης
Πρώτα έφυγε για την Ευρώπη η Σίσι. Μετά ο Κουάµι. Και οι δυο τους δίχως να πουν κουβέντα… Τώρα είναι η σειρά του μικρότερου αδελφού, του Ίµπο. Στριµωγµένος σε μια πλαστική βάρκα μαζί µε άλλους δεκατρείς, επιχειρεί το μεγάλο ταξίδι ζωής και θανάτου. Ένα βιβλίο κινηματογραφικό, που αφηγείται την ιστορία επιβίωσης όλων αυτών που αναγκάζονται να αφήσουν πίσω τη ζωή τους και να αναζητήσουν την τύχη τους στην Ευρώπη, στη γη της δικής τους Επαγγελίας. Ένα αριστουργηματικό και επίκαιρο graphic novel από αναγνωρισμένους και βραβευμένους δημιουργούς, που έχει σκοπό να ευαισθητοποιήσει αλλά και να πληροφορήσει για το οξύ ζήτημα του προσφυγικού από την πλευρά των προσφύγων και την επακόλουθη ανθρωπιστική καταστροφή. Γιατί αν η προσφυγιά είναι η κοινή μοίρα όσων βιώνουν απάνθρωπες συνθήκες, καθένας βιώνει διαφορετικά τον ξεριζωμό κι έχει να διηγηθεί μια ιστορία ζωής που αξίζει να ακούσουμε για να κατανοήσουμε ότι η προσφυγιά δεν είναι επιλογή, αλλά ανάγκη.
Αλέκος Παπαδάτος-Τάσος Αποστολίδης, Αριστοτέλης, Ίκαρος
Δύο έμπειροι στον χώρο του graphic novel δημιουργοί παραδίδουν μια εικονογραφημένη βιογραφία του Σταγειρίτη φιλόσοφου που επηρέασε βαθιά τομείς όπως η Οντολογία, η Λογική, η Φυσική, η Βιολογία, η Ηθική, η Πολιτική Φιλοσοφία. Η απόδοση της προσωπικότητας του Αριστοτέλη, κόντρα στα αρχετυπικά μοντέλα, μας συστήνει έναν φιλόσοφο με γήινα χαρακτηριστικά, έναν άνθρωπο με χιούμορ, ευαισθησία αλλά και… νεύρα. Συνδυάζοντας μυθιστορηματική πλοκή, λόγο και εικόνα, ο αναγνώστης, με τρόπο εύληπτο, έρχεται σε επαφή με όλο το φάσμα της αριστοτελικής σκέψης και των φιλοσοφικών ερωτημάτων που έθεσε, ερωτημάτων διαχρονικών και επίκαιρων. Γιατί, κατά τον Αριστοτέλη, «τη Φιλοσοφία δεν τη χρειαζόμαστε για να ζούμε, αλλά για να ζούμε καλύτερα».
Τζεροκαλκάρε (Michele Rech), Στον μακαρίτη Αϊ-Βασίλη, Polaris
Ο Τζεροκαλκάρε, από τους σπουδαιότερους σύγχρονους εκπρόσωπους της ιταλικής σκηνής κόμικ, δημιουργεί μια αλληγορική ιστορία συνδυάζοντας την πολιτική και κοινωνική κριτική με τη σάτιρα των σύγχρονων ηθών. Η ανακοίνωση ότι ο Αϊ-Βασίλης, μεγιστάνας των παιχνιδιών και ιδιοκτήτης της εταιρείας Κλάους, είναι νεκρός, συνταράσσει. Η απώλεια του μεγαλοβιομήχανου προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις. Το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος εισβάλει στα εργοστάσιά του. Χιλιάδες ξωτικά απολύονται. Απεργίες και βίαιες διαδηλώσεις ξεσπούν. Τάρανδοι ανοίγουν τον δρόμο για να μπουν στο εργοστάσιο οι απεργοσπάστες. Οικογένειες ξωτικών αναζητούν πολιτικό άσυλο στην Ευρώπη. Και τα παιδιά; Θα ξαναπάρουν δώρα; Οι πολύχρωμες σελίδες εναλλάσσονται με ασπρόμαυρες «αστυνομικού ρεπορτάζ», προσδίδοντας μια άλλη οπτική στις γιορτές και σε όσα κρύβονται πίσω από τα φώτα και το γκλίτερ των ημερών.
