Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Ούτε αισιόδοξος ούτε απαισιόδοξος, αλλά έτοιμος για πολλή δουλειά δηλώνει ο Αντώνης Φωνιαδάκης στην πρώτη του συνέντευξη μετά την ανακοίνωση της επιλογής του ως νέου διευθυντή του Μπαλέτου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Τον συναντήσαμε καθώς τελείωνε την πρόβα για τη νέα του παράσταση, με τίτλο Links, που θα παρουσιάσει με τους χορευτές του Μπαλέτου της Λυρικής από τις 3 Απριλίου στο Θέατρο Ολύμπια.
Στη συνομιλία μας δεν θέλησε να αναφερθεί σε οτιδήποτε θα μπορούσε να θυμίζει «προγραμματικές δηλώσεις». Άλλωστε αναλαμβάνει τον Σεπτέμβριο και ακόμα ενημερώνεται. "Ποτέ δεν έχεις κάτι έτοιμο από την αρχή, πάντα προσπαθείς και, αν έχεις καλή ομάδα, η προσπάθεια αποδίδει" λέει κάποια στιγμή, ενώ μιλώντας για τη χορογραφική του δουλειά επισημαίνει: "Όταν ζητώ κάτι, έχω τον τρόπο να το πάρω". Η καινούργια του δημιουργία αποτελείται από τρία μέρη, το Selon Desir, του 2004, και τα Links 2 και 3. Αυτό που τα συνδέει, είναι, πρώτα απ' όλα η μουσική, του Μπαχ και του Χαίντελ, δύο κορυφαίων της μουσικής μπαρόκ, που όμως δεν συναντήθηκαν ποτέ στην πραγματικότητα...
* Σας αρέσει η μουσική μπαρόκ;
Πάρα πολύ! Έχω χορογραφήσει αρκετές μπαρόκ όπερες, που ο χορός αποτελεί μεγάλο τμήμα τους. Ανάλογα με τον μαέστρο, αν το τέμπο είναι λίγο πιο γρήγορο, αν τα όργανα παίζονται με πυγμή, είναι σαν ροκ μουσική. Αγκαλιάζει την κίνηση και την κάνει μουσική, γιατί κλειδώνει αμέσως στους παλμούς και τους ρυθμούς της. Έτσι βοηθάει τον χορογράφο να φανεί πιο μουσικός.
* Πώς το μεταφράζετε αυτό σε κίνηση;
Βουτάω στη μουσική και καλπάζω μαζί της. Κατά περίεργο τρόπο, η σύνθεση είναι πολύ ογκώδης, σύνθετη και περίτεχνη. Δεν κάνω αντιστίξεις, δεν αντιστέκομαι σε αυτό που ακούω, αλλά το μεταφράζω έτσι ώστε να γίνει μια παράλληλη παρτιτούρα. Όταν χορογραφώ μπαρόκ, δεν χρησιμοποιώ τις αντιστίξεις του σύγχρονου χορού, όπου κυριαρχούν η λιτότητα και οι αντιφάσεις.
* Έχετε στο μυαλό σας τη μουσική όταν σχεδιάζετε την κίνηση;
Κάποιες φορές μελετώ τη μουσική από πριν, όταν πιστεύω πως έχει κάποια δυσκολία, άλλοτε όμως νιώθω μονάχα τους παλμούς του συγκεκριμένου κομματιού και αρχίζω να εξερευνώ μαζί με τους χορευτές πώς κίνηση και μουσική συνταιριάζουν. Σμιλεύω την κίνηση ώστε να τοποθετηθεί στο καλούπι της μουσικής. Δεν προσπαθώ να την πολεμήσω, ακολουθώ τη ροή της.
* Θα δούμε και στα Links την έντονη σωματικότητα που έχουν άλλα έργα σας;
Στη μπαρόκ μουσική πάντα υπάρχει ένας λυρισμός, μια αόρατη αναπνοή μέσα στην ταχύτητα. Κάτι σκληρό και ταυτόχρονα ευαίσθητο. Εδώ η σωματικότητα είναι μεν περίτεχνη και τεχνικά προκλητική, αλλά μαλακώνει, ρευστοποιείται. Δεν υπάρχει η αίσθηση της πάλης, της βίας, που θα χρησιμοποιούσα σε ένα άλλο έργο. Οι κινήσεις είναι γρήγορες, όχι όμως τόσο γωνιώδεις και απότομες. Η ενέργεια που θέλω να δώσω στο κοινό είναι πιο απαλή, πιο χαϊδευτική.
* Τι συνδέουν τα Links;
Μια δεκαετία χορογραφικής έρευνας. Το ένα από τα τρία μέρη, το Selon Desir, ήταν το πρώτο χορογραφικό έργο που δημιούργησα, μάλλον ενστικτωδώς, το 2004. Έπειτα από μια δεκαετία που υπηρέτησα διαφορετικά συγκροτήματα αναζητώντας την ταυτότητά μου, κάνοντας πάλι ένα έργο μπαρόκ, αισθάνομαι ότι υπάρχει ένας κρίκος που τα συνδέει. Το μπαρόκ με βοηθάει να οργανώσω την οπτική μου σε σχέση με τη σύνθεση στον χώρο, τον χρόνο και τη μουσική.
Το Selon Desir είχε γίνει με μια πολύ μοντέρνα ομάδα. Κάνοντας το ίδιο έργο με μια ομάδα με άλλη φιλοσοφία, αναζητώ το κομβικό σημείο που συνδέει αυτά τα δύο διαφορετικά συγκροτήματα. Πρόκειται για μια αρκετά βιογραφική ανάγνωση, που ίσως δεν ενδιαφέρει το κοινό. Το έργο είναι πάντως ανοιχτό σε ερμηνείες.
* Είναι και ένας σύνδεσμος ιδιωμάτων, νεοκλασικού και μοντέρνου;
Δεν πιστεύω ότι υπάρχει καθαρά νεοκλασική γραφή, αλλά ένα φλερτ με τη νεοκλασική τεχνική, από το οποίο προκύπτει ένα υβρίδιο. Είναι νεοκλασικό αλλά κρατά μια μοντέρνα χροιά στην ενέργεια και στον τρόπο σκέψης για τη σύνθεση. Τα άλλα δύο μέρη είναι πιο μοντέρνα. Γενικά προσπαθώ να συνδέσω τα χορογραφικά στυλ με τη δική μου ιδιοσυγκρασία.
* Πώς ανταποκρίνονται οι χορευτές μιας πιο κλασικής παιδείας στη δική σας τεχνική;
Δεν ήταν εύκολο να συνομιλήσει η τεχνική μου με την παράδοση των χορευτών του Μπαλέτου, αλλά, με υπομονή και κάνοντας σαφές αυτό που θέλω να πάρω από αυτούς, δουλεύουμε προς την ίδια κατεύθυνση. Δεν ξέρω αν θα προκύψει ακριβώς αυτό που επιθυμώ, αλλά η μετατόπιση υπάρχει, και στα δικά μου τα μάτια φαντάζει τρανταχτή! Δεν ξέρω κατά πόσον αυτό θα μπορέσουν να το αντιληφθούν οι θεατές, αλλά αισθητικά θα είναι κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαν συνηθίσει να βλέπουν.
* Έχετε συχνά χαρακτηρίσει τον χορό «πολιτικό». Πώς εννοείτε αυτήν του τη διάσταση;
Όταν ήμουν νέος χορογράφος, τίποτα δεν μου δόθηκε. Ό,τι κατάφερα, το διεκδίκησα. Σε αυτήν τη θέση σε βάζει ο χορός: πρέπει να διεκδικήσεις για να μπορέσεις να υπάρξεις μέσα στην κοινωνία, κι αυτό είναι μια πράξη πολιτική. Ο χορός είναι μια τέχνη πάντα τελευταία στην κατάταξη. Οι άνθρωποι που κάνουν χορό παλεύουν με όλες τις αντιξοότητες για να συνεχίσουν να ασκούν την τέχνη τους. Έτσι ο χορός είναι μια πολιτική πράξη γιατί επιμένουμε, γιατί πολεμάμε για τα δικαιώματά μας.
* Τι σας παρακίνησε να θέσετε υποψηφιότητα για να αναλάβετε το Μπαλέτο της Λυρικής Σκηνής;
Έχω δουλέψει συχνά με ανάλογους οργανισμούς, οπότε τους νιώθω αρκετά οικείους. Η πρόκληση να προτείνω το δικό μου πρόγραμμα σε έναν οργανισμό ρεπερτορίου ήταν κάτι που πάντα με «έτρωγε». Ήθελα να δοκιμάσω και να πειραματιστώ και σε αυτό το πεδίο, αν μπορώ, ωριμάζοντας ως καλλιτέχνης, να «σηκώσω» και αυτές τις ευθύνες. Πιστεύω πως αποτελεί και για μένα και για την ΕΛΣ μια πρόκληση.
* Είστε αισιόδοξος;
Δεν είναι στη φύση μου να είμαι αισιόδοξος. Προτιμώ να ξεκινώ με χαμηλούς τόνους, για να μην απογοητεύομαι. Ακόμη και όταν μου αναθέτουν δουλειές μεγάλα συγκροτήματα, δεν πετάω από χαρά, γιατί έχω μεγάλη αίσθηση της ευθύνης. Αλλά δεν παραδίδω τα όπλα, είμαι πάντα ευέλικτος, ώστε να πετύχω το αποτέλεσμα που θέλω.
* Πάντως η επιλογή σας θεωρήθηκε ένα ακόμη άνοιγμα από τη μεριά του οργανισμού...
Ο άνθρωπος αγαπάει την περιπέτεια, γι' αυτό πάντα ανοίγεται. Ως καλλιτέχνης πάντα νιώθω την ανάγκη να μην επαναπαύομαι, να θέτω ερωτήματα για το επόμενο βήμα. Οι αλλαγές, βέβαια, παίρνουν χρόνο. Το θετικό είναι πως όλοι αναγνωρίζουν ότι τόσο το Μπαλέτο όσο και η ίδια η Λυρική, ενόψει της μετεγκατάστασης, ξεκινούν από μια νέα βάση. Θα χρειαστεί βέβαια πολλή δουλειά, αλλά αυτό δεν με φοβίζει. Από την πλευρά μου υπάρχει και όραμα και όρεξη. Είναι μια περιπέτεια, δύσκολη ενδεχομένως, αλλά ερεθιστική. Μια περιπέτεια μέσα σε όλες όσες ζει η χώρα.
*Ο Αντώνης Φωνιαδάκης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ιεράπετρα. Το 1990-92 φοίτησε στην ΚΣΟΤ και πριν την αποφοίτησή του έλαβε την υποτροφία "Μαρία Κάλλας", για να συνεχίσει στη σχολή Ρούντρα - Μωρίς Μπεζάρ στη Λωζάννη. Ως χορευτής έχει συνεργαστεί με τα Bejart Ballet Lausanne (1994-96), Lyon Opera Ballet (1996-2002), Saburo Teshigawara / Karas Co. (2004). Έχει χορογραφήσει τις όπερες Κάστωρ και Πολυδεύκης (Theatre de Champs Elysees, Παρίσι) και Οι Βορεάδες (Opéra National du Rhin) του Ζαν-Φιλίπ Ραμώ, Το τραγούδι του δέρματος του Κλάουντιο Αμπροζίνι (GRAME Lyon). Το 2014 συνεργάστηκε ως κινησιολόγος με τον Ντάρεν Αρονόφσκυ στην ταινία του Noah. Το 2012 έλαβε το βραβείο "Danza and Danza", ως καλύτερος χορογράφος του 2012 στην Ιταλία. Το 2003 δημιούργησε την ομάδα χορού "Apotosoma", που έχει παρουσιάσει επτά παραγωγές έως σήμερα.
